NieuwsLeerachterstand basisschoolleerlingen

Kinderen van laagopgeleide ouders liepen ‘zorgwekkende’ achterstanden op door sluiting basisscholen

Nederlandse basisschoolleerlingen hebben ‘weinig tot geen progressie’ geboekt in de maanden dat de scholen dicht waren vanwege corona. Kinderen van laagopgeleide ouders scoorden het slechtst.

Leerlingen op basisscholen hebben ca. 20 procent minder vooruitgang geboekt door de lockdown in het voorjaar.Beeld HH

Dit concluderen onderzoekers van Oxford University na analyse van toetsresultaten van leerlingen van circa 15 procent van de Nederlandse basisscholen.

De leerlingen uit de groepen 4 tot en met 7 op deze scholen blijken het afgelopen schooljaar gemiddeld circa 20 procent minder vooruitgang te hebben geboekt dan in voorgaande jaren. Omdat ze ook ongeveer 20 procent van het schooljaar – 8 weken – thuis moesten zitten vanwege de pandemie, concluderen de onderzoekers dat de leerlingen op veel scholen ‘in feite weinig tot geen progressie hebben geboekt in de periode dat ze thuis les kregen’. Sommige scholen scoorden wel goed.

Kinderen van laagopgeleide ouders liepen de grootste leerachterstanden op, blijkt uit de analyse. ‘En dat is heel zorgwekkend’, zegt socioloog Mark Verhagen van Oxford University. ‘Deze leerlingen boeken normaal gesproken relatief veel vooruitgang. Nederlandse scholen zijn goed in het wegwerken van achterstanden. Dat lag tijdelijk stil.’

Keukentafel

De onderzoekers maakten voor hun analyse gebruik van de resultaten van de gestandaardiseerde Cito-toetsen die scholen in Nederland twee keer per jaar afnemen om de voortgang bij rekenen, spelling en lezen te meten. Toevallig vielen de toetsen dit jaar precies voor en na de schoolsluiting.

Waarom leerlingen tijdens de schoolsluiting achterstanden opliepen, blijkt niet uit het onderzoek. ‘Ik denk dat het vooral te maken heeft met de omgeving waarin kinderen moesten leren’, zegt Verhagen. ‘Ze zaten opeens niet met een opgeleide leerkracht op school, maar aan de keukentafel met ouders die zelf ook moesten werken.’ 

Minder concentratie

Mogelijk spelen ook andere factoren een rol bij de tegenvallende resultaten. ‘Dat leerlingen zich minder goed konden concentreren op de toets, bijvoorbeeld. Omdat ze zo lang thuis hadden gezeten.’  

De Onderwijsinspectie wil niet reageren op het onderzoek, laat een woordvoerder weten. Volgend jaar komt de inspectie met eigen cijfers naar buiten over leerachterstanden opgelopen tijdens de lockdown. Daarvoor worden toetsresultaten van meer scholen geanalyseerd.

Eerder dit jaar schreef de inspectie na een peiling onder schoolleiders dat ‘de teneur is dat de leerlingen geen grote achterstanden hebben opgelopen en dat verschillen tussen leerlingen niet spectaculair zijn toegenomen’. 

Laptop

Thijs Bol van de Universiteit van Amsterdam, die niet bij het onderzoek van Verhagen en collega’s betrokken was, spreekt van ‘een goed onderzoek op basis van goede data’. De socioloog noemt de resultaten ‘niet heel verrassend, maar wel belangrijk’.

Zelf concludeerde Bol eerder dit jaar dat ouders met een lagere opleiding hun kinderen tijden de schoolsluiting minder vaak met schoolwerk hielpen. Ook bleken kinderen van arme ouders niet altijd de beschikking te hebben over een eigen laptop of tablet. ‘Mijn verwachting was dat dat invloed zou hebben op de leerresultaten’, zegt hij. ‘Dit onderzoek uit Oxford toont dat nu ook aan.’

Toegenomen ongelijkheid

Bol noemt de toegenomen ongelijkheid ‘problematisch’ en ‘lastig te repareren’. Kleine verschillen kunnen langzaam groter worden, waarschuwt hij. Uiteindelijk kunnen ze ook leiden tot lagere schooladviezen voor kinderen van lager opgeleide ouders. Daarmee neemt de kansenongelijkheid verder toe. ‘Scholen moeten daarom op zoek naar leerlingen die het moeilijke hadden tijdens de schoolsluiting’, zegt hij. ‘Ze moeten extra aandacht krijgen.’

Lastig daarbij is dat deze groep leerlingen niet willekeurig over Nederlandse scholen verspreid is. ‘Ze zitten vooral op bepaalde scholen in bepaalde wijken’, zegt Bol. ‘En dit zijn vaak ook net de scholen waar het lerarentekort zijn tol eist.’ Hij waarschuwt dat de overheid de problemen met deze groep niet kan oplossen ‘met een pleistertje, zoals een zomerschool’. Er zijn structurele investeringen nodig, zegt hij.

Overigens verwacht Verhagen van Oxford University dat de problemen in andere landen nog veel groter zijn. ‘Nederland is een welvarend land met een goede internetdekking’, zegt hij. ‘De omstandigheden voor afstandsonderwijs zijn hier vrij goed. De situatie in Nederland was in feite een bestcasescenario.’

Meer over de gevolgen van een schoolsluiting

Het sluiten van de basisscholen raakte vooral kwetsbare leerlingen, schreef Kaya Bouma eerder dit jaar. Sommige kinderen verdwenen van de radar. ‘Er dreigt een coronageneratie te ontstaan.’

Scholen verloren tijdens de schoolsluiting het contact met circa 5.000 leerlingen. De kinderen waren onbereikbaar voor onderwijs op afstand. Het ging bijvoorbeeld om kinderen wier ouders slecht Nederlands spreken en kinderen van arbeidsmigranten die zijn teruggekeerd naar hun vaderland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden