'Kinderen in bewapende jeeps horen bij het dagelijks leven'

Abdullah Hamad Saleh, 13 jaar oud, zit op een pick-up truck in het noorden van Jemen. Het is de tweede week van de ramadan in 2015, en Abdullahs peloton is net een aantal huizen binnengevallen in al-Jawf, de hoofdstad van de gelijknamige noordelijke provincie. Plots suist er een projectiel door de lucht. Alles voor zijn ogen wordt zwart.

Jemenitische kindsoldaten aan de kant van het regeringsleger met geweren in een zwaar bewapende pick-up truck. Beeld AFP
Jemenitische kindsoldaten aan de kant van het regeringsleger met geweren in een zwaar bewapende pick-up truck.Beeld AFP

Kinderen als Abdullah zijn vrijwel dagelijks slachtoffer van een oorlog die zich al anderhalf jaar grotendeels aan het zicht van de wereld onttrekt. De kindsoldaten in Jemen - voor zover bekend allemaal jongens - zijn gemiddeld 13 tot 14 jaar oud en worden voor allerlei vuile klusjes ingezet. Ze bemannen checkpoints, bewaken voorraden, dragen munitie en wapens, of helpen bij het vervoeren van proviand naar het front - zowel aan de kant van de Houthi-rebellen als voor de regeringscoalitie. Anderen worden ingezet als kanonnenvoer. 'De kinderen van Jemen zijn de dupe van een bruut conflict', zei Leila Zerrougui, VN-gezant voor kinderen in gewapende conflicten.

In al-Raboah, een klein dorp vlak over de grens in Saoedi-Arabië, is zelfs een patroon te zien van de inzet van kindsoldaten, vertelt een goed ingevoerde bron uit de mensenrechtenwereld, die betrokken is bij de VN-vredesonderhandelingen en officieel niet met de pers mag praten. De Houthi's, een sji'itische groepering die vorig jaar in opstand kwam tegen de door Saoedi-Arabië gesteunde regering in de hoofdstad Sanaa, doen daar op gezette tijden invallen. De Houthi-leiding stuurt kleine groepen kindsoldaten, hooguit tien of twintig per keer, over de grens naar al-Raboah. Daar worden ze vanuit Saoedische gevechtshelikopters doodgeschoten. In de Houthi-propaganda heet het vervolgens dat de rebellen 'met succes' het Saoedische grondgebied hebben geïnfiltreerd. De Saoedi's kunnen op hun beurt de uitschakeling van een peloton Houthi's claimen.

In grote delen van het land zijn geen waarnemers of journalisten; betrouwbare informatie is er nauwelijks. In het onherbergzame noorden rond al-Raboah wagen hulpverleners zich niet. Maar dat beide partijen het cynische spel met de kindsoldaten spelen, is onmiskenbaar. Onderzoekers schatten dat 70 tot 80 procent van de kindsoldaten aan Houthi-zijde actief is. Een steekproef van de VN kwam zelfs uit op 90 procent. 'Alle partijen zetten kindsoldaten in, maar de Houthi's verreweg de meeste', zegt Abdurrab Rakan (40) over de telefoon. Rakan is de oudoom van de in al-Jawf omgekomen Abdullah en vertegenwoordigde twee jaar terug zijn provincie bij de nationale dialoog in Jemen.

'Kinderen die in de straten patrouilleren of op gewapende jeeps voorbij rijden, dat hoort hier bij het dagelijks leven', zegt Taha Yaseen, onderzoeker bij de Jemenitische mensenrechtenorganisatie Mwatana. Micaela Pasini van VN-kinderrechtenorganisatie Unicef: 'Je ziet ze overal bij checkpoints. Open en bloot, niemand doet er geheimzinnig over.'

Chaos

Het lot van de kindsoldaten, dat in de internationale diplomatie een ondergeschikte rol speelt, staat symbool voor de volstrekt chaotische situatie in Jemen op dit moment (zie inzet). De burgeroorlog begon in het najaar van 2014, toen de Houthi-rebellen de hoofdstad Sanaa innamen. Een door Saoedi-Arabië geleide coalitie begon een campagne in een poging hen te verdrijven en president Abd-Rabbu Mansour Hadi (uitgeweken naar Riyadh) weer aan de macht te brengen. De Houthi's zijn op hun beurt loyaal aan de in 2011 verdreven president Ali Abdullah Saleh.

Op het toch al straatarme platteland van Noord-Jemen praten ronselaars op ouders in om hun zonen af te staan. 'Ze beloven de kinderen religieus onderwijs te geven', zegt Nadwa al-Dawsari, een Jemenitische kenner van de tribale cultuur, verbonden aan het Project on Middle East Democracy in Washington. 'In plaats daarvan worden ze een jaar lang gehersenspoeld. Hen wordt verteld dat ze helden kunnen worden als ze het woord van God volgen en gaan strijden. De families zijn arm en ongeletterd, ze hebben geen idee wat de rebellen met hun kinderen van plan zijn.'

In totaal gaat het vermoedelijk om duizenden minderjarigen die het voorbije anderhalf jaar zijn gerekruteerd. Kindsoldaten vertelden aan mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) dat ze eerst een maand ideologische training kregen in de sjiitische leer van de Houthi's, gevolgd door een militaire cursus op een van de bases in het land.

Wie vecht tegen wie in Jemen?

De burgeroorlog in Jemen kent een wirwar van strijdende partijen. Op papier is er een pro-Saleh kamp en een pro-Hadi kamp, maar in de praktijk wordt er op minstens tien fronten gevochten tussen tribale milities, zuidelijke separatisten en terroristische groeperingen als Al Qaida op het Arabisch Schiereiland (AQAP). Daar komt bij dat Jemen geldt als een belangrijke fiche in het regionale machtsspel tussen Saoedi-Arabië (soennitisch) en Iran (sji'itisch). Bij de Saoedische bommencampagne die militair gesteund wordt door de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, vielen een kleine tweeduizend burgerdoden. Deels is dat het gevolg van de inzet van clusterbommen, volgens secretaris-generaal van de VN Ban Ki-moon een mogelijke oorlogsmisdaad. Ruim 2,5 miljoen mensen zijn op de vlucht geslagen, van wie het grootste deel binnen de grenzen. Zeker 7 miljoen Jemenieten zijn volledig afhankelijk van voedselhulp. De zee- en luchtblokkade die Saoedi-Arabië en zijn bondgenoten rond Jemen hebben opgeworpen, bemoeilijkt de import van voedsel en brandstof.

Sommigen krijgen een salaris, anderen worden betaald met voedsel of de populaire drug qat. Ouders die wel op de hoogte zijn van wat hun zonen gaan doen, zijn vaak maar wat blij met de salarissen die ze krijgen opgestuurd. Het loon van een kindsoldaat ligt tussen de 100 en 150 dollar per maand. Een Jemenitische waarnemer: 'Voor mensen die zo arm zijn, is dat het verschil tussen sterven en een avondmaaltijd.'

Neem Ibrahim van 16, die HRW vertelde hoe zijn ouders hem hadden aangemoedigd en hem een kalasjnikov gaven. Hij vocht naar eigen zeggen mee bij de inname van de stad Amran in juli vorig jaar en liep een schotwond op in zijn been.

Kneedbaar

De Houthi's werken graag met kinderen, legt analiste Al-Dawsari uit, hoe jong ze ook zijn. 'De leiding ziet kinderen als een langetermijninvestering. Ze zijn kneedbaar, in tegenstelling tot volwassenen. Heb je ze eenmaal aan je kant, dan heb je er jaren profijt van.'

Het voorbeeld van de Houthi's toont ook hoe moeilijk de praktijk is uit te roeien. In de tribale cultuur van Jemen geldt een jongen vanaf zijn 14de of 15de als man. Hij leert om te gaan met een wapen en wordt geacht de stam indien nodig te verdedigen. In de woorden van Pasini van Unicef: 'Het concept 'kind' heeft in Jemen een andere betekenis.' Het fenomeen van de kindsoldaat is niet nieuw, maar volgens schattingen is hun aantal met factor vijf toegenomen de voorbije twee jaar.

Wat te doen? Van het leger van Jemen is al jaren bekend dat het minderjarigen rekruteert. In 2014, nog voor het uitbreken van de oorlog, tekende de regering na internationale druk een VN-actieplan dat een einde moest maken aan de rekrutering van kinderen. De Houthi's spraken daar in 2012 ook over, maar ondertekenden het plan nooit. 'Families zullen altijd zeggen dat ze het geld nodig hebben', aldus Pasini. 'De regering moet hen een uitweg bieden en een discussie beginnen over wat het betekent om kind te zijn. Kindsoldaten moeten gereïntegreerd worden in hun dorpen.' Een regeling heeft alleen kans van slagen als de stammen erbij betrokken worden, voegt analiste Al-Dawsari daaraan toe.

En voor het zover is, zal de vuile burgeroorlog tussen de Houthi's en de Saoedische coalitie eerst moeten worden beëindigd. In Koeweit houden de partijen moeizame besprekingen onder leiding van de VN, waarbij onder meer de overdracht van steden aan een neutrale vredesmacht op tafel ligt. Inzet van Hadi's regering, daarin gesteund door een resolutie van de VN-veiligheidsraad, is de volledige ontwapening en terugtrekking van de Houthi's uit de door hun veroverde gebieden. De rebellen willen juist delen in de macht. Sinds 11 april is formeel een staakt-het-vuren van kracht, maar dat wordt voortdurend geschonden. Volgens de laatste berichten zijn nieuwe kinderbataljons alweer op weg naar al-Raboah.

null Beeld epa
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden