Kitsch kan ook best kunst zijn

Nep kan ook best kunst zijn, ondervond Arjan Peters. Het ligt er maar helemaal aan wie je het vraagt.

Beeld Lisa Klaverstijn & Marie Wanders

Het lijkt eenvoudig vast te stellen: kitsch is nep, en daarom minderwaardig. Maar Gerard Reve doceerde al dat geen kunstenaar de kitsch ooit straffeloos buiten de deur kan houden, en dat goed uitgevoerde nep kan ontroeren. In Visite uit de hemel (Rubinstein; euro 19,95), de herinneringen van Jacques Klöters aan zijn taaldocent uit de jaren zestig, de dichter Willem Wilmink (1936-2003), blijkt dat ook hij tijdens zijn colleges worstelde met een sluitende definitie.

Met een criterium als echt of authentiek kom je niet ver, had Wilmink ondervonden. Van het lied In de C-klasse van Vader Abraham klopt geen barst, 'maar er staan ook regels in als 'de kapper knipt in 1 minuut je haar', en dat is toch wel weer mooi, al is het niet eerlijk waar.'

Professor Dresden betoogde ooit, schrijft Klöters, dat je van kitsch kunt spreken 'als iets zich voordoet als iets anders dan het is. Een klok die een wagenwiel nadoet of zo. Maar Wilmink zei dan: 'Er zijn Peruaanse drinkbekers gevonden in de vorm van een mannetje en die vindt niemand kitsch', om te besluiten met de stelling 'Als het maar oud genoeg wordt, wordt het vanzelf kunst', die goed klinkt maar al evenmin houdbaar is.

Een kwarteeuw lang stuurde de buitengewone dichteres en tekenares Fritzi ten Harmsen van der Beek (1927-2009) prentbriefkaarten, foto's en brieven naar de beeldhouwer Lucas van Blaaderen (1944), met wie zij in de jaren zestig een kortstondige verhouding had gehad.

Hij heeft de correspondentie altijd zorgvuldig bewaard. In het boekje Liefste liefs van Fritzi zijn de bijzondere kaarten én hun origineel beschreven achterzijden afgedrukt (Schaep 14; euro 23,50).

Op 15 januari 1979 stuurde ze twee kaarten in een enveloppe, 'omdat postbodes/n tegenwoordig, academisch gevormd of anders wel anders vervormd, gekleurde reproducties, gericht aan ieder behalve hunnie, gewoon in eigen zak steken, blijkbaar voor een verzameling. Niet eens zo gek van ze, maar ergerniswekkend voor de afzender, die nergens iets van verneemt en denkt dat er niks gebeurd is.'

Dit schreef Fritzi achterop een plaatje van een aardewerken 'wierookdoosje in de vorm van een ijsvogel', een Japans kleinood uit de 18de eeuw. 'Ik hoop je snel weer eens te zien en ook dat je het vogeltje (z.o.z.) erg mooi vindt, een doosje.'

Ze heeft gelijk. Dus de nieuwe definitie kan luiden: als Wilmink of Fritzi het vonden, is het kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden