Column

Kinderen rekenen niet beter door een toets

IJs & Weder

Gelukkig, niet gezakt! Ik had 8 van de 10 vragen goed bij de mini-rekentoets op nrc.nl. Nu waren die vragen niet zo moeilijk, ik deed er ontzettend lang over en had pen en papier nodig. 'Schattend' rekenen kan ik wel, dus een makkelijke prooi voor oplichters ben ik niet. Rekenen, je moet het een beetje kunnen, maar je mag er ook een hekel aan hebben.

Mag je een middelbare-schooldiploma krijgen als je niet kunt rekenen? Vanaf 2020 niet meer. Dan gaat de gesmade rekentoets, die na veel klachten is opgelapt, écht tellen bij het eindexamen vmbo, mbo, havo en vwo. Dit schooljaar kom je nog weg met een 4,5 voor de toets (dat heet 'voldoende', logisch), maar elk jaar wordt de norm ietsje harder. Dat zal ze leren, die luie rekenaartjes die bij elk simpel sommetje naar hun iPhone grijpen. Denken ze, bij het ministerie van Onderwijs.

Hella Haasse had, bij de huidige eisen, misschien nooit het gymnasium gehaald. Ze was een verstokte alfa. In haar nalatenschap trof ik deze week aandoenlijke schriftjes aan met harkerig gekraste rekensommen vol met vinnige rode strepen, en een dagboek waarin ze mokt dat ze 'vreeselijk het land' heeft aan dat stomme rekenen. Op het gymnasium ging het met wiskunde al niet beter: op haar rapporten staan steevast 3'en of 4'en voor algebra, meetkunde en gonio.

Dit kind las op haar kamertje, o schande, stiekem boeken en schreef toneelstukjes voor de buurtkinderen, in plaats van nuttige sommen te maken. Toch gaan de boeken die ze later zou schrijven niet mank aan een gebrek aan logica, structuur of consistentie.

Taaltoets

Tegenwoordig mag je bij Nederlands, Engels en Wiskunde maar één vijf op je examen hebben, en moet je de rekentoets voldoende maken. Straks komt daar nog een taaltoets bij. Geheide alfa's of bèta's, ook de geniale, kunnen daardoor zomaar een niveau afdalen. Willen we dat?

Tot mijn verbazing ben ik het een keer eens met Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO-raad. De toets is 'van middel tot doel verheven', zegt hij. Ineens was het nodig om een nieuw middelbare-schoolvak, rekenen, op te tuigen, waarop je ineens kon zakken, na een examen dat nog ondeugdelijk is.

Die rare selectie verlaagt de kansen van leerlingen om door te stromen naar het vervolgonderwijs. Rosenmöller ziet liever dat de toetsscore naast het examen wordt vermeld; opleidingen waar een hoog rekenniveau is vereist, kunnen dan zelf eisen stellen. Een goed idee.

Het is een klucht, die rekentoets. De geschiedenis ervan toont hoe een geconstateerd probleem - middelbare scholieren kunnen niet goed genoeg rekenen - een enorm, geldverslindend circus in het leven roept van adviseurs, onderwijskundigen, toetsdeskundigen, verenigd in tal van commissies, waar dan uiteindelijk een volkomen wrakke toets uitrolt, die 'onhaalbaar' blijkt. Bij experimenten in 2012 bleek een schrikbarend aantal leerlingen te zakken; 72 procent van de havisten bijvoorbeeld.

Rekenen

Door een toets gaan kinderen niet als bij toverslag beter rekenen. Niemand vraagt zich meer af waarom ze zo slecht rekenen. Natuurlijk is een basisniveau rekenen belangrijk voor iedereen, ook voor alfa's. Rekenen leer je op de basisschool. Je moet het goed leren, oefenen en op peil houden.

Als kinderen les krijgen van leerkrachten die zelf niet het niveau van groep 8 halen - dat was in 2006 nog de helft - gaat het mis. Selectieve reken- en taaltoetsen op de pabo zijn wél nuttig en helpen indirect volksstammen schoolkinderen. Gelukkig zijn die toetsen nu ingesteld. Hopelijk zien we over een paar jaar effect.

'Beleidsmakers zijn niet geïnteresseerd in simpele oplossingen', vatte wiskundedocent Karin den Heijer het probleem samen, in een reportage van Sander van Walsum (VK, 18 oktober 2014). Oud-conrector Jan Jimkes, die indertijd werd gehoord door de commissie-Dijsselbloem, wijst erop dat er voor de rekentoets alleen mensen zijn geraadpleegd die níét voor de klas staan. Gesprekken met leraren, over de vraag hoe je de rekenvaardigheid op peil houdt, in lessen wiskunde en economie bijvoorbeeld, hadden veel opgeleverd. Maar dat is dus niet gebeurd. Simpele oplossingen genereren geen werk in het circus.

De toets is nu van scherpe kanten ontdaan, er komt een aparte toets voor heel zwakke rekenaars, er zijn drie herkansingen. Maar een jas die scheef zit en trekt, krijg je met wat knippen en verstellen niet meer goed.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl