Klaas de Jong Ozn.1926-2011

Hij was leraar van Freek de Jonge en Jan-Peter Balkenende, twee keer staatssecretaris van Onderwijs en hij redde het Friesch Dagblad.


'Een stamboek-gereformeerde intellectueel', zo karakteriseert zijn zoon, romancier Oek de Jong (58) zijn vader Klaas de Jong Ozn. die op 28 februari in Sneek overleed. Hij was een veelzijdig persoon: leraar, rector, musicus, columnist, dichter, prozaschrijver en staatssecretaris van Onderwijs in het kabinet van Den Uyl (1973-1977) en dat van Van Agt (1977-1981).


Hij kwam voort uit 'de emancipatiebeweging van de kleine luyden' - een echt ARP-nest in Drachten. Hier had zijn vader Oebele de Jong voor de oorlog een meubelzaak opgebouwd met tien man personeel. Klaas de Jong, die Ozn. (voor Oebeleszoon) achter zijn naam schreef, zou na veel omzwervingen weer terugkeren naar Friesland om uiteindelijk te worden begraven in de Friese klei. 'Hij was wat je noemde eenFries om utens - een Fries buiten Friesland. Zelfs toen we in Goes woonden kwam de Dokkumer Courant bij ons thuis.'


Klaas de Jong Ozn. verkeerde in de jaren zeventig in de ARP bij de progressieve vleugel van Aantjes en Boersma. 'De ARP regeerde graag met de PvdA. Mijn vader kon heel goed opschieten met toenmalig minister van Onderwijs Jos van Kemenade. Ze hebben samen nauw samengewerkt bij de plannen voor de middenschool.' De christelijke en Friese achtergrond verklaart ook zijn enorme inzet voor het Friesch Dagblad - eigenlijk de enig overgebleven verzuilde regionale krant. 'Zonder Klaas de Jong had het Friesch Dagblad niet meer bestaan', zei hoofdredacteur Lútsen Kooistra op de uitvaartdienst.


Klaas was de oudste in een gezin met vijf kinderen. Op zijn tiende jaar kon hij de namen van alle leden van de Tweede Kamer opsommen. Hij studeerde Nederlands en geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. In 1953 werd hij leraar in Dokkum en van 1960 tot 1972 was hij leraar en rector in Goes. Hij bleek een gedreven docent te zijn. Behalve aan zijn eigen zoon Oek de Jong gaf hij hier ook les aan Freek de Jonge en Jan-Peter Balkenende. De Jonge maakte onder zijn leiding zijn debuut in het schoolcabaret.


Vanaf 1972 tot 1975 was hij rector van het Farel College in Amersfoort totdat hij werd gevraagd voor de post van staatssecretaris van Onderwijs in het kabinet-Den Uyl. Vanaf 1978 zette hij die functie voort in het kabinet-Van Agt/Wiegel voor het CDA. 'Het klikte beter met Van Kemenade dan met Pais die in dat laatste kabinet minister van Onderwijs was. Maar ook in die periode heeft hij veel kunnen betekenen - met name voor de scholenbouw', aldus Oek de Jong. In zijn laatste jaar als staatssecretaris verdedigde hij met succes een wetsvoorstel in de Tweede Kamer dat het verschil tussen gymnasium alfa en bèta en atheneum alfa en bèta zou opheffen.


Klaas de Jong Ozn was van 1982 tot 1991 voorzitter van de Unie School en Evangelie. In die functie reisde hij veel naar Indonesië en Afrika. Hij ging steeds meer schrijven. Zijn enorme kennis van de parlementaire geschiedenis gebruikte hij voor columns in de Haagsche Courant. Verder schreef hij dichtbundels zoals Even ritselt het papier (1989), Cantus firmus (1991) en Aflandige wind (1994), alsmede de novellenbundel Kiezen (1992). Hij ging kerkmuziek componeren en werd voorzitter van de Gereformeerde Organisten-Vereniging.


In de jaren tachtig was hij ook lid van de redactiecommissie van het Friesch Dagblad geworden. Tien jaar later leek de krant ten dode opgeschreven. Samen met dominee Ype Schaaf en professor Klaas Runia wist De Jong een klimaat te scheppen waarin de krant de problemen te boven kon komen. Zijn levenswerk werd de tweedelige geschiedschrijving over het Friesch Dagblad onder de titel Zij zullen het niet hebben. Zijn oud-leerling Balkenende kreeg het eerste exemplaar van het eerste deel overhandigd. Het tweede deel verschijnt volgend jaar. Op zijn overlijdensdag verscheen nog een column van zijn hand waarin De Jong zijn grote zorgen uitte over de landelijke politiek in het algemeen en over het CDA in het bijzonder.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden