Kinderpartijen

10-jarig talent Casper Schoppen is nu al beter dan een volwassen schaker en doet mee aan het EK schaken voor jongeren in Praag. Wat betekent schaken in een jong leven?

'Soms schaak ik in mijn slaap, dan droom ik over een partij.' School is niets meer dan een hinderlijke onderbreking van schaken, vindt de 10-jarige Casper Schoppen. Zijn schaakrating is 1735. Voor de leek: dat is beter dan een geoefende, volwassen schaker met twintig jaar ervaring. Sinds vrijdag 17 augustus strijdt Casper namens Nederland om de Europese jeugdtitel schaken in Praag. Twee weken lang speelt hij iedere dag tegen kinderen uit heel Europa, van Rusland tot Portugal. Een walhalla voor wie niets liever doet dan schaken, zoals Casper. Het spel houdt nooit op in zijn hoofd, bestudeerde partijen van grootmeesters speelt hij denkbeeldig na. Dagelijks neemt hij het online op tegen spelers over de hele wereld. 'Mam, ik schaak nu tegen iemand uit Iran.'


Nederlands schaakkampioen (categorie E), Nederlands kampioen met zijn groepje van de schaakclub én Nederlands kampioen schoolschaken, samen met zijn broertje en een paar leerlingen uit groep 8. Dit voorjaar werd Casper drie keer kampioen van Nederland. En nu dus het EK in Tsjechië. Ter voorbereiding speelde Casper deze schoolvakantie tijdens de Open Nederlandse Jeugd Kampioenschappen tegen 14-jarigen, en naar het vakantiehuis gingen drie schaakborden en schaakboeken mee. Alhoewel die eigenlijk altijd meegaan op vakantie. Broertje Jochem is 7 jaar en ook een schaaktalent. Tweede werd hij tijdens het NK, in de jongste categorie. Op vakantie spelen de jongens tegen elkaar, de computer blijft thuis. Er zijn grenzen, vindt hun moeder Flora. 'We proberen het binnen de perken te houden, maar ze zijn niet te houden.' Flora heeft nooit geschaakt. Sinds kort heeft ze ook les. Haar voorbereiding op Praag, lacht ze.


In de woonkamer bij de familie Schoppen liggen dikke schaakboeken tussen het speelgoed. Grote glimmende trofeeën en medailles pronken door het hele huis. De Engelstalige autobiografie van Bobby Fischer heeft gekrulde bladzijdes van kindervingers. Casper is 3 jaar wanneer hij tijdens het ontbijt, uit het niets, het etiket van een pakje margarine opdreunt dat voor zijn neus staat. Als kleuter leest hij alle delen van Harry Potter achter elkaar en vraagt hij zijn ouders eindeloos om somopdrachten. Driehonderdvijfenvijftig plus tweehonderdzevenenzeventig, hij rekent het moeiteloos uit zijn hoofd. Vader Hajo, een zelfverklaarde 'goeie huis-tuin-en-keukenschaker', bracht hem de eerste beginselen van het spel bij. Torens, lopers en pionnen vlogen door het huis als Casper dreigde te verliezen als kleuter, het schaken werd nog heel even uitgesteld. In hogere groepen wordt op zijn school schaakles gedoceerd. Casper mag meedoen. Als 6-jarige is hij de jongste én een van de beste spelers van de hele school. Schaken is zijn redding, denkt zijn moeder soms. Schaken geeft het leven zin.


Overigens ziet haar zoon de zin van leerplicht niet zo in, liever speelt hij thuis online een partijtje. 'Hij begrijpt niet altijd waarom hij nog naar de basisschool moet', zegt zijn vader. Vader en zoon spelen nauwelijks nog tegen elkaar, dat is geen uitdaging meer voor het schaaktalent.


De jongen heeft een heldere, scherpe blik, maar kijkt ook dwars door je heen. Hij is héél lief, volgens zijn moeder. Verlegen. 'Hij heeft humor en een goed gevoel voor menselijke verhoudingen', zegt zijn vader. En ja, hij is een zeer begaafde leerling. Liever willen ze er allebei niet te ingewikkeld over doen. Hun zoon herkent en benoemt met groot gemak een schaakstelling uit 1970 van Bobby Fischer, maar tijdens een partijtje staat een pluchen schaap naast het bord. Hij is ook het jongetje dat graag met vriendjes voetbalt op straat, hij is ook het jongetje dat dol is op de Donald Duck.


Tijdens schaaktoernooien kijken onbekende belangstellenden mee, vaak volwassen, ervaren schakers. Sommigen maken op internet analyses van zijn gespeelde partijen. 'Je zag 'm geeuwen in de eerste partij, waarschijnlijk was hij niet goed uitgerust.' Casper zelf moet erom giechelen.


Eén middag in de twee weken komt bij de familie Schoppen een jeugdtrainer over de vloer: Pascal Losekoot (34). Om gespeelde partijen door te nemen, maar ook om Casper mentaal te steunen. Gedreven jonge schakers zijn soms slechte verliezers, verliezen moet je leren. Losekoot, zelf een rating van 2100, wil zijn pupil blijven voeden en uitdagen. De door hem aangedragen schaakboeken verslindt zijn leerling moeiteloos. Bij binnenkomst staat het schaakbord al te wachten op de eettafel, zelf bedachte stellingen móéten besproken worden. Caspers spelinzicht en geheugen zijn van een zeldzaam hoog niveau. Na een bezoek rijdt de trainer soms verwonderd terug naar huis. 'Hij is bevangen door de schoonheid van het spel, zoals een schilder bevangen is van kunst', zegt Losekoot. Dat maakt Casper zo uniek. Nog ruim een jaar, denkt de leermeester, daarna kan hij zijn pupil geen technische vaardigheden meer leren.


Hoe Casper zal presteren op het EK, niemand durft de vingers te branden aan een voorspelling. Zijn ouders zien deelname vooral als een mooie ervaring voor hem. In Oost-Europa worden jonge talenten al op zeer vroege leeftijd dagelijks getraind, West-Europeanen leggen het meestal af. Pas in hun puberjaren halen die schakers het niveau van hun oosterburen in, als ze tegen die tijd niet worden afgeleid door andere zaken. Voor Casper is dat nu nog ondenkbaar.


EK jeugdschaken


Zestien Nederlandse kinderen, zeven meisjes en negen jongens, van 10 tot en met 16 jaar doen in Praag mee aan het EK schaken. Allen hebben zich geplaatst door eerste of tweede te worden in hun leeftijdscategorie tijdens het NK schaken. De beste schakers zijn live te volgen via eyc2012.eu.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden