ReportageKinderopvangtoeslag

Kindertoeslagaffaire is nog lang niet voorbij

Opnieuw was er een bijeenkomst over de kindertoeslagaffaire in Den Haag. En opnieuw werd duidelijk hoe ver de ambtelijke oplossingen en het persoonlijke verdriet nog uit elkaar liggen.

Staatssecretaris Van Huffelen in in gesprek met gedupeerde ouders. Beeld Arie Kievit
Staatssecretaris Van Huffelen in in gesprek met gedupeerde ouders.Beeld Arie Kievit

De ochtendsessie van ‘kinderopvangtoeslagendag-nummer-zoveel’ (iedereen is de tel allang kwijt) is ongeveer een half uur bezig als Tweede Kamerlid Farid Azarkan (Denk) de essentie te pakken heeft. ‘Als ik het goed begrijp moet de Belastingdienst straks in potentieel heel veel ouderdossiers, die deels ook nog incompleet zijn, gaan vaststellen of die ouders het slachtoffer waren van institutionele vooringenomenheid. Is dat geen monnikenwerk? Is dat überhaupt te doen?’

De vraag stellen is haar beantwoorden. Net als het Kamerdebat van vorig week maakt deze vraag-en-antwoordsessie één ding zonneklaar: de behandeling van tienduizenden zeer uiteenlopende dossiers laat zich moeilijk verenigen met een vlotte uitbetaling van compensatiegelden aan gedupeerde ouders.

Volgende week debatteert de Tweede Kamer over nieuwe wetgeving die moet waarborgen dat alle ouders die gedupeerd zijn in de kinderopvangtoeslagaffaire een faire schadeloosstelling krijgen. Woensdag bereidde de Kamercommissie Financiën zich voor op dat wetgevingsdebat door met (ervarings)deskundigen in gesprek te gaan. Hamvraag: is het voorliggende wetsvoorstel uitvoerbaar en – belangrijker nog – doet het recht aan de betrokken ouders?

Het contrast tussen wetgeving die per definitie generiek en bureaucratisch is en de zeer persoonlijke verhalen van ouders die gewoon willen dat iemand hen helpt is de hele dag voelbaar. ’s Ochtends leggen twee ambtenaren van het ministerie van Financiën aan de hand van ‘stroomschema’s’ uit hoe de voorgestelde wetgeving in elkaar zit. Die wetgeving gaat uit van verschillende groepen ouders.

Die groepen overlappen elkaar deels en dan zijn er in elke groep ook nog schrijnende gevallen die recht hebben op extra schadevergoeding. De ambtenaren die de nieuwe wetgeving hebben ontworpen, hebben hun uiterste best gedaan om al die groepen recht te doen. Zo kan elke ouder die niet tevreden is met het toegekende schadebedrag in beroep bij een ‘commissie van wijzen’ die het dossier dan opnieuw zal beoordelen.

Die wetgeving is met de beste bedoelingen in elkaar gezet, maar Dulce Gonçalves Tavares voelt zich er niet mee geholpen. Haar verhaal maakt duidelijk dat de weerbarstige werkelijkheid zich slecht verhoudt tot de gestructureerde aanpak die de Tweede Kamer en het kabinet voor ogen heeft. De Rotterdamse moeder was klant van een kinderopvangbedrijf dat buiten medeweten van de ouders fraudeerde met kinderopvangtoeslagen. De toeslagen werden rechtstreeks aan het opvangverblijf uitbetaald. Achteraf bleek dat de directrice stiekem het aantal opvanguren verhoogde en veel hogere toeslagen aanvroeg dan waar de ouders recht op hadden. Het extra geld stak ze in eigen zak. Na ontdekking van de fraude besloot de Belastingdienst niet de frauderende directrice te straffen, maar de ouders wier toeslagaanvragen zij had vervalst.

Gonçalves Tavares moest 125.000 euro kinderopvangtoeslag terugbetalen. De directeur-generaal Toeslagen bezwoer haar in een persoonlijk gesprek dat zij recht had op volledige schadevergoeding plus compensatie wegens institutionele vooringenomenheid. Vorige week kreeg ze een brief van de Belastingdienst waarin stond dat ze géén recht heeft op extra compensatie.

Een andere ouder die haar kinderen naar hetzelfde opvangverblijf bracht krijgt die compensatie wél. Niemand begrijpt hoe dat mogelijk is. Ook de ambtenaar die het wetsvoorstel heeft ontworpen, weet het antwoord niet. Deze praktijkcasus kan in theorie niet bestaan, geeft hij aan. ‘Ik heb hier geen goede verklaring voor.’ Gonçalves Tavares: ‘Het vertrouwen in de overheid is echt onder mijn voeten weggetrokken. Dit beheerst mijn leven al jaren. Hoe lang moet ik nog strijden? Hoe lang moet ik nog doorgaan?’

Als laatste komen Eva González Perez, een advocate die enkele tientallen ouders bijstaat, en Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen aan het woord. González: ‘Het uitgangspunt van de wet is toch weer dat de bewijsvoering bij ouders wordt gelegd. Het gaat om een kwetsbare groep die het procederen moe is. Zij zouden uitzicht op een snelle vergoeding moeten krijgen, maar ik dreig nu alweer namens een veertigtal ouders in allerlei procedures te belanden.’

Van Zutphen laat doorschemeren dat het zo langzamerhand beter is om hier en daar teveel schadevergoeding uit te keren dan ouders nog lang in onzekerheid te laten. ‘Overschakelen van wantrouwen naar vertrouwen in de burger vindt de overheid moeilijk. In woorden gebeurt dat nu, maar in daden niet. Ruimhartigheid wordt tot nu toe vooral in Kamerstukken beleden. We moeten af van het idee dat we de oude fraudecontroles die we destijds hebben bedacht nu opnieuw gaan toepassen.’

Rutte, Asscher en Wiebes onder ede gehoord voor toeslagenaffaire
De Tweede Kamer wil onder anderen premier Mark Rutte, minister Eric Wiebes en PvdA-leider Lodewijk ­Asscher onder ede horen. Zo wil zij ­duidelijkheid krijgen over de ­politieke besluitvorming in het toeslagendossier.

Hoe een Haagse fraudejacht ontaardde in een toeslagendrama
Het idee lijkt in 2005 nobel: betaal ouders die kinderopvang nodig hebben snel hun toeslag uit, dat verhoogt de arbeidsparticipatie. Maar het systeem lokt misbruik uit. Zozeer dat in Den Haag een soort heksenjacht ontstaat op fraudeurs, met honderden onschuldige gezinnen als slachtoffer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden