'Klaas wist niet dat het een tempel was'

Klaas Haijtema kreeg drie maanden cel in Myanmar omdat hij tijdens een boeddhistische ceremonie de stekker uit de geluidsinstallatie trok. Zijn vriendin, Nathalie Stoop, vertelde in november voor het eerst hun verhaal.

Nathalie Stoop bij de 'Klaasmuur' in zijn ouderlijk huis in het Friese Wons. Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Het is hard en hoog en het houdt niet op. Het geluid dat een abrupt einde zal maken aan hun wereldreis en een begin aan drie maanden cel in Myanmar, is moeilijk te plaatsen. Het is in elk geval oorverdovend. Het schalt uit de luidsprekers. Kinderlijk ook; hoge, iele stemmetjes. Alsof er buiten op straat een extreem goedbezocht kinderfeestje gaande is.

Binnen, in hun kamer in hotel Four Rivers, kunnen Klaas Haijtema (30) en zijn vriendin Nathalie Stoop (28) elkaar nauwelijks verstaan. Het is vrijdagavond 23 september, het stel is drie dagen geleden in Mandalay gearriveerd. Myanmar is na Rusland, Mongolië en China het vierde land dat ze aandoen. Ze zijn zes weken geleden begonnen aan een reis waarvoor ze een jaar hebben uitgetrokken. Ze hebben er hun baan voor opgezegd.

Naar Myanmar hebben ze misschien wel het meest uitgekeken. Sinds het voormalige Birma omstreeks 2012 de deuren heeft opengezet voor democratie en toerisme, prijkt het hoog op de lijstjes van reizigers. Dit land belooft de ongerepte versie van Thailand te zijn. Een backpackersparadijs, nog niet verpest door massatoerisme, full moon party's en cocktails uit plastic emmertjes.

Maar dat geluid, daar hadden ze niet op gerekend. Na anderhalf uur hopen dat het zal ophouden, neemt Haijtema een besluit. Het is tien uur 's avonds. Ze moeten morgenochtend om vijf uur verder reizen, zo kunnen ze niet slapen.

'Klaas is naar buiten gegaan. Toen liep het uit de hand', vat Stoop de gebeurtenissen die volgen samen. Ze staart naar haar handen, die ze om een koffiemok met Friese paarden heeft gevouwen.

Hoe het kan dat ze haar vriend op zijn slippers het hotel uit zag lopen en ze hem kort daarna zou terugzien in The New York Times als de Dutch tourist die een boeddhistische viering ruw verstoorde door de stekker uit de versterker te trekken - de lompe Hollander die voor dat vergrijp tegen alle verwachtingen in negentig dagen de bak in moest. Hoe dat kán, begrijpt ze nog steeds niet.

Maar ze wil wel vertellen hoe het gegaan is. Eerdere verzoeken van journalisten van over de hele wereld hield ze af. Maar nu ze al weken op de boerderij van zijn ouders in het Friese Wons de dagen op een aftelkalender afstreept zonder nieuws over haar vriend, wil de 28-jarige verpleegster wel proberen uit te leggen waar een stekker in Myanmar toe kan leiden.

Vooropgesteld: het was niet het meest tactvolle moment in het leven van Haijtema. 'Veel mensen denken dat we wereldvreemd zijn, maar we hebben allebei verre reizen gemaakt en ons ingelezen in Myanmar.' Het stel weet dat kritiek op het boeddhisme hier kan uitmonden in een gevangenisstraf.

Nathalie Stoop met Klaas Haijtema: 'We hadden al veel gereisd.'

Een 33-jarige Nieuw-Zeelander kreeg een paar jaar geleden dertig maanden celstraf opgelegd. Hij had op de Facebookpagina van de bar in Myanmar waar hij werkte een plaatje gepost van een boeddha met een koptelefoon op.

Stoop: 'Het probleem was: Klaas wist niet dat het om een religieuze viering ging. Die mensen zagen er gewoon uit, het leek meer een kinderfeestje in een soort kraakpand.'

Op zoek naar de bron van het geluid is de 30-jarige fysiotherapeut een rommelig ogend betonnen gebouw binnengelopen. Een boeddhistische tempel, blijkt later. Het hoge geluid is een preek.

Binnen vraagt hij twee vrouwen of het wat zachter kan. 'Ze begrepen hem niet en draaiden zich om.' Dat verklaren de twee vrouwen later ook in de rechtbank.

Dan trekt Haijtema de stekker uit de versterker.

Wat precies zijn overwegingen zijn geweest, weet Stoop niet. Ze heeft hem sindsdien nauwelijks gesproken. 'Ik denk dat hij een voorbeeld wilde geven van wat hij bedoelde, het geluid moest zachter.'

Vanuit haar hotelkamer hoort Stoop een halve minuut niets. Dan is het geluid er weer, op volle sterkte en komt haar vriend terug. 'Hij vertelde wat er was gebeurd.' Vanuit het raam zien ze hoe een woedende menigte zich voor het hotel verzamelt.

Haijtema zou zijn excuses gaan aanbieden, maar tegen de tijd dat hij in de lobby staat, raadt het hotelpersoneel hem af naar buiten te gaan. 'Er stonden mensen te dreigen met lange staven.' Op Facebook doet een bericht de ronde dat een moslim die in het Four Rivers hotel verblijft een tempel is binnen gestormd, de boxen omver heeft geschopt en de geluidsinstallatie gesloopt.

Haijtema wordt weggevoerd bij de rechtbank. Beeld AFP/Getty Images

Na drie kwartier stopt de politie voor de deur van het hotel, twee agenten op een brommer. 'Die hebben Klaas meegenomen, voor z'n eigen veiligheid.' Ze zouden meteen even een kopietje van z'n paspoort maken, dan zou hij weer worden teruggebracht.

Stoop kijkt toe hoe Haijtema ingeklemd tussen de twee agenten op het brommertje de nacht in rijdt. 'Hij kon nog net de sleutel van de hotelkamer en z'n portemonnee naar me toegooien.' Om twee uur 's nachts wordt het hotel gebeld. De Nederlander loopt te veel gevaar en moet een nacht in de politiecel blijven.

Zaterdagochtend gaat opnieuw de telefoon bij de receptie van het Four Rivers hotel. Er is een aanklacht tegen Haijtema ingediend. De Fries moet tot maandag blijven zitten. Zijn vriendin mag hem wel kort bezoeken in zijn cel. Een bedompte ruimte zonder bed, afgezet met prikkeldraad en tralies. Houten vlonders moeten doorgaan voor een matras. Een gat in de grond doet dienst als toilet.

Haijtema is van slag. 'Hij zei: wat heb ik gedaan? Het was misschien niet handig van die stekker, maar zo heb ik het nooit bedoeld.'

'Het gaat niet goed, Klaas', zegt Stoop. 'Je zit vast in een gevangenis in een land waar je niet in de cel wilt zitten.'

Fonkelnieuwe ambassade

De ouders van Haijtema in Wons hebben intussen het ministerie van Buitenlandse Zaken gebeld. Ze krijgen het verzoek maandag terug te bellen. Stoop belt de fonkelnieuwe Nederlandse ambassade in de hoofdstad Naypyidaw, die op 12 oktober officieel geopend zal worden. Ze beloven alles te doen wat ze kunnen. Haijtema wordt die zaterdag nog overbracht van zijn politiecel naar de gevangenis.

Maandagochtend staat Stoop klaar met twee koffers. 'Van de ambassade en het hotel had ik begrepen dat er een hoorzitting zou komen. Klaas zou waarschijnlijk een boete krijgen en we zouden het land uitgezet worden.' Prima, denkt ze. Alles beter dan langer in die cel.

De zitting wordt om onduidelijke reden uitgesteld. Dinsdag opnieuw. Een politieagent neemt Stoop mee naar het huis van een advocaat: 'Hij zei: als je Klaas terug wilt zien, neem je mij in de arm. Dat kost 2.000 dollar.' Ze belt de ambassade: moet ze op het aanbod ingaan? De ambassade geeft geen juridisch advies. 'Dit moest ik zelf beslissen.'

Stoop gaat niet op het aanbod in. Ze huurt gedurende het hele proces geen advocaat in. 'Iedereen, ook de ambassade, zei steeds tegen me: er is geen zaak tegen Klaas, hij komt met een boete vrij. Een advocaat zou de zaken alleen maar verder vertragen, kreeg ik steeds te horen.'

Een woordvoerder van de Nederlandse ambassade in Myanmar laat weten dat de ambassade het stel een lijst met advocaten heeft voorgelegd, maar dat ze er zelf voor hebben gekozen geen advocaat te nemen. Stoop: 'Achteraf gezien was dat misschien niet de beste beslissing, maar dat het zo zou lopen hadden we nooit gedacht.'

Woensdag begint het proces tegen Haijtema, dat een week zal duren. In de rechtszaal mag hij zijn vriendin even zien. 'We kregen één minuut samen, dat werd getimed.' Op een filmpje dat plaatselijke journalisten maakten, is te zien hoe de twee elkaar in de armen vallen. Die middag biedt Haijtema meerdere keren zijn excuses aan in de rechtbank.

In de dagen die volgen, komen er getuigen aan het woord. En dan is er opeens een vonnis, een week na aanvang van de rechtszaak. Dat komt voor alle partijen onverwacht. Haijtema en Stoop zijn nog in de veronderstelling dat ze het land uitgezet zullen worden na betaling van een boete.

Een pro-deo advocaat heeft zich de dag ervoor spontaan uitgeroepen tot advocaat van Haijtema, ook hij gaat ervan uit dat Haijtema vrij komt. De ambassade verwacht niet dat er al een uitspraak komt, laat staan deze.

De rechter zegt iets in het Birmaans. 'Opeens draait een lokale verslaggeefster zich naar me om. Nou, dat wordt dus drie maanden cel, hè?' Stoop begint te huilen. Haijtema draait zich om als hij zijn vriendin hoort. 'Ik heb het door de rechtszaal geschreeuwd: je hebt drie maanden gekregen, Klaas. Toen zakte hij door zijn benen. Twee bewakers moesten hem overeind houden.'

Het stel krijgt een halve minuut om afscheid te nemen. 'Klaas was in paniek. Hij zei: ga naar huis, wacht op me in Nederland.' Sindsdien heeft Stoop hem niet meer gezien of gesproken. Haijtema mag geen contact hebben met de buitenwereld, geen post, geen telefoon, geen bezoek. Alleen de ambassade kan twee keer per jaar op bezoek. Daar zitten ze al aan.

Muskietennet

Vorige week kreeg Stoop een telefoontje bij haar schoonouders in Wons. 'Een Canadese jongen die negen dagen in dezelfde gevangenis heeft gezeten als Klaas.' De jongen, die vastzat omdat hij met een scooter een verboden gebied in was gereden, zegt dat het slecht gaat met Haijtema. De gevangenis is in orde, hij deelt een cel en heeft een matras met muskietennet. 'Maar hij heeft het mentaal heel zwaar, omdat hij geen contact heeft met de buitenwereld.'

Vorige week is de oma van Haijtema overleden. 'Ze was al langer ziek, maar we hoopten dat ze het zou redden tot Klaas terugkwam.' Hij weet nog van niets. 'We hebben via de ambassade gesmeekt om een laatste telefoontje met z'n oma. Dat mocht niet.'

Donderdag komt er onverwachts toch goed nieuws: Stoop krijgt alsnog toestemming haar vriend op te zoeken in de gevangenis. Ze is gisterenavond op het vliegtuig gestapt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden