NieuwsAanklacht haatzaaien

Klacht tegen hoogste Turkse imam na felle anti-homo-preek

Het onderwerp werd in het verleden meestal gemeden, maar nu heeft de religieuze leiding in Turkije een frontale aanval op de lhbti-gemeenschap geopend. Tot verontwaardiging van mensenrechtenorganisaties.

Ali Erbas, de hoogste religieuze autoriteit van Turkije.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De Turkse mensenrechtenorganisatie IHD dient een aanklacht wegens haatzaaien in tegen Ali Erbas, de hoogste religieuze autoriteit van het land. Erbas had in zijn vrijdagpreek gewaarschuwd voor de gevaren van homoseksualiteit, een ‘kwaad’ dat in de islam wordt ‘vervloekt’. Het leidt volgens hem tot ziekten en degeneratie van de menselijke soort.

Erbas had het in zijn khutbah, de preek bij het begin van de ramadan, ook over de coronacrisis, maar legde geen direct verband met homoseksualiteit. Wel verwees hij nadrukkelijk naar hiv en aids, wat wordt veroorzaakt door ‘deze grote zonde’.

Een Turkse familie bid voor de maaltijd terwijl ze luisteren naar Erbas preek bij het begin van de ramadan.Beeld EPA

Tolerantie

‘Wij roepen de openbaar aanklager op Erbas uit zijn functie te zetten’, zegt secretaris-generaal Osman Isçi van de IHD. ‘De ramadan is een periode van openheid en tolerantie. Deze hate speech past daar niet in. De lhbti-gemeenschap in Turkije is kwetsbaar. Dergelijke uitspraken maken het leven voor hen nog moeilijker.’

Erbas is voorzitter van Diyanet, het Turkse departement van religieuze zaken. Zijn uitlatingen leggen in Turkije veel gewicht in de schaal. De vrijdagse ramadanpreek werd uitgezonden door de Turkse televisie en is ongetwijfeld ook in Nederlandse huiskamers bekeken.

Dat de preek in Turkse moskeeën in Nederland is voorgedragen, is echter niet waarschijnlijk. Voorheen, van 1997 tot 2006, werden de door Diyanet geschreven vrijdagpreken verplicht voorgedragen in Turkse moskeeën in Nederland, waarvan de meeste rechtstreeks onder Diyanet vallen. Nadien is dat versoepeld, volgens Thijl Sunier, islamoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

‘Tegenwoordig worden de contouren van de vrijdagpreek vanuit Ankara opgestuurd’, zegt Sunier. ‘Aangegeven wordt wat bij voorkeur in de preek moet voorkomen, of juist waarover moet worden gezwegen. Het is aan de lokale moskeebesturen of ze daar iets mee doen.’ Kritiek op de Turkse regering zal er zeker niet in staan.

Losweken

De imams van de circa 150 Diyanet-moskeeën in Nederland worden benoemd en betaald door Ankara en in Turkije opgeleid. Vaak worden ze na een aantal jaren overgeplaatst, volgens Sunier, ‘om te voorkomen dat ze losweken van Turkije’.

Ömer Altay, voorzitter van de nauw met Diyanet verbonden Turks-Islamitische Culturele Federatie in Nederland, acht het uitgesloten dat de preek van Erbas in Nederlandse moskeeën is gebruikt. ‘Dat zou alleen maar tot veel ophef hebben geleid. We houden ons aan de Nederlandse regels.’ Ook Sunier zegt dat de Nederlandse tak van Diyanet beducht is voor controverses. ‘Ze kennen heel goed de gevoeligheden hier.’

Altay hecht er wel aan te zeggen dat het ‘taboe op sodomie’ in alle wereldgodsdiensten voorkomt. ‘Waarom zijn anders man en vrouw geschapen? Het is zoiets als de Nashvilleverklaring, meer niet.’

Belangrijke figuur

De Turkse lhbti-gemeenschap, die toch wel wat gewend is, reageert geschokt op de preek van Erbas. ‘Verschrikkelijk’, zegt Oguzhan Nuh van de organisatie SpoD. ‘Erbas is niet zomaar een idioot, hij is een belangrijke figuur in het land.’

Zorgwekkend vindt hij vooral dat in de preek hiv werd genoemd als de straf voor ‘grote zonde’. Diyanet heeft zich al eerder negatief uitgelaten over homoseksualiteit, maar nooit zo hard en nog nooit over hiv. ‘Deze uitspraken zullen leiden tot stigmatisering en discriminatie van mensen met hiv’, zegt Nuh. Dit terwijl de hiv-epidemie in Turkije toeneemt. De afgelopen tien jaar was sprake van een verzesvoudiging.

Nuh vermoedt een verband met wat eerder vorige week gebeurde. Op Kinderdag, een nationale feestdag, hadden lhbti-activisten op Twitter de hashtag ‘#lhbtikinderenbestaan’ gemaakt. Velen plaatsten er een jeugdfoto bij. ‘Het werd trending topic in Turkije. Maar het leidde ook tot veel giftige reacties. ‘Kinderverkrachters!’, schreven mensen.’

Ahmet Öztürk, politicoloog aan de London Metropolitan University, ziet een verband met de politieke lijn van de Turkse regeringspartij AKP, die volgens hem sinds 2013 meer masculien en autoritair is geworden. ‘Gendervriendelijk is Diyanet nooit geweest, maar over lhbt zwegen ze veelal. Nu zie je de invloed van de seksistische taal, met religieuze retoriek, van de AKP.’

Lees ook

De islamitische vastenmaand Ramadan is voor moslims bij uitstek een tijd waarin zij hun geloof in gezamenlijkheid beleven. Maar vanwege het coronavirus is het dit jaar allemaal anders.

Rob Vreeken was net begonnen als correspondent in Turkije, toen de coronacrisis losbarstte. We bellen hem over hoe de Turken omgaan met corona, en hoe Erdogan omgaat met zijn macht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden