'Kinderen produceren tegenwoordig een enorme afvalberg'

Veel schoolkinderen gooien hun afval niet netjes in de afvalbak, maar laten het gewoon ergens liggen, schrijft Ferry Haan. Leerlingen krijgen tegenwoordig geen prikkels meer om hun gedrag te veranderen.

Op kamp met de brugklassen. De jaarlijkse leuke afsluiting van het schooljaar. Met bijna 400 bruggers in tentjes op een camping. Het regende niet eens zo erg hard. Niemand zeurde over het weer of over een slaaptekort. Een feest.

Toch gaat er wel iets heel erg mis in zo'n week. De enorm leuke, sociale, betrokken, originele kinderen van nu produceren namelijk een ongelooflijke afvalberg. Het ergste is dat ze deze berg keurig verspreiden over de plekken waar ze zijn geweest. Het afval ligt overal, behalve in de afvalbakken. Ze laten de troep vallen en merken van zichzelf niet eens dat ze dit doen. De troep opruimen is er niet bij: 'Het is niet van mij!'

In Zuid Limburg fietsten we op mountainbikes met de sportiefste leerlingen. Keihard stampend de Keutenberg op. Sommige kinderen gingen zo ver over hun grenzen heen dat ze erger stuk gingen dan Robert Gesink in de Tour de France. Deze kids hebben karakter.
De beloning bestond uit een ijsje en een flesje op een zonnig grasveldje in Valkenburg. Iedereen voldaan. Op het moment van vertrek staat iedereen weer bij de fietsen en is het grasveld een grote t****zooi. Deze karakterkids laten al hun afval gewoon vallen. Na de standaardreactie 'Het is niet van mij' ruimden ze bedremmeld hun zooi op.

Opjutten

Voor mij is het een grote vraag waarom dit zo mis gaat. Ik ken vrij veel ouders en ik weet zeker dat zij het goede voorbeeld geven. Net als ik, kunnen die ouders geen leeg flesje zomaar laten vallen. Zo zijn ze niet opgevoed. Maar de jeugd van nu doet dat wel. De belangrijkste taak van de begeleidende docenten bij zo'n jeugdkamp is dan ook de kinderen achter de broek zitten bij het opruimen. Zonder aansporing ligt de hele bus onder het plastic, de kauwgom en de koekkruimels. Zonder opjutten is de camping een grote vuilstort. Op het schoolplein, in de schoolkantine, hetzelfde laken een pak. Terwijl de dichtstbijzijnde vuilnisbak nooit meer dan twee stappen weg is, ligt na de pauze toch de hele vloer bezaaid met afval. Buiten het schoolgebouw, in een parkje, is de situatie niet anders. Bergen zwerfvuil hopen zich op. Terwijl ook daar afvalbak na afvalbak is aangebracht. De gemeente waarin mijn school staat heeft al gedreigd de kinderen voortaan de toegang tot het park te ontzeggen. Het wordt te smerig.

En toch zijn het leuke, normale kinderen. Wat doen we fout? Er is natuurlijk een probleem met het aanbod van afval. De kinderen eten veel te weinig thuis gesmeerde ouderwetse boterhammen met pindakaas. De omzet aan blikjes, pakjes, koeken, snoep en ander voorverpakt spul die de voedingsindustrie bij scholieren behaalt moet gigantisch zijn. Misschien moeten de snoep- en frisdrankautomaten maar eens uit de school. Dit zou slecht nieuws zijn voor de kantinebeheerder, want hij leeft van de verkoop van 'foute calorieën'.
Toch is het grootste probleem het gedrag. Het gevoel op school is dat wij de kinderen aan het opvoeden zijn, omdat dat kennelijk thuis niet gebeurt. Maar ik geloof het niet. Zullen ouders hun kinderen thuis niet aanmanen hun zooi op te ruimen? Ik moet mijn drie kinderen ook constant aansporen de troep op te ruimen. Dat gaat met wisselend succes. Alle ouders zullen dit herkennen.

Zooi opruimen
Bij mij op school krijgen de kinderen wel het verkeerde voorbeeld. Alleen de onderbouw heeft opruimdienst, eufemistisch milieudienst genoemd. Zij gaan gewapend met grijpers rond het gebouw om al het afval op te ruimen. Wanneer de kinderen de bovenbouw bereiken, dan doen ze niet meer mee. De beloning op drie jaar zooi opruimen van anderen, is dat ze nu eindelijk zelf de boel mogen vervuilen. Ik geloof dat het opvoedkundig niet sterk is om de bovenbouw vrij te stellen van het opruimen van de school. Zo heeft niemand belang bij het verminderen van de troep.

De kinderen hebben natuurlijk gelijk dat het laten vallen van het afval niet hun probleem is. De troep wordt namelijk altijd opgeruimd. Door anderen. De milieudienst, de conciërges, de docenten of de gemeentereiniging maken de boel weer schoon. Het afvalprobleem is daarmee een economisch probleem. De leerlingen hebben geen prikkel om het afval mee te nemen. Er is geen beloning, terwijl de kosten, het opruimen, gedragen worden door anderen. Ouders en scholen moeten de kosten weer zo veel mogelijk neerleggen bij de vervuilers. Dat hoeft niet altijd onvriendelijk te gaan.

De Amerikaanse staat Texas laat al 25 jaar zien dat gedragsverandering mogelijk is. Met de succescampagne 'Don't Mess with Texas', is het zwerfafval enorm teruggedrongen. Het geniale van deze campagne is dat de inwoners op de juiste manier werden aangesproken. Ze voelen zich goed wanneer ze goed doen. Deze campagne werkte veel beter dan de torenhoge boetes (1000 dollar in Californië bij een propje uit het autoraam) die elders in Amerika gebruikelijk zijn.

Dit kabinet zet het mes in Postbus 52, maar moeten we niet toch heel hard nadenken over een 'Don't Mess with Texas'-campagne voor de Nederlandse scholieren? Dit lijkt mij een mooie uitdaging voor de PVV van Geert Wilders. Is de slagzin 'Zooi niet met Nederland' een idee? Ik vermoed dat de voedingsindustrie de campagne wel wil financieren, onder de dreiging dat anders de snoepautomaten uit de scholen geweerd gaan worden. Reclamemakers, steun ouders en docenten, overtuig die leuke, lieve kinderen voortaan hun zooi op te ruimen.

Ferry Haan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden