'Kinderen heb je te leen, ze behoren zichzelf toe'

Twintig jaar geleden kreeg Chrisje (53) een paar pubers te logeren. Ze bleven. Voor ze het wist, was ze pleegmoeder....

'Er zijn kinderen die meer dan tien jaar bij me hebben gewoond. Diep in mijn hart vind ik het fijn als het contact blijft en ze mij als 'thuis' blijven beschouwen. Maar soms getuigt het van meer liefde om een kind los te laten dan het te willen behouden. Toen ik vierenhalf jaar geleden verhuisde, heb ik de kinderen die zelfstandig wonen geen verhuisbericht gestuurd.

Om ze een kans te geven een nieuwe richting in te slaan. Ik wil niet dat ze denken dat ze me eeuwig dankbaar moeten zijn. Ik ben slechts een tussenstation in hun leven. Maar ze blijven altijd in mijn hart. En voor degenen die me echt nodig hebben, ben ik zo op te sporen.

Je bent gek dat je de rotzooi van anderen vreet, zei mijn moeder. Ze kon het mals brengen, maar zolang ze leefde was ze een oma voor mijn kinderen. Ik heb de zorgzaamheid, het geduld en de flexibiliteit, die van een pleegmoeder worden geëist, van geen vreemden. Ik kom uit een warm nest met tien kinderen, waar iedereen welkom was en altijd een nummer elf aan tafel zat. En ik heb zelf altijd wel een gezin gewild, maar ik had nooit kunnen bedenken dat ik op mijn 53ste nog zou moederen over acht kinderen. Het is op mijn pad gekomen.

Twintig jaar geleden. Ik was getrouwd geweest met een man die voor zijn werk voortdurend moest verhuizen naar een ander land. Ik had de halve wereld gezien, veel ellende ook. In Portugal, waar we woonden toen ons huwelijk misliep, verstopten ouders toentertijd hun gehandicapte kinderen voor de buitenwereld. Nadat een Portugese moeder mij trots de kamer van haar zoon had getoond, nam de vader me stiekem mee naar de schuur waar zijn andere zoon totaal verwaarloosd op de grond lag. Vanwege mijn onstabiele relatie wilde ik geen kinderen met mijn man, maar ik hoefde niet na te denken toen een arts vroeg of ik me wilde ontfermen over een jongen die door zijn moeder was afgestaan. Ik kwam terug naar Nederland, als gescheiden vrouw met een adoptiekind van bijna zeven jaar. En prompt kwam de vraag van kennissen.

Of een paar pubers bij me mochten logeren. Zij hadden een huis vol pleegkinderen en zaten in een crisissituatie. Ik had twee slaapkamers over. Zij wisten aan wie ze het vroegen. Ik ben erin getrapt. Die pubers bleven hangen. Ik heb nog vijf jaar gewerkt als lerares opvoedkunde aan een kmbo, maar omdat de kinderen binnen bleven druppelen, heb ik die baan opgezegd. Ik liet me screenen door de pleegzorg en de therapeutische gezinsverpleging. Toen ik een telefoontje kreeg dat ik unaniem was goedgekeurd, moest ik diep nadenken. Waarvoor goedgekeurd? Ik had ondertussen tien kinderen die mijn aandacht opeisten. Ik weet ook niet hoeveel kinderen er bij me hebben gewoond. Twintig, schat ik. Ik kan alle namen opnoemen, maar ik heb geen tijd om bij te houden hoeveel het er zijn. Ik leef bij de dag.

Acht kinderen is vijf kilo aardappels is drie kwartier schillen. Als ik daar geen zin in heb, laat ik een kind dat gek is op pasta kiezen wat het eten wil. Samen eten is soms acht verhalen tegelijk aanhoren, maar is ook gezellig en er zijn acht paar handen voor de afwas. Het gemiddelde bedrag dat ik omgerekend dagelijks per kind krijg is acht keer 25 gulden. Ik heb geleerd om goed met geld om te gaan. We gaan ieder jaar op vakantie, kamperen in Frankrijk of Zeeland, en wanneer een van de kinderen jarig is, gaan we uit eten en zijn er cadeaus. Zelf hoef ik niet zo veel. Het is voor mij een luxe dat alle kinderen nu zelf naar school kunnen gaan, en niemand kan mij meer betalen dan wat ik van die kinderen ontvang.

Zwaar, dat is het gevecht met de pleegzorg. Kinderen worden meestal in een pleeggezin geplaatst vanwege de pedagogische onmacht van ouders. Ze zijn stuk voor stuk emotioneel beschadigd, soms zwaar beschadigd. Ze moeten opnieuw vertrouwen krijgen en zichzelf gaan respecteren. Er is veel geduld en inspanning voor nodig wil zelfrespect en zelfvertrouwen hun poriën binnensijpelen, dus als ze op het goede pad zitten, moet je ze daarop houden. Ik vind het essentieel dat pubers die seksueel misbruikt zijn, worden begeleid in een fase dat seksualiteit een belangrijke rol gaat spelen. In het porselein mogen niet nog meer barstjes komen. Daarom knok ik voor gezinstherapie, al drie jaar, maar ik krijg het niet voor elkaar. De pleegzorg maakt beslissingen op basis van de theorie die botsen met de praktijk. Pas als het esca leert, kom ik in aanmerking voor therapie. Dat maakt me opstandig. En dan zijn er ook nog de ouders.

Kinderen heb je te leen. Ze behoren niemand anders dan zichzelf toe. Er zijn ouders die hun kind claimen als hun bezit, om het in de macht te hebben, en er verder niet naar omkijken. Ik heb lang in de tropen gewoond, waar niet werd omgekeken naar een lijk van een kind op straat. Het dode lichaam, het stof, zegt de bevolking daar niets, maar de ouders vieren wel een week feest omdat ze het kind in hun midden hadden mogen hebben. Mijn kinderen hunkeren naar aandacht van hun biologische ouders, maar die hunkering is vaak niet wederzijds. Ouders doen beloften die ze niet waarmaken. Zit zo'n jongetje om zeven uur te wachten op een telefoontje van zijn moeder. Hij maant iedereen tot stilte, maar mama belt niet. Dat verdriet van zo'n kind snijdt door mijn hart.

Ik ging vaak squashen om mijn gevoel van machteloosheid eruit te meppen. Sinds ik last heb van mijn pols, ga ik eens per week met mijn zus op stap, lunchen, winkelen. Om alles even los te laten en energie bij te tanken. Ik heb veel steun aan haar, zij is ook pleegmoeder. En er is een vrijwilligster op wie ik dag en nacht een beroep kan doen. Maar teleurstellingen duren nooit lang. Een halve dag, dan is het over. Ik heb geleerd om te relativeren. Anders hou je het als pleegmoeder niet vol. Ik moet er zijn voor de kinderen.

Hun 'zijn' is genoeg om verder te willen. Een glimlach of nurkse blik die betekent dat diegene met me praten wil. En de waardering is groot. Soms kom ik thuis en dan hebben ze gekookt, de kaarsjes aangestoken en een glaasje wijn voor me ingeschonken. Op Ko ninginnedag word ik verwend als een koningin, op vaderdag word ik in de watten gelegd omdat ik vader en moeder tegelijk ben. Krijg ik ontbijt op bed. Om kwart voor zeven weliswaar, maar hartverwarmend.

Een man in mijn leven mis ik niet meer. Een klusjesman wel, en ik had de kinderen een vaderfiguur gegund. Mijn zwager vervult beide taken gedeeltelijk. De kinderen kunnen uit hem dingen halen die ze bij mij missen en bij hem zaken kwijt die ze bij mij niet kwijt willen. Daar ben ik blij om, en ik vind het mooi om te zien hoe gehecht de kinderen aan elkaar zijn. Ze zijn dan wel geen broers en zussen, maar er heerst echt een wij-gevoel. En dat heb ik ook.

De kinderen zitten in de vezels van mijn lijf. Ze zijn de meerwaarde in mijn leven. Ik geniet als ze lekker in hun vel zitten. Als ze samen het fietsenhok verbouwen tot disco en de oudsten denken dat ze dronken zijn van het maltbier. En ik ben verschrikkelijk trots als ze hun achterstand op school hebben ingehaald en met mooie rapporten thuiskomen. Ik kan uitgeput naar bed gaan, maar ik kruip nooit met een leeg gevoel onder de dekens.

Moeders is inmiddels in de overgang, maar de rek is er nog niet uit. Ik blijf jong bij die kinderen. Het is hetzelfde als met gymnastiek. Zo lang je beweegt, blijf je soepel. Maar ik kan niet in de toekomst kijken en ik vraag me af of het verstandig is om nog nieuwe kinderen in het gezin op te nemen. Ik zou het wel willen, mijn kinderen ook. Mis schien moet ik kiezen voor wat oudere kinderen... Ach, ik zie wel wat de dag van morgen brengt. Deze groep breng ik in ieder geval waar ik ze brengen kan. Ze hebben mijn liefde, ik bied ze geborgenheid en ik help ze. Ik geef ze een bal in handen, maar die goal, die moeten ze zelf maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden