Nieuws Jeugdzorg

Kinderen in de gesloten jeugdzorg te vaak opgesloten

Kinderen in de gesloten jeugdzorg worden nog te vaak alleen opgesloten in een afzonderingsruimte of in hun kamer. Vanaf 2022 moet het aantal gedwongen afzonderingen (isolaties) op nul staan. Dat hebben gesloten jeugdzorginstellingen vorig jaar afgesproken met minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, maar ze dreigen die deadline niet te halen.

Jeugdzorgplusinstelling Transferium in Heerhugowaard. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dat concludeert de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) na een reeks bezoeken eerder dit jaar aan bijna alle locaties van de jeugdzorgplus, de zwaarste vorm van jeugdzorg. Daarin verblijven 1.400 jongeren tussen de 12 en 18 jaar met gedragsproblemen.

Het isoleren van jongeren gold in de gesloten jeugdzorg tot voor kort als staande praktijk. Als medewerkers een jongere onhandelbaar vinden, kunnen ze hem tijdelijk opsluiten in een daarvoor bestemde prikkelarme ruimte. Ook sturen instellingen jongeren tijdelijk naar hun kamer als straf.

De laatste jaren is hierop steeds meer kritiek. Jongeren kunnen een trauma overhouden aan de gedwongen afzondering, zegt hoofdinspecteur Joke de Vries. ‘Ze snappen het niet en ze worden er niet beter van.’

Hoe vaak jongeren in een isoleercel – in jeugdzorgjargon: afzonderingsruimte – belanden, wordt niet systematisch geregistreerd. In een recent onderzoek in opdracht van Jeugdzorg Nederland telden tien (van de in totaal twaalf)  jeugdzorgplus-instellingen in een paar weken tijd bij elkaar 860 gedwongen afzonderingen. In de meeste gevallen ging het om het opsluiten in de eigen kamer.

Middel achter de hand

‘Wij krijgen signalen van jongeren dat vrijheidsbeperkende straffen nog te vaak worden ingezet’, zegt hoofdinspecteur De Vries. ‘We zien dat sommige instellingen hun best doen. Maar alle instellingen moeten er nu echt werk van maken dit aantal terug te dringen. Ze kunnen niet meer met het excuus komen: we hebben te weinig personeel dus het kan niet.’

Dat het uitbannen van de isoleercel niet eenvoudig is, werd vorige maand duidelijk. Toen kwam in het nieuws dat het ggz-instellingen niet is gelukt om het separeren volledig uit te bannen, terwijl dat wel de afspraak was. Voor de ernstigste gevallen moet dit middel achter de hand blijven, vinden veel instellingen. De jeugdzorg is een ander verhaal, vindt hoofdinspecteur De Vries. ‘Het gaat om kinderen.’

‘We zijn er nog niet’, erkent een woordvoerder van brancheorganisatie Jeugdzorg Nederland in een reactie, ‘maar de ambitie is er.’ De instellingen laten nu gezamenlijk onderzoeken hoe het beter kan. ‘Er moet worden geïnvesteerd in personeel, de groepen moeten kleiner en de voorzieningen kleinschaliger. Daarvoor is ook extra geld nodig.’

Sommige jeugdzorgplusinstellingen hebben wel concrete plannen hun afzonderingsruimtes te sluiten, zoals de Koppeling in Amsterdam, per 1 november. Ook Transferium heeft zulke plannen. ‘Het afzonderen van kinderen is middeleeuws’, zegt hoofd behandeling Suzan Terweij van Transferium. ‘De hele samenleving vindt dat raar. Wij willen naar een werkwijze waarin het nauwelijks meer voorkomt.’

Onbegrijpelijke regels

De gesloten jeugdzorg is te repressief, blijkt uit meerdere onderzoeken. Jongeren klagen over het strikte regime met soms onbegrijpelijke regels. Dit komt volgens De Vries door de cultuur bij veel instellingen. ‘Het uitgangspunt is: hoe houd ik de jongeren zo rustig mogelijk. In plaats van: hoe kan ik zorgen dat de jongeren zich zo goed mogelijk ontwikkelen?’

Gedragswetenschapper Sophie de Valk, die eerder dit jaar aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde op een onderzoek naar repressie in de jeugdzorg, kijkt niet op van de harde conclusie van de inspectie. ‘Gedwongen afzonderen komt in mijn ogen nog veel te veel voor in de gesloten jeugdzorg. Het is tegelijkertijd ook te verklaren: er is te weinig geld en de jeugdzorg kampt met een enorm personeelsgebrek.’

Het groeiende personeelstekort in de zorg verergert de problemen, denkt ook de inspectie. Instellingen moeten vaak noodgedwongen tijdelijke krachten inhuren. Die hebben geen persoonlijke band met de jongere, dat kan leiden tot meer gedwongen afzonderingen. De Vries: ‘Maar groot personeelsverloop zegt ook iets over het werkklimaat. Een instelling moet zo’n klimaat hebben dat mensen er willen werken.’

Lees ook:

Lisette, nu 16, zat zeker twintig keer in ‘de separeer’ in  jeugdzorgplusinstelling Transferium in Heerhugowaard. Maar ze heeft de instelling zien veranderen. Minder streng. Ze heeft nu zelfs een konijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden