Reportage

Kingsize bed en regendouche in luxe hotel voor daklozen − want in de vrieskou slapen ze toch liever niet onder een brug

Dakloze Louis in zijn tijdelijke onderkomen tijdens de vrieskou. Een hotelkamer van het Kimpton de Witthotel.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Dakloze Louis in zijn tijdelijke onderkomen tijdens de vrieskou. Een hotelkamer van het Kimpton de Witthotel.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een oproepje om een dakloze tijdelijk aan een hotelkamer te helpen, inspireerde het chique hotel Kimpton de Witt in Amsterdam gratis kamers aan te bieden zolang het vriest. Inclusief drie maaltijden per dag. ‘Ik kom even tot rust’, zegt een gast die normaal onder een brug slaapt.

Plots is er weer leven in de lobby van het chique hotel Kimpton de Witt in de Amsterdamse binnenstad. Geen ongeduldige Amerikanen die willen inchecken of haastige Chinezen op weg naar het Van Gogh, maar zwijgzame gasten met dreadlocks, versleten schoenen en slechte gebitten die argwanend om zich heen kijken. Stuk voor stuk daklozen van het klassieke stempel; die liever alleen onder een brug slapen dan in een overvolle crisisopvang. Maar nu de temperatuur diep onder het vriespunt is gezakt, hebben zij zich toch laten overhalen. Een enkeling heeft zijn overvolle winkelwagen even geparkeerd. Vanavond eten zij spaghetti Bolognese op hun kamer (normaal 250 euro per nacht), wassen zich onder een regendouche met Marie Stella Maris zeep en zinken weg in een kingsize Hypnos-matras waar ook de Britse koningin op slaapt.

‘Dat is wel even fijn’, zegt een spraakzame vijftiger die zichzelf Alex Spencer noemt. Hij logeert al drie dagen in kamer 106. Geboren in Duitsland, opgegroeid in de VS en na vele tegenslagen in Amsterdam beland. Normaal slaapt hij in een bootje op de gracht; douchen, eten en kleren omruilen doet hij bij een van de inloophuizen in de stad. ‘Ik was sonartechnicus op een onderzeeër, productiemedewerker in een slachthuis, staalarbeider, groothandelaar in vloeren. En altijd eindigde ik zonder pensioen op straat.’ In Amsterdam verwijderde hij asbest voor vijftig euro per dag en bezorgde maaltijden voor een tacoketen. Spencer laat een groot litteken op zijn knie zien: ‘Toen ik viel met hun brommer kenden ze me niet meer. Er ligt nog ergens een ziekenhuisrekening van 8000 euro.’

Op de bodem van de oceaan

Spencer werkt op bed zijn Facebook-pagina bij via een oude laptop. ‘Als je dat leest, begrijp je alles.’ De grote lcd-televisie aan de muur blijft uit. ‘Propaganda en bullshit.’ Spencer is vooral blij dat hij een kamer voor zichzelf heeft. ‘Op straat stelen ze je schoenen als je slaapt of ze pissen over je hoofd; in de opvanglocaties ben je al je oplader kwijt als je je één seconde omdraait.’ Hij vecht even tegen de tranen, als de toekomst ter sprake komt. ‘Het is moeilijk ontsnappen als je op de bodem van de oceaan leeft. Wat zeg ik: ónder de bodem! Ik heb al vaak geprobeerd mezelf van kant te maken.’

In Amsterdam leven meer dan 5.000 daklozen, stelt Kathleen Denkers van De Regenboog Groep die negen inloophuizen in de stad runt. Naar schatting zeshonderd slapen doorgaans buiten, de rest kiest voor een opvangplek of crasht bij vrienden op de bank. Denkers selecteerde vijftien gasten voor het Kimpton de Witt. ‘Dit is een tijdelijk cadeautje. Dat leek ons fijn voor echte buitenslapers, de hardcore zorgmijders.’ Het viel nog niet mee voldoende gasten te vinden. ‘Ze hebben veel meegemaakt; vertrouwen bijna niemand meer.’ Denkers vroeg eerst rustige types, zoals Spencer, om te testen of het hotel dat aankan. Komende dagen krijgen ook de ruigere types een invitatie.

Spontane actie

Een berichtje op Linkedin inspireerde hotelmanager Jos van Hunen in actie te komen. Over dakloze Paul die vanwege de kou een hotelnacht kreeg aangeboden door stadsgenoten. Binnen een dag was het geregeld via stichting Homebass (jonge festivalorganisators die zich ook inzetten voor daklozen) en De Regenboog Groep. De Amerikaanse hotelketen investeerde tientallen miljoenen in haar Amsterdamse boetiekhotel. Zo doet het geboortehuis van dichter P.C. Hooft op de binnenplaats dienst als suite van drie verdiepingen. Nu is de hotelbar dicht en bedekken lakens de retromoderne banken in de hal. De hotelmanager: ‘Nee hoor, dit is geen marketingtruc. Het was echt een spontane actie binnen ons app-groepje. Ik hoop dat wij weer andere hotels inspireren iets te doen voor daklozen.’

In de foyer serveert de chef linzensoep en broodjes ham met augurken en chilimayonaise. Frisgewassen daklozen schuifelen langs het buffet. ‘Peter!, fijn dat je er bent’, roept Denkers tegen een grote man met dreadlocks. ‘Hallo Louis, er is soep!’ Want, zo legt zij uit op basis van jarenlange ervaring; af en toe je naam horen is belangrijk. Misschien wel belangrijker dan eten en douchen. ‘Een soort erkenning van je bestaan als mens. Dat je gezien wordt.’

Noorse legerslaapzak

Zoals de 41-jarige Jan uit Tsjechië die al jaren op een bedrijventerrein woont waar de Volkskrant wordt gedrukt. Na een zwerftocht vol drank en drugs verloor hij vrouw en vijf kinderen uit het oog. ‘Ik hoef geen comfortabel leven. Ik heb een matje en een oude Noorse legerslaapzak die tot min 20 gaat!’ Toch is Jan blij even uit te rusten in het hotel. Scheelt toch weer twintig minuten fietsen voor een douche. En ook hij raakt de televisie niet aan. ‘Allemaal leugens!’ Liever slaapt de rustige Tsjech naar eigen zeggen onder een brug en bezoekt hij overdag een van de 32 inloopadressen in de hoofdstad. Hij wijst op zijn blinkende voortanden. ‘Deze implantaten kreeg ik van de lieve zusters van Moeder Theresa. Kostte wel 11.000 euro!’

Economische daklozen opgevangen in hotels
In Nederland zijn meer dan 40.000 mensen dakloos, vermoedt het CBS op basis van een schatting uit 2018. Een ruime verdubbeling in tien jaar. Dat zijn lang niet allemaal klassieke clochards, maar ook economisch daklozen: Nederlanders die in de problemen zijn geraakt door bijvoorbeeld een scheiding of faillissement, maar nog wel wat geld hebben. Branchevereniging Valente schat hun aandeel op 40 procent. In sommige steden bieden hotels deze groep tijdelijk onderdak aan.

Het aantal economisch daklozen steeg flink door corona. Alleen al in Amsterdam is sprake van een verdrievoudiging, meldt De Regenboog Groep, een organisatie die opvang biedt aan dak- en thuislozen in de hoofdstad. Daar worden momenteel 160 kamers in vier verschillende hotels bemand door economische daklozen. Zij betalen maximaal 450 euro per maand voor een kamer.

‘Vaak blijven deze mensen een tijdlang op de bank slapen bij kennissen of familie’, zegt manager Sander Egas van de Regenboog Groep. ‘Maar door de crisis is dit een stuk lastiger.’

Voorwaarde voor verblijf in een hotel is dat de economische dakloze zelfstandig kan functioneren en in staat is de huur netjes te betalen. Daklozen met psychische problemen of een verslaving vallen om die reden af.

De vier hotels in Amsterdam die economische daklozen opvangen, willen liever niet bij naam worden genoemd, uit angst dat mensen op eigen houtje bij de balie aankloppen om dealtjes te sluiten. Per hotel zijn afspraken gemaakt over de termijn waarbinnen de gasten gebruik mogen maken van de faciliteiten.

Als de coronacrisis ten einde loopt en hotels weer reguliere gasten kunnen ontvangen, zal er een andere oplossing gevonden moeten worden voor de opvang van deze groep. In Amsterdam lopen momenteel drie projecten voor economische daklozen, onder meer gericht op onderdak in sloopwoningen of bij mensen thuis. Daarnaast zijn er passantenhotels, waar economische daklozen tijdelijk kunnen verblijven.


(Irene de Zwaan)

Verbetering: In een eerdere versie van dit verhaal stond dat Alex Spencer vroeger radartechnicus was. Dat klopt niet. Hij was sonartechnicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden