'Klaarblijkelijke gek' heerst over Servische faculteit

Vladimir Teodosic geeft een krachtige ruk aan de deur. 'Haal die voet weg! VOET WEG! Of ik roep de veiligheidsdienst' Vladimir Teodosic spreekt niet met journalisten....

MICHEL MAAS

Van onze correspondent

Michel Maas

BELGRADO

Teodosic is een extreem product van de nieuwe Wet op de Universiteiten. In die wet heeft de Servische regering zichzelf het recht gegeven voortaan de decanen en universiteitsbesturen te benoemen, en de decanen het recht om de faculteiten te regeren zoals het hun goeddunkt. En in extreme gevallen zoals dat van Teodosic betekent dit het definitieve einde van het democratisch zelfbestuur op de faculteit.

Professor Caja Marianovic, die van een afstandje het tafereel heeft gadegeslagen, knipoogt en lacht: 'Onze nieuwe decaan is beroemd om zijn communicatieve eigenschappen.' Marianovic was de eerste professor die door de nieuwe decaan werd ontslagen. 'Vijf minuten nadat hij was aangetreden', zegt Marianovic, bijna trots. Teodosic ontsloeg twaalf professoren en benoemde vervolgens een zekere Milos Laban in de raad van bestuur - een man die in 1991 door zijn collega's ongeschikt was verklaard voor het ambt van professor, en die zelfs te licht bevonden was als assistent. Door deze twee door de Servische overheid uitverkoren mannen wordt de faculteit nu geregeerd, 'een klaarblijkelijke gek en een imbeciel', zegt Marianovic.

De 'klaarblijkelijke gek' Teodosic ontsloeg professoren die weigerden de 'loyaliteitsverklaring' te tekenen: het nieuwe contract waarin zij het gezag van de regering en de decaan moeten erkennen. Dezelfde Teodosic nam een particulier beveiligingsbedrijf in dienst om de orde te bewaren, en bijna dagelijks vaardigt hij een decreet uit met nieuwe regels voor docenten en studenten.

Teodosic is de perfecte illustratie van de gevaren van de nieuwe universiteitswet. 'Hij beschouwt het als zijn door God gegeven taak alle sporen van zelfbestuur aan de universiteit te vernietigen. Als in een cartoon laat hij zien waartoe die nieuwe wet in het leven is geroepen', zegt professor Srbijanka Turajlic. 'Die wet is er alleen maar gekomen om de universiteiten te straffen voor de protesten van 1996/1997. De wet wil voorgoed een einde maken aan de democratie op de universiteiten en de meest kritische professoren uit de weg ruimen.'

Turajlic en Marianovic staan te midden van een groep ontslagen collega's en studenten voor de ingang van de faculteit. Dagelijks komen ze hier van twaalf tot een samen om te protesteren en zich te beraden op nieuwe acties. Er zijn amper nog colleges sinds studenten en docenten anderhalve maand geleden een boycot hebben uitgeroepen. Overal hangen zwarte stickers die oproepen tot verzet . De studenten en professoren eisen het ontslag van de decaan en van professor Laban, en de terugkeer van alle ontslagen docenten. Onderhandelingen met de minister van Wetenschap en Technologie hebben niets opgeleverd, en met Teodosic valt niet te praten. 'Er is al een maand geen onderwijs, maar het kan niemand wat schelen. En zolang Teodosic en Laban hier zitten, zal deze faculteit niet meer functioneren. Het is doodzonde. Maar we zullen doorgaan met onze actie. Niemand weet hoe lang het zal duren. Maar wij zullen winnen', zegt Turajlic.

Onlangs stormde Teodosic de zaal binnen waar honderden studenten een protestcollege bijwoonden en schreeuwde na een fluitconcert: 'Ik laat jullie allemaal arresteren.'

Een nieuw decreet van de decaan volgde: de beveiliging van de faculteit wordt verscherpt, er wordt strenger gecontroleerd, en het gebouw wordt afgesloten om te verhinderen dat 'criminelen het onderwijs nog langer verstoren'. Maaronderwijs om te verstoren is er niet. De elektrotechnische faculteit functioneert niet meer, en zij is niet de enige. De faculteiten voor Rechten, Filologie en Filosofie verkeren in dezelfde omstandigheden - 'precies de faculteiten die door de autoriteiten beschouwd werden als leiders van de protesten van 1996/1997', zegt Zoran Milutinovic, hoogleraar aan de filologische faculteit. Zijn faculteit wordt tegenwoordig geleid door Radmilo Marojevic, een man die in een interview letterlijk heeft verklaard dat hij de faculteit wil 'redden van de democratie'.

Marojevic - een rabiate Servische nationalist - maakte naam door de afdeling 'Kroatische literatuur' om te dopen in 'Literatuur van katholieke Serviërs' omdat hij vindt dat alle Joegoslaven Serviërs (horen te) zijn. Bovendien decreteerde hij dat Russisch voortaan verplicht was als eerste taal voor postdoctoraal studenten (hij is docent Russisch). Engels, Frans of Duits mogen nog slechts als bijvak worden gestudeerd.

En natuurlijk ontsloeg ook Marojevic professoren, onder wie Zoran Milutinovic. Die kreeg twee uur om zijn bibliotheek leeg te ruimen. Zijn afdeling, met de voor een Servische nationalist verdachte naam 'wereldliteratuur', werd gesloten. Ook op deze faculteit wordt het onderwijs sinds een maand - zonder resultaat - geboycot.

Milutinovic gelooft niet meer dat het nog goed komt met zijn faculteit. Hij gelooft niet dat de overheid zich door acties zal laten dwingen tot het ontslag van de decaan. 'Wie zal er voor ons de straat op gaan? Wat kan het mensen schelen als ze horen dat over tien jaar de Servische artsen nog maar half zo goed zijn als nu? Dat onze ingenieurs idioten zullen zijn? Dat is over tien jaar.'

Milutinovic is mede-oprichter van het Alternatief Academisch Netwerk, een organisatie die zijn eigen onderwijsinstituten gaat oprichten. 'We hebben zestig professoren, tweehonderd studenten doen mee. We hebben zelfs al een appartement waar we colleges kunnen geven. In februari beginnen we met culturele studies, filologie, rechten en Europese studies. We hebben de steun van universiteiten in het buitenland. We beginnen onze eigen universiteit. Onze parallelle universiteit, inderdaad. De regering zal ons dwarsbomen, maar wij gaan dit doorzetten. Dit is mijn front. Hier vecht ik voor.'

Maar even later blijkt zelfs de strijdbare Milutinovic zijn zwakke momenten te kennen: 'Ik ga nu naar Amerika, waar ik gastcolleges mag geven. Het liefst zou ik daar blijven.' zucht hij. 'Desnoods zou ik de hele filologie en de wetenschap vaarwel zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden