'Kippevel, we dachten dat de politie zou meppen'

Leipzig herdenkt de val van de Muur ingetogen. Waxinelichtjes, veel toespraken en gebeden. Net als 25 jaar geleden weerklinken de klokken.

null Beeld Daniel Rosenthal
Beeld Daniel Rosenthal

Gänsehaut, kippevel. Fritz Müller (53) herinnert zich het nog als de dag van gisteren. Op 9 oktober 1989 maakte hij samen met 70 duizend andere inwoners van Leipzig een demonstratieve gang rond de stad. 'We riepen 'Gorbi, Gorbi' en 'geen geweld' en 'wij zijn het volk'.


Elk moment verwachtte de toen nog jonge Fritz dat de politie hard zou optreden. 'We waren gewaarschuwd. In de door de partij gecontroleerde kranten was geschreven dat er vuurwapens tegen de 'contra-revolutionairen' zouden worden gebruikt.' Ziekenhuizen waren die avond voorbereid op grote aantallen slachtoffers. Extra zakken bloedplasma lagen klaar.


Bloedtransfusies waren niet nodig op die historische avond in oktober. De politie trad niet op. De lokale DDR-autoriteiten wisten zich geen raad met de onverwachts grote aantallen demonstranten die door de donkere straten van Leipzig trokken. Wat ooit begonnen was als een wekelijkse 'vredesgebedsdienst' in de Nikolaikirche, was uitgelopen op een enorme demonstratie in de stad van Johann Sebastian Bach.

undefined

Radeloze telefoontjes

De autoriteiten zaten die 9de oktober met de handen in het haar. Radeloze telefoontjes naar de machthebbers in Berlijn bleven lang onbeantwoord. Staatschef Erich Honecker bleek onbereikbaar, was ziek. Toen er uiteindelijk wel opgenomen werd, was het te laat. 'Ze zijn al rondgegaan', verzuchtte een politiecommandant in Leipzig.


9 oktober 1989, het was de dag dat de Deutsche Demokratische Republik definitief een ander karakter kreeg. Voor het eerst sinds juni 1953 was niet hard opgetreden tegen demonstranten. Een week later ging er nog meer volk de Leipziger straten op, begin november waren het er al 300 duizend. Drie dagen later, op 9 november 1989, viel de Muur.


Fritz Müller vertelde donderdag, 25 jaar na die historische maandagavond in oktober, dat hij destijds alleen met zijn vrouw naar de demonstratie was gegaan. 'De rest van de familie bleef thuis. Die waren bang, dorstten de straat niet op. Ze dachten echt dat de politie er hard op zou gaan meppen. Dat was in de dagen ervoor ook al gebeurd, in Berlijn, in Dresden.'


Hij droomde van een 'rechtvaardige DDR, een socialistische, democratische staat waar de burgerrechten zouden zijn gewaarborgd. We waren vol van de glasnost van Sovjetleider Michael Gorbatsjov. Vandaar ook dat Gorbi, Gorbi.'


Dat de beide Duitslanden een jaar later weer zouden zijn herenigd, had hij nooit gedacht. 'Niemand hield zich daarmee bezig. We wilden burgerrechten, vrijheid om te reizen.'

undefined

Mensen steken kaarsjes aan op Augustplatz om de massale protesten tegen de communistische regering in 1989 te herdenken. Beeld getty
Mensen steken kaarsjes aan op Augustplatz om de massale protesten tegen de communistische regering in 1989 te herdenken.Beeld getty

Ongebreideld consumentisme

Leipzig is in die 25 jaar flink veranderd. Müller wijst naar de Grimmaischer Strasse, met vestigingen van winkelketens als Starbucks, Zara, Douglas, Levi's en Body Shop. 'Dat ongebreidelde consumentisme, ik ben er geen fan van, maar het betekent wel: vrijheid.'


De stad Leipzig heeft, in tegenstelling tot veel andere oorden in de voormalige DDR, de laatste kwart eeuw niet slecht geboerd. Loopt de rest van het oosten achter op het westen van het land, Leipzig is een 'Erfolggeschichte' in Oost-Duitsland. BMW en Porsche hebben er grote fabrieken gevestigd, Jong creatief volk trekt naar 'het nieuwe Berlijn'. Sinds 2002 kwamen er 40 duizend nieuwe bewoners bij.


Geen andere Duitse metropool ontwikkelt zich zo dynamisch, schreef de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung onlangs. Leipzig als 'Hypezig'.


Donderdagavond werd uitgebreid stilgestaan bij de historische avond van 8 oktober 1989. Tienduizenden staken een waxinelichtje aan op de Augustusplatz, de plek waar het allemaal begon. De lichtjes, als onderdeel van een imposant 'Lichtfest' op de voormalige Karl-Marxplatz, vormden een '89'.


In de Nikolaikirche werd in de vroege avond in het bijzijn van de presidenten van Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Duitsland opnieuw voor de vrede gebeden. Ook twee oude rotten uit de Koude Oorlog, de Amerikaanse ex-ministers van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger en James Baker ('The people here are the real heroes'), waren daarbij.

undefined

Demonstranten in Leipzig op 9 oktober 1989 met een spandoek: 'Wij willen geen geweld. Wij willen verandering!' Beeld DPA
Demonstranten in Leipzig op 9 oktober 1989 met een spandoek: 'Wij willen geen geweld. Wij willen verandering!'Beeld DPA

'Gutmensch'

Meer dan ooit hebben we behoefte aan vrede, had de Duitse bondspresident Joachim Gauck een paar uur eerder tijdens een bevlogen 'Rede zur Demokratie'in het Gewandhaus gezegd. Gauck, die zich in de jaren tachtig als predikant in Rostock ook uitsprak tegen de dictatuur in de DDR en die door veel Duitsers als een 'Gutmensch' wordt gezien, legde parallellen tussen '89' en recente burgerprotesten in Kiev en Hongkong.


De demonstranten in Leipzig waren in 1989 bang voor geweld, zei hij, maar ze gingen toch de straat op. Een paar maanden eerder was in Peking een soortgelijke demonstratie op het Plein voor de Hemelse Vrede nog hard neergeslagen, met gebruik van tanks, zei Gauck. Dat afschrikwekkende Chinese scenario circuleerde bij de leiding van de DDR.


Gauck: 'Maar de mensen in Leipzig overwonnen op de avond van de 9de oktober hun angst. Hun zucht naar vrijheid was groter dan hun angst.'


De Nikolaikirche, aan het plein waar de Stasi ooit een bouwplaats had ingericht waar agenten verkleed als bouwvakkers het komen en gaan van vredesactivisten in de gaten konden houden, was gisteren tijdens het vredesgebed afgeladen vol. Precies om 18.35 uur beierden, net als 25 jaar eerder, de klokken.


Een jonge vrouw, Ilse Mangel, bad ook voor de vrede. Na afloop vertelde ze dat er nog steeds, net als in de jaren tachtig, elke maandagavond voor vrede in de kerk wordt gebeden.


'Een mooie traditie. Maar meer dan vijf, tien mensen komen er niet. Terwijl een vredesgebed juist zo hard nodig is.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden