Weblog

Kiza Magendane: Chimamanda Ngozi Adichie is de sterke vrouw van onze generatie

Iedere generatie wordt begrepen via de ogen van haar grote schrijvers, de onze heeft Chimamanda Ngozi Adichie als een van hen. Bij de vijfde editie van 'De Beste Boeken van Afrika' in het Bijlmer Parktheater, dat als thema 'Sterke Vrouwen' droeg, besprak ik 'Americanah' van deze Nigeriaanse schrijfster. Zij is een publieke intellectueel die in haar feminisme lokale ervaringen gebruikt om een universele boodschap te verkondigen. Maar ook in haar romans stelt zij vastgeroeste genderrollen ter discussie.

Chimamanda Ngozi Adichie.Beeld Lakin Ogunbanwo

Zo ook in Americanah. Ifemelu, het vrouwelijke hoofdpersonage heeft bijvoorbeeld agency op het gebied van seks. Zij is niet preuts of afwachtend. Zij initieert. Ze was hierdoor (naast andere redenen) geen populaire personage bij de verschijning van de roman in Nigeria. Ifemelu, verbrak alle conventionele regels van hoe een vrouw zich 'hoort' te gedragen.

Natuurlijk staat Adichie op de schouders van reuzen. Zo passeerden Buchi Emecheta, Tsitsi Dangarembga en Werewere Liking de revue bij eerder edities van De beste boeken van Afrika. Stuk voor stuk sterke vrouwen die met hun scherpe pen het beknottend patriarchaat in hun gemeenschappen bespreekbaar hebben gemaakt. Maar Adichie doet iets anders, waardoor haar werk een universele karakter krijgt. Vooral omdat zij een kind van haar globaliserende tijdgeest is.

Een voorbeeld: voordat ik Americanah en haar andere werken las, leerde ik haar via haar populaire TEDtalks kennen. Dit geldt voor veel generatiegenoten. In die ene TEDTalk preekte zij voor de wereld waarom iedereen een feminist moet zijn. In de ander vertelde zij over het gevaar van een 'single story'.

Ifemelu en Obinze
Americanah is opgebouwd rond twee protagonisten, Ifemelu en Obinze. Het verhaal begint in Princeton, waar Ifemelu net een fellowship heeft afgerond. Zij runt een succesvol blog over ras - een fenomeen dat zij in Amerika leerde kennen. Daarnaast mankeert niets aan haar privéleven: zij begeeft zich in een milieu van het academische bourgeoisie en haar Afro-Amerikaanse vriend is zelfs een docent op Yale. En toch knaagt er iets.

Adichie in de Volkskrant

Chimamanda Ngozi Adichie is waarschijnlijk de schrijfster uit Afrika die ook in de Volkskrant het meest aan bod is gekomen. Lees het interview van Aimé Kiene met haar over o.a feminisme en Beyoncé (die een tekst van haar in een song gebruikte). Wim Bossema schreef een vijfsterrenrecensie van Amerikanah. Hij schreef een Afrikablog-stuk over waarom ze eerst niets wilde zeggen over Beyoncé. Ook niet tijdens een interview dat hij met haar had over zeven prikkelende stellingen uit Americanah. Over eerdere boeken, zoals Het ding om je hals, lees dit artikel.

Zij leidt aan 'wortelzucht' - het verlangen naar een thuis, waar je jezelf niet hoeft te verantwoorden. Zij verlangt naar Nigeria. Zij verlangt de liefde van haar leven, Obinze, die zij door tragische omstandigheden in Amerika jaren heeft gemist. En de roman is gebouwd rondom deze liefde, met de vraag of Ifemelu en Obinze ooit weer bij elkaar zullen komen.

Rondom dit universele liefdesverhaal wordt een maatschappelijke commentaar geleverd op thema's als ras, identiteit en migratie. Het is een verhaal van twee mensen die reizen en hoe dit reizen hen verandert. Het migratieverhaal dat de auteur wilde schilderen moest dat 'single story' overstijgen.

In een interview uit 2014 in Kopenhagen vertelde Adichie dat zij een verhaal wilde vertellen van mensen die migreerden, niet omdat ze honger hadden, niet omdat ze oorlog en geweld ontvluchtten - maar vooral omdat ze meer wilden en hun ambities wilden verwezenlijken. Van deze mensen mag je niet verwachten dat ze dankbaar worden; zij zijn meesters van hun eigen lot. Of toch niet, omdat de sociale omstandigheden hen telkens weer tegenwerken, zoals uit het roman blijkt. En misschien is liefde dan de enige toevlucht, een vraag waarop deze roman een antwoord zoekt.

Satirisch blog
De hoofdpersoon Ifemelu heeft een blog. Adichie gebruikt dit blog als tool om ongemakkelijke dingen te zeggen die anders niet gezegd zouden worden. 'Racisme zou niet mogen bestaan, dus je krijgt geen koekje als je het vermindert', schrijft Ifemelu bijvoorbeeld op haar blog. Maar het is eigenlijk Adichie die dat zegt, waardoor maatschappelijk commentaar en fictie langs elkaar lopen. Adichie verschuilt zich achter dat instrument, en laat haar hoofdpersoon op een satirische wijze gevoelige raciale vraagstukken in Amerika bespreekbaar maken.

Bij een bijeenkomst over het boek in Amerika zei een Afro-Amerikaanse vrouw tegen Adichie: 'Bedankt dat je schreef wat wij allemaal dachten maar niet konden zeggen.' Dat was het beste compliment dat Adichie tot dan had gekregen, vertelde zij in dat interview uit 2014. De vrouw zei ook: 'Maar besef alstublieft, u gaat geen prijzen meer krijgen.' De roman was te scherp; Adichie had zich niet populair gemaakt.

Uiteraard heeft die vrouw ongelijk gekregen, want prijzen en eredoctoraten komen als regendruppels op Adichie af. Zij behoort tot de grote schrijvers van haar generatie, die hun ogen gebruiken om ons grip op onze tijd te geven. Als die moed om Americanah te schrijven Adichie geen sterke vrouw maakt, dan weet ik het ook niet meer.

Beeld bb
Kiza (met hoed) spreekt over Adichie bij De beste boeken van Afrika in het Bijlmer Parktheater op 8 november 2017.Beeld Francien Bossema
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden