Nieuws Vaccinatie

Kinderopvang moet niet-gevaccineerd kind kunnen weigeren, vindt de Kamer

Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer wil dat kinderdagverblijven niet-gevaccineerde kinderen moeten kunnen weigeren. Met hun voornemen geven VVD, D66, CDA, SP en PvdA gehoor aan de toenemende zorgen onder ouders over de al jaren dalende vaccinatiegraad in Nederland.

ChristenUnie-staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) reageert op zijn ministerie op het verplicht inenten van kinderen. Foto ANP

D66-Kamerlid Rens Raemakers kondigde donderdag een wetsvoorstel aan om het mogen weigeren van niet-gevaccineerde kinderen vast te leggen. ‘Op dit moment zouden ouders van zulke kinderen na een afwijzing nog naar de rechter kunnen stappen, want er is geen wettelijke grondslag om een kind te kunnen weigeren.’

Een toelatingseis is niet expliciet verboden, maar met het verbod op discriminatie op basis van levensovertuiging in de hand kunnen ouders ver komen als het verbod bij de rechteraanvechten, denkt Raemakers.

Met zijn wetsvoorstel haakte de D66’er in op uitspraken van Klaas Dijkhoff. De fractievoorzitter van de VVD haalde eerder op de dag hard uit naar de groeiende groep ‘anti-vaxxers’, die tegen vaccineren zijn omdat dit de gezondheid van kinderen zou schaden.

Zo menen de vaccinatie-weigeraars dat inenten het risico op autisme verhoogt. ‘Pseudo-interessant gemaakte bullshit’, noemde Dijkhoff deze en andere bezwaren.

Door de ondergrens

In juni bleek uit cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat nog maar 90,2 procent van alle tweejarigen in Nederland vorig jaar volledig was gevaccineerd tegen ziektes als mazelen, polio, tetanus en kinkhoest.

Om een besmettelijke ziekte als mazelen uit te bannen is een vaccinatiegraad van minstens 95 procent nodig. Vier jaar geleden zakte Nederland voor het eerst door die grens. Het afgelopen jaar daalde de gemiddelde vaccinatiegraad weer, met 1 procentpunt.

In het regeerakkoord is niets afgesproken over het weigeren van niet-gevaccineerde kinderen op crèches. Dat D66 en VVD buiten de coalitie om werken, heeft mogelijk te maken met de achterbannen van CDA en ChristenUnie. Toch is het CDA ook vóór het mogen weigeren van niet-gevaccineerde kinderen op crèches.

In een reactie zei staatssecretaris Paul Blokhuis (ChristenUnie) van Volksgezondheid ‘niet uit te sluiten’ dat het weigeren van niet-ingeënte kinderen op kinderdagverblijven mogelijk wordt. Later dit jaar presenteert hij samen met staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken) een eigen plan om de vaccinatiegraad omhoog te krikken.

Blokhuis erkende dat een deel van de achterban van zijn ChristenUnie mogelijk moeite heeft met het wetsvoorstel van D66. Onderzoek moet uitwijzen ‘welke groepen in Nederland precies worden gedupeerd’.

Volgens de staatssecretaris zitten er juridische haken en ogen aan het openstellen van de mogelijkheid tot weigering. ‘We hebben hier te maken met een aantal grondrechten, waaronder het recht op privacy en vrijheid van godsdienst.’

In de vorige kabinetsperiode struikelde VVD-minister Schippers al over juridische bezwaren in de strijd tegen het dalende aantal vaccinaties. Zij wilde de vaccinatiegraad op crèches en basisscholen openbaar maken, maar dit idee bleek later in strijd met de privacyregels.

Foto de Volkskrant

Vermijdbare risico's

Boink (belangenorganisatie van ouders in de kinderopvang) juicht het wetsvoorstel toe, maar vindt ook dat de overheid zich te lang op de vlakte heeft gehouden. ‘Het is jammer dat de kinderopvang de arena is geworden waar dit uitgevochten wordt’, zegt Gjalt Jellesma, de voorzitter van Boink. ‘Deze discussie moet niet op 12 duizend opvanglocaties gevoerd worden. De overheid moet stelling nemen.’

De Brancheorganisatie Kinderopvang pleit zelfs voor een vaccinatieplicht voor alle kinderen. ‘Bij een uitbraak voor iets betrekkelijk onschuldigs als krentenbaard of diarree volgen we allerlei strikte protocollen. Voor iets levensbedreigends zoals mazelen gelden gek genoeg geen regels’, zegt bestuurslid Muriëlle Springer.

Ook VVD-fractievoorzitter Dijkhoff noemt het verplichten van vaccinaties ‘het onderzoeken waard’. ‘Als we volwassenen beboeten als ze zelf hun gordel niet omdoen, mogen ze ook bestraft worden als ze hun kinderen basale bescherming tegen dodelijke virussen ontzeggen.’

Duizenden kinderen halen in 2009 in de RAI een prik tegen de Mexicaanse griep. Foto Bart Mühl

De andere partijen houden wat betreft een vaccinatieplicht voorlopig de boot af. Zij hopen dat het mogen weigeren van niet-gevaccineerde kinderen voldoende resultaat sorteert. Volgens Blokhuis gaat een plicht ‘veel te ver’.

Ernst Hulst, gezondheidsjurist aan de Erasmus Universiteit, noemt het mogelijk maken van het weigeren van niet-gevaccineerde kinderen ‘een terechte beslissing’. ‘Juist bij kinderdagverblijven zitten veel kinderen die vanwege hun leeftijd nog niet ingeënt zijn. Door niet te vaccineren breng je niet alleen je eigen kind, maar ook die van anderen in gevaar. Je creëert risico’s die er niet hoeven te zijn.’

Hulst ziet geen grote juridische bezwaren tegen het wetsvoorstel. ‘Hier worden geen grondrechten aangetast, want het is geen verplichting om je kinderen naar een kinderdagverblijf te brengen.’

Bij een echte vaccinatieplicht is er wel een botsing van rechten, stelt Hulst, maar toch hoeft dat geen onoverkomelijk probleem te zijn. ‘Natuurlijk is lichamelijke integriteit een heel belangrijk argument. Maar door niet te vaccineren tast je juist de lichamelijke integriteit aan van de kinderen om je heen.’

Angst voor vaccinaties

Als er één argument is dat voortdurend opduikt bij weigeraars van vaccins, is het wel deze: in het vooraanstaande artsenblad The Lancet is ooit aangetoond dat het combinatievaccin tegen bof, mazelen en rode hond (BMR) autisme veroorzaakt

Wat is het vaccinatiebeleid in het buitenland?

Italië

Het wel-niet-wel-niet verplicht vaccineren van kinderen zorgt in Italië al bijna twee jaar voor felle discussies. Na een zware mazelenepidemie waarbij meerdere kinderen overleden, verplichtte de vorige regering het bij wet om ingeënt te zijn. Zonder prik was je als Italiaans kind niet langer welkom op school of de crèche.

Dat leidde tot grote protesten van de zogenoemde no-vax beweging, een groeiende groep Italianen die zeer sceptisch tegenover de farmaceutische industrie staat en gelooft dat sommige vaccins autisme veroorzaken – scepsis die ook leeft bij de twee nieuwe Italiaanse regeringspartijen, Lega en de Vijfsterrenbeweging.

Zo zei de nieuwe minister van gezondheidszorg, zelf arts, afgelopen woensdag dat sterfgevallen door mazelen nu eenmaal onontkoombaar zijn.

Haar ministerie werkt bovendien aan een nieuwe wet die ouders vrij laat in hun keuze. Tot die wet klaar is, wordt de eerdere vaccinatieverplichting opgeschort, zo besliste een meerderheid van het parlement deze week. Dat terwijl juist die wet er voor zorgde dat de vaccinatiegraad in Italië voor het eerst in jaren weer eens steeg naar 92 procent. Een jaar eerder lag dat niveau op 85 procent – een van de laagste percentages van Europa.

Jarl van der Ploeg

Frankrijk

Marine Eraville uit Bordeaux kreeg op 2-jarige leeftijd een harttransplantatie, waardoor ze niet kon worden ingeënt tegen mazelen. Vorige maand overleed ze aan deze ziekte, 16 jaar oud. Haar dood bewijst volgens de autoriteiten dat de vaccinatiegraad voor mazelen in Frankrijk veel te laag is: 79 procent tegenover een gewenste 95 procent. Dit jaar overleden al drie mensen aan de ziekte. Sinds 1 januari is inenting tegen mazelen en tien andere ziekten verplicht. Wie een jong kind aanmeldt bij een crèche of school moet een bewijs van inenting overleggen. Over de effectiviteit valt nog weinig te zeggen: de eerste controles begonnen pas deze zomer.

Peter Giesen

Duitsland

Duitsland is wat inentingen betreft het zwarte schaap van de EU, vanwege het vermoedelijk lage inentingspercentage. Vermoedelijk, want ons buurland kent inentingsverplichting noch inentingsregisters. Volgens de laatste schattingen zou 87 procent van de kleuters alle aanbevolen prikken hebben gehad. Notoire niet-inenters zijn christenen, immigrantengemeenschappen en hoogopgeleide grootstedelijke ouders. Uit een peiling begin dit jaar bleek dat de helft van de Duitsers vindt dat kinderen ziektes als de mazelen ‘gewoon moeten doormaken.’ In 2015 werd regering op de vingers getikt door de WHO omdat 60 procent van de mazelenbesmettingen in de EU uit Duitsland afkomstig was. Sindsdien zwelt de roep om een inentingsverplichting steeds verder aan, vooral onder artsen.

Sterre Lindhout

Verenigd Koninkrijk

Het inenten van kinderen is niet verplicht in het Verenigd Koninkrijk, ook niet als ze naar de kinderopvang gegaan. Eind negentiende eeuw heeft de Britse overheid geprobeerd het wettelijk te verplichten. Dat viel niet goed en er is daarna geen serieuze poging meer daartoe geweest, ook al laait de discussie soms op. De artsenvereniging moet niets van verplichting hebben. ‘De relatie arts-patiënt is gebaseerd op vertrouwen, keuze en openheid. We denken dat verplichte vaccinatie deze band schaaft,’ stelde de vereniging in een rapportage. Bijna 92 procent van de Britse kinderen wordt vrijwillig ingeënt tegen mazelen, bof en de rode hond. Het percentage is afgelopen jaren licht gedaald.

Patrick van IJzendoorn

Spanje

In Spanje is er vooralsnog weinig discussie over vaccinatie. De laatste cijfers, uit 2016, laten zien dat 97 procent van de kinderen tussen de 0 en 1 jaar wordt ingeënt. De vaccinaties zijn niet verplicht, ook niet in de kinderopvang. Alleen in Barcelona heeft de gemeenteraad een commissie aan het werk gezet die moet bestuderen of er een verplichting moet komen in de crèches. Dat gebeurde nadat er een kinkhoestepidemie was geweest.

De laatste keer dat het debat over verplichte vaccinatie op grote schaal oplaaide, was in 2015. Toen overleed een 6-jarig jongetje uit Olot (Catalonië) aan difterie. Zijn ouders hadden hem niet laten inenten. Net als andere ‘neorurales’ – nieuwe plattelandsbewoners – in die omgeving bleken ze te vertrouwen op natuurgeneeskunde. De ouders verklaarden dat ze ‘bedrogen’ waren door de antivaccinatiebeweging. Negen kinderen die met hun zoontje op zomerkamp waren geweest, bleken ook besmet met het virus – maar zij werden niet ziek, omdat ze wel waren ingeënt.

Maartje Bakker

Foto de Volkskrant

Hoe verspreiden infectieziekten zich en wat is het effect van vaccinatie? Onderzoek het zelf in deze interactieve vaccinatie-special. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.