Kindvrije vrouwen

Journaliste Patricia de Ryck ( 29 ) twijfelt over het moederschap. De reacties daarop waren negatief, vooral van vriendinnen met kinderen. Ze besloot de website twijfelmoeder.nl op te richten.

'Heb jij al een blije doos?' Het was een vraag die de eerste keer dat hij mij werd gesteld, nogal wat verbazing opwekte. Doos, dat is toch een viezig/suf synoniem voor het vrouwelijke geslacht? Maar hoe vaker mij werd gezegd dat ik die doos móést hebben, hoe duidelijker me werd dat het hier niet ging om een vrolijke vagina.

Het betrof een verrassingspakket.

Ik legde de link met het geslachtsdeel, want ik was een maand of vier, vijf zwanger van mijn eerste kind. Ik had gemerkt dat mensen van alle soorten, maten en leeftijden, plotseling en zonder enige gêne tegen me spraken over de anatomie van de zwangere vrouw. Tot in de intieme details. 'Heb je al aambeien? Had mijn vrouw vreselijk veel last van. Veel pruimen eten hoor, dat poept makkelijk.' (mannelijke collega). 'Niet te veel cola drinken, dat is niet goed voor de vrucht.' (treinconducteur in de intercity tussen Den Haag en Amsterdam) 'Smeer je goed met perineumolie? Anders scheur je tijdens de bevalling uit.' (kaasjuffrouw in de winkel).

De blije doos. Ik heb hem gekregen. De inhoud was nogal teleurstellend. Behalve een luier, een doosje wattenstokjes, een tijdschrift met de naam Geboorte, opgemaakt in pastelkleuren, en een berg kortingsbonnen voor producten die ik toch nooit zou aanschaffen, was het gewoon een kartonnen doos en meer niet. Blij werd ik er niet van.

Echt blij werd ik als zwangere vrouw nooit, hoe graag ik ook een huppelende, stralende zwangere wilde zijn. Je ziet wel eens van die toekomstige moeders die negen maanden lang met zachtroze wangen liefkozend hun hand op de opbollende buik houden. Die een T-shirt aantrekken met twee voetjes erop geprint, wat aangeeft dat er een baby schuilgaat achter die voetjes. Of trots een buikband - een buikband! - dragen met de tekst 'Made by Manfred'. (Dat is, neem ik aan, de vader). Zo'n type ben ik niet. Ik heb twee kinderen. Mijn dochter werd geboren in Amsterdam, in 2011. Mijn zoon volgde dit voorjaar in New York, want daar woon ik inmiddels. Over bevruchtingen en bevallingen heb ik niets te klagen. Bevallen zou ik zo nog een keer doen, als ik maar niet meer hoef te dragen.

'Je straalt', zei een vriend ooit, die gewoonweg niet wist wat hij moest zeggen. Mijn gezicht was al vier maanden afwisselend zeegroen dan wel spierwit, er was behalve Rennies en Brinta niets wat ik kon binnenhouden. Ik straalde niet. Ik vond baby's dragen niet fijn. Maar dat mocht ik niet zeggen. Wie zwanger is, moet blij zijn. Elke dag, elke minuut. Zo is het nou eenmaal.

Als zwangere vrouw word je plotseling een beetje van iedereen (zie de treinconducteur). Dat komt door 'dat kleine wondertje in je buik', waar mensen zomaar hun hand op leggen terwijl ze met je praten bij de kassa van Ikea of bij de bushalte. Toen ik voor de eerste keer zwanger was, dacht ik dat ik elke beslissing - skiën of zonnebaden, espresso of eikeltjesthee, sushi met alleen komkommer of sashimi - zelf welbewust kon nemen. Ik was tenslotte verantwoordelijk voor mijn eigen lijf.

Vergeet het maar. De hele wereld zwangert lekker mee. En iedereen denkt het beste te weten wat je moet doen. Een 4D-kleurenpretecho met een link naar het resultaat op Facebook zetten. Wel of vooral niet vertellen of het een jongen of een meisje is. Zwangerschapsyoga, zwangerschapshaptonomie, zwangerschapsacupunctuur, zwangerschapszwemmen, zwangerschapsthee, zwangerschapshardlopen. Wie zwanger is, maakt vroeg of laat kennis met wat in Amerika de Pregnancy Police heet.

'Zwanger zijn, mamma en pappa worden, een ongelooflijke ervaring. De heftigheid van de bevalling en daarna het besef dat het leven nooit meer hetzelfde zal zijn. Beatrijs Smulders schreef er drie fantastische boeken over, vol tips en geruststellende informatie', zegt de advertentie achter in het eerste boek Veilig zwanger van Smulders zelf. (De advertentie: 'Drie complete handboeken die je niet kunt missen!')

Het boek Veilig Zwanger kreeg ik, tweedehands goddank, van een vriendin toen ik in verwachting bleek. Het dreef mij tot complete waanzin, want het staat vol verboden. Op één bladzijde: 'Gebruik geen geiser- of boilerwater om te drinken. Zeewier, champignons, avocado en roofvissen kunnen veel kwik bevatten wat schadelijk is voor de baby. Neem geen 'luchtverfrissende' wc-blokjes, mijd uitlaatgassen, houd afstand in de file (u leest het goed), goede gebitsverzorging is belangrijk want je hebt door de hormonen sneller last van gezwollen en bloedend tandvlees, drop bevat een stof die de bloeddruk verhoogt, veel koppen koffie vergroot de kans op een miskraam', en, houd u vast: 'hoewel nog niets over de schadelijkheid van kaneel voor de hersenontwikkeling van ongeboren baby's is bewezen, kun je in de zwangerschap maar beter geen koek en gebak met kaneel gebruiken. Hetzelfde geldt voor kaneelthee.'

Maar natuurlijk.

Mijn Amerikaanse gynaecoloog, de man die mijn tweede zwangerschap en bevalling begeleidde, moest hier hard om lachen. Schuddebuikend. 'Zwanger zijn is geen ziekte', zei hij, toen ik hem vertelde over de regels in het boek. Hij had in New York al duizenden baby's 'opgevangen', onder wie veel Nederlandse exemplaren. Hij trouwde zelf in de jaren zestig met een Nederlandse vrouw. Hij spreekt onze taal, wat toch fijn is als je met je knieën achter je oren op een ziekenhuisbed het snot uit je neus ligt te persen. Volgens mijn gynaecoloog ging het hier om goedbedoelde bemoeienissen. Niemand weet precies hoe het zit, zei hij. Ik moest mijn eigen gevoel volgen en vooral niet te veel luisteren naar al die amateurs. En als ik het kon volhouden, kon ik beter geen sushi of snijwaar van de slager eten, vanwege de mogelijke listeriabacteriën (tik maar in op Google Afbeeldingen, ze zien er vrij geruststellend uit, maar voor een foetus zijn ze dat schijnbaar niet). Drinken en roken leek hem ook niet goed. Koffie in overvloed idem. 'Je wilt geen rave baby', zei hij. Maar af en toe een glas wijn was 'waarschijnlijk geen probleem'.

In Nederland dient het volgende hoofdstuk zich aan. Iedereen wil iets zeggen over de bevalling. Hoe duidelijk ik ook was - in het ziekenhuis, met een ruggenprik - de verloskundige kon het de avond dat de baby zich ging aandienen niet laten handenwrijvend te zeggen: 'Weet je het zeker? Ik heb zo'n zin in een thuisbevalling.'

In Amerika volgen ze een heel ander scenario. Daar kom je bij de eerste wee die vergelijkbaar is met een darmkrampje na een overdadig diner, rustig het ziekenhuis in wandelen. Daar word je vervolgens aan allerlei slangen en draden gelegd en binnen een kwartier wordt de verdoving met windkracht 12 je zenuwstelsel ingeblazen. De ruggeprik gaat er pas uit als de kersverse zuigeling is gewassen, aangekleed en zijn eerste voeding achter de kiezen heeft. De ruggenprik is er geen wens, maar altijd onderdeel van het baarproces.

En dan hebben we nog niet gesproken over borstvoeding. Verloskundigen beginnen in week zes van de zwangerschap al met z'n allen te roepen: 'Dat ga je natuurlijk doen, borstvoeden.' Het is geen dialoog die wordt gevoerd met de toekomstige ouders; het is een mededeling. Als de baby eenmaal is geboren en de moeder in kwestie kiest voor flesvoeding in plaats van moedermelk, spreken kraamhulpen over kunstvoeding, KUNSTvoeding. Alsof het nep is.

In New York heeft burgemeester Michael Bloomberg besloten dat flesvoeding niet mag worden aangeboden op de kraamafdeling van het ziekenhuis. De zuigeling moet aan de borst. De moeder gaat daar niet meer over, de burgemeester wel. Hij wordt niet voor niets 'nanny Bloomberg' genoemd. Na mijn bevalling kwamen drie Amerikaanse verpleegsters onafhankelijk van elkaar vertellen hoe goed borstvoeding was voor het immuunsysteem van het kind. Dat er tientallen studies zijn gedaan naar borstvoeding en de effecten. Dat ze elkaar soms tegenspraken, dat is een terzijde.

Al die bemoeienissen, het moet maar eens ophouden. Zullen we het zich inlaten met een zwangere vrouw voortaan aan de wetenschap overlaten? Een gynaecoloog of in elk geval iemand die jaren heeft gestudeerd op het vrouwenlijf en daardoor iets nuttigs kan zeggen?

Dan zullen wij - ik spreek hier even namens alle zwangere vrouwen in het heden en de toekomst - beloven dat we het bericht van chica1992: 'm'n meisje schopt echt heel hard, ik heb weer te veel koffie gedronken en dat is slecht' op zwangerschapsforum brabbels.- com niet serieus nemen als we op een verloren moment het internet raadplegen omdat we ons afvragen of die derde dubbele espresso wel verstandig was. Dan googelen we rustig verder, tot we een studie vinden die ons tevreden stemt. Beste slimkezen, uw hulp hebben we daarbij niet nodig.

Moeders zijn net bloedhonden. Als ze doorhebben dat ik twijfel, gooien ze alles in de strijd om me over te halen. De sociale druk om kinderen te krijgen is erg hoog. Opmerkelijk, aangezien we dankzij alle voorbehoedsmiddelen een vrije keuze hebben.

Veel vrouwen twijfelen in crisistijd over hun kinderwens. Tussen juni 2012 en mei 2013 zijn 172 duizend kinderen geboren, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) Dit zijn er maar liefst 6.400 minder dan het jaar daarvoor. Het lage aantal is vergelijkbaar met het begin van de jaren tachtig toen Nederland ook in crisis verkeerde.

De 25-jarige Jolien Grandsaerd uit het Zeeuws-Vlaamse Clinge is een twijfelaar. In haar omgeving kan ze op weinig begrip rekenen. 'Ik heb het gevoel dat ik een van de weinige jonge vrouwen ben die hier bewust over nadenkt. Ze vinden mijn twijfels heel raar. Zelfs volgens de niet moeders is een kindje krijgen het mooiste wat er is.

'Vrouwen zijn steeds hoger opgeleid. Er wordt ons geleerd om zelfstandig te zijn. We werken keihard voor een goede baan. Waarom brengen vrouwen al voor hun 30ste hun carrière in moeilijkheden? Dat begrijp ik niet. Als ik dat vertel, ben ik opeens een harde carrièrevrouw. Ik reageer er niet op, ben niet gevoelig voor hun reacties. Mijn ouders staan achter me. Dat vind ik het belangrijkst. Misschien ben ik niet het type vrouw om een kind te krijgen. Volgens mij kiezen veel vrouwen uit gewoonte voor een kind. Omdat het er zogenaamd bij hoort als je een aantal jaar een relatie hebt. Dat lijkt mij de verkeerde keuze.'

De Amsterdamse Jennifer Delano (30) groeide op in een christelijke gemeenschap. 'Snel trouwen en kinderen krijgen is dan heel normaal. Voor mij niet. Ik vind drie zaken namelijk belangrijk als het gaat om de keuze voor kinderen: geld, tijd en DNA. Deze drie heb ik nog nooit goed in balans gehad. Dan had ik het geld, maar geen tijd voor een kind. Dan had ik even geld en tijd, maar niet de juiste partner.'

Vooral tijdens haar werk krijgt ze opmerkingen, bijvoorbeeld van klanten die bij het eerste gesprek over hun kinderen beginnen. Delano begrijpt wel wat er achter die opmerkingen schuilgaat. 'Mensen willen zo graag hetzelfde zijn. Als ze zelf kinderen hebben, gaan ze er vanuit dat je ook hetero bent en kinderen wil. Dat kan daarnaast voor sommige mensen ook ontzettend pijnlijk zijn. Ik ken een stel dat verschrikkelijk graag een kindje wil, maar waarbij het gewoon niet lukt. Het is zo verdrietig dat ook zij deze opmerkingen voor hun kiezen krijgen.'

Xaviera Ringeling (38, Utrecht) was er lang zeker van dat ze geen kinderen wilde . Nu bekruipt haar ineens het gevoel dat het straks te laat kan zijn. 'Dat idee geeft me stress. Als ik er met anderen over praat, heb ik het gevoel dat ze me vooral willen behoeden voor gevoelens van spijt. In de periode dat ik net getrouwd was, werd vaak geïnformeerd naar waar de gezinsuitbreiding bleef. Dat is nu, vijf jaar later, wel gestopt. Ik denk dat een heleboel mensen denken dat ik onvruchtbaar ben. Zelfs mijn moeder heeft dat idee.'

Ringeling noemt de sociale druk 'geconditioneerd gedrag'. 'Biologisch gezien heeft het geen enkel nut meer om als een dolle kinderen te krijgen. We zijn al met genoeg op de wereld. Maar we doen wat ons van jongs af aan is voorgehouden; een gezinnetje stichten, zoals we dat ook in Disneyfilms zien. Nederlandse moeders zijn daarnaast ook erg militant. Wat zij hebben meegemaakt, moet jij ook meemaken. Dat is bizar.'

Een 42-jarige vrouw uit Berkel en Rodenrijs kreeg zelfs in een lange relatie geen kinderwens . 'De omstandigheden waren optimaal en nog had ik die behoefte niet. Ik ben toen vooral online gaan zoeken. Ik wilde de reacties niet uitlokken. Als kinderloze kun je volgens mij ouders nooit begrijpen. Hoe gelukzalig zij vertellen, terwijl ze nachtenlang wakker liggen, wallen onder de ogen hebben en appelmoes in het haar.'

Samen met haar partner besloot ze kindervrij te blijven. 'Ik ben er een leuker mens door geworden, maar die keuze wordt me niet in dank afgenomen. Mensen noemen me egoïstisch. Dat vind ik grappig. Volgens mij zit er juist een egoïstisch element in het willen krijgen van kinderen.'

Roken

In 1957 werd voor het eerst onderzocht of het roken van tabak schadelijk is voor de foetus. Inmiddels is bekend dat sprake is van een verminderde zuurstoftoevoer via de placenta als de moeder rookt.

Kinderen van rokende moeders hebben vaker een lager geboortegewicht en zijn in de eerste jaren van hun leven kwetsbaarder voor luchtweginfecties, zegt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Koffie

Cafeïne zou kunnen leiden tot een grotere kans op een miskraam. Het komt via de placenta de bloedbaan van de baby binnen. Echt goede onderzoeken naar de gevolgen van koffie voor de baby zijn nog niet gedaan. Vrouwen die ouder zijn, drinken over het algemeen meer koffie, schrijft Oster. En leeftijd en de kans op een miskraam zijn met elkaar verbonden. Een Amerikaans onderzoek (2008) laat zien dat vrouwen die twee koppen koffie per dag drinken een net zo grote kans hebben op een miskraam als vrouwen die geen koffie drinken. Vrouwen die drie of meer koppen koffie per dag drinken, hebben wel een grotere kans op een miskraam. (Bron: American Journal of Obstetrics and Gynecology).

Alcohol

Australisch onderzoek (2010) toont aan dat kinderen van vrouwen die 'met grote regelmaat' een glas alcohol drinken tijdens hun zwangerschap, op 2-jarige leeftijd net zo veel kans hebben op gedragsproblemen als kinderen van vrouwen die volledig stoppen met drinken. Van beide groepen heeft 11 procent van de kinderen gedragsproblemen. (Bron: British Journal of Obstetrics and Gynecology). Uit een andere Australische studie onder 5.000 14-jarigen blijkt dat kinderen van vrouwen die in het laatste trimester van hun zwangerschap een half tot één glas alcohol per dag drinken, een half punt hoger op de IQ-test scoren dan hun leeftijdgenoten wier moeders geen alcohol dronken. De Nederlandse Gezondheidsraad zegt dat er geen zekere, veilige ondergrens bestaat en adviseert daarom in het geheel niet te drinken. Jan Nijhuis, hoofd afdeling Obstetrie en Gynaecologie van het Maastricht University Medical Center, zegt tegen zijn zwangere patiënten dat af en toe een glas wijn of champagne, zoals met Oud en Nieuw, 'waarschijnlijk geen kwaad kan'. 'Het gevaar schuilt vooral in veel alcoholgebruik, met het foetaal alcoholsyndroom als gevolg. Dat is wel serieus.'

Thuisbevalling

Als een barende vrouw in Nederland vandaag de dag thuis aan een bevalling begint, is de kans 60 procent dat zij tijdens of vlak na de bevalling alsnog naar het ziekenhuis wordt doorverwezen vanwege complicaties of behoefte aan pijnstilling. Het babysterftecijfer in Nederland is hoog in verhouding met andere Europese landen: in 2010 stierven 9 van de 1.000 geboren baby's die ter wereld kwamen na een zwangerschap van minimaal 22 weken binnen 28 dagen na geboorte.

Rauwe vis

In rauwe vis kunnen parasieten zitten die voedselvergiftiging veroorzaken bij zowel zwangere als niet zwangere personen. De meeste rauwe vis is bevroren geweest, waardoor parasieten sterven.

Volgens het Amerikaanse National Academy of Sciences Institute of Medicine worden de meeste voedselvergiftigingen veroorzaakt door schelpdieren. Een kans op voedselvergiftiging door vis - rauw of gebakken -is 1 op 2 miljoen. De kans op voedselvergiftiging na het eten van kip is 1 op 25 duizend. Een voedselvergiftiging hoeft voor de baby geen gevolgen te hebben.

Borstvoeding

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en Unicef adviseren moeders minimaal zes maanden borstvoeding te geven aan hun zuigeling.

Volgens de WHO hebben kinderen die borstvoeding krijgen een kleinere kans op oorinfecties en maagdarminfecties. Het British Medical Journal stelt dat er te weinig bewijs is om dat te zeggen.

'Borstvoeding heeft wel degelijk voordelen in de ontwikkelingssfeer', zegt Jan Nijhuis van het Maastricht University Medical Center. 'Maar als het niet lukt, is flesvoeding niet verkeerd. Te vaak wordt vrouwen die stoppen met borstvoeding een schuldgevoel aangepraat.'

Emily Oster, Expecting Better, uitgegeven door Penguin, 2013.

Vervolg van pagina V3

Zes heikele zwangerschaps-onderwerpen, waarnaar de Amerikaanse econoom Emily Oster onderzoek deed.

Wie zwanger is, moet elke minuut fantastisch vinden en blij zijn. Je bent van iedereen. Om gek van te worden, zegt Maartje van Hoek, onlangs zelf voor de tweede keer moeder geworden.

Boven verwachting

Vervolg van pagina V3

Lees verder op pagina V4

Lees verder op pagina V4

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden