Kinderombudsman oordeelt hard over 'onzorgvuldige' handelwijze IND

Alle 3910 kinderen die tussen 2008 en 2011 hun gevluchte ouders achterna wilden reizen maar door Nederland werden geweigerd, moeten een tweede kans krijgen. Het risico dat zij eerder onterecht zijn afgewezen is 'onaanvaardbaar hoog'. Tot die conclusie komt Kinderombudsman Marc Dullaert na een jaar van onderzoek naar gezinshereniging. Donderdag presenteert hij zijn conclusies.

Kinderombudsman Marc Dullaert. Beeld anp

De afwijzingen zijn volgens de Kinderombudsman het gevolg van aanscherping van beleid, een te grote focus op fraude en een onzorgvuldige werkwijze van de immigratiedienst IND. Daardoor is de overheid het belang van het kind geheel uit het oog verloren.

Dullaert, die in 2011 door de Tweede Kamer werd aangesteld als Kinderombudsman, nam een steekproef van 459 IND-dossiers met daarin 1672 kinderen die tussen 2008 en 2011 een aanvraag deden om zich te herenigen met hun gevluchte ouder (of ouders) in Nederland. Recentere cijfers kreeg hij niet van de immigratiedienst. De ouders hadden reeds asiel gekregen, de kinderen waren achtergebleven in het land dat voor de ouders te gevaarlijk was geworden. Dullaerts conclusies zijn stevig. 'De rechten van kinderen zijn in ernstige mate door de Nederlandse overheid geschonden.'

De strengere eisen die sinds 2008 aan asielkinderen worden gesteld, zijn volgens Dullaert ongerechtvaardigd. 'De bewijslast kwam volledig bij de kinderen te liggen.' In de aangescherpte procedure moeten ouder en kind (zowel biologische als pleegkinderen) zelf kunnen aantonen dat zij in het land van herkomst een 'feitelijke gezinsband' hadden, dat hun gezin daar was gevormd en dat zij dezelfde nationaliteit bezitten.

Fraude
De aanscherpingen, bedoeld om fraude tegen te gaan, zijn volgens de ombudsman onvoldoende onderbouwd omdat de IND handelde naar 'vermoedens van fraude' en de daadwerkelijke schaal daarvan niet heeft kunnen aantonen. Terwijl de immigratiedienst het beleid aanscherpte vanwege signalen van fraude en misbruik bij Somalische asielaanvragen, kregen pleeg- én biologische kinderen van alle nationaliteiten te maken met strenger beleid.

Het percentage afwijzingen is in de afgelopen vijf jaar gestegen van 12 procent in 2008 naar 83 procent in 2011. In absolute cijfers is het aantal aanvragen echter ook flink toegenomen. Ging het in 2008 en 2009 nog om zo'n 250 aanvragen, in 2011 waren het er ruim 3.000. Met name het aantal aanvragen van Somalische kinderen nam toe.

Juist onder die groep vermoedde de IND fraude, maar Dullaert wijt de stijging aan de oorlogssituatie in het Oost-Afrikaanse land. 'Logischerwijs neemt dan het aantal aanvragen van kinderen toe. Let wel: de ouders hebben al asiel gekregen in Nederland, de eerste check is al gedaan.'

Vragenvuur
De Kinderombudsman is geschokt over de manier waarop kinderen die zich melden op Nederlandse ambassades worden gehoord. 'Als mijn kinderen door deze procedure zouden moeten, zouden ze niet de kans krijgen zich met mij en mijn vrouw te herenigen. Dat zou ze niet lukken.' Kinderen worden onderworpen aan een vragenvuur van 150 tot 200 vragen door 'niet of onvoldoende' getrainde medewerkers. De IND'ers houden weinig rekening met de leeftijd van het kind en traumatische ervaringen.

Dullaert: 'Kinderen krijgen vragen als: wat voor kleren had je vader aan toe hij vluchtte? Wat was de kleur van de deur van het huis van je buurman? Een meisje van veertien werd gevraagd: 'Vertel eens, hoe ging je moeder dood?' Ook kreeg ze vragen over hoe ze was verkracht. Sommige kinderen moesten een plattegrond van hun huis tekenen, een westers concept dat Afrikaanse kinderen niet kennen.' De focus van de 'hoormedewerker' ligt op de tegenstrijdigheden in de verklaringen van de kinderen, niet op de overeenkomsten met de verhalen van de ouders.

Vervolgens oordelen 'beslismedewerkers' in Nederland over de verslagen van de verhoren. 'Daarin ontbreekt alle consistentie. De interpretatieruimte is groot en de ene medewerker oordeelt strenger dan de andere.' De kinderen krijgen onvoldoende uitleg over de reden van het verhoor en moeten maanden tot jaren wachten op uitslag.

'Onmogelijk'
Dullaert noemt het 'onmogelijk' om te zeggen hoeveel van de afgewezen kinderen terecht de deur is gewezen. Hij doet het prangende beroep op de overheid om alle aanvragen van kinderen sinds 2008 opnieuw te bekijken. Zijn rapport is verstuurd naar de Tweede Kamer.

Staatssecretaris van Asiel Fred Teeven verdedigt in een schriftelijke reactie het door zijn voorgangers aangescherpte beleid: 'De wijzigingen kwamen voort uit de noodzaak om naar aanleiding van fraude het beleid aan te scherpen.' Hij schrijft dat alle IND-medewerkers zijn opgeleid tot het afnemen van verhoren en het oordelen over een aanvraag. Hij ontkent dat de focus in de procedure ligt op het afwijzen van kinderen. Wel schrijft hij: 'Als er op teveel of op essentiële punten tegenstrijdige verklaringen worden afgelegd, kan er niet van worden uitgegaan dat er sprake is geweest van een feitelijke gezinsband.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden