Kinder-tv kijk je zo

In onze kijkcursussen- reeks: tien kijkplezier verhogende weetjes over (het kijken naar) kinderprogramma's.

Feiten

3 van de 24 uur in een kinderdag gaat op aan televisie. 256 kinderprogramma's zijn er (met digitale zenders erbij). Kijken kan in principe 24 uur per dag. Dat doen kinderen (nog) niet. Ze kijken gemiddeld 3 uur, maar steeds minder geconcentreerd. Uit Engels onderzoek blijkt dat tv-kijken voor een op de drie 10- en 11-jarigen achtergrondmateriaal is om bij te smartphonen, te msn-en of te computeren.


Geschiedenis

'Nederlandse programma's als Pipo en Swiebertje werden vroeger, met de beste bedoelingen, maar toch heel hap snap, zonder veel kinderkennis in elkaar gezet', zegt Meerten Welleman van het boek Dag lieve kijkbuiskinderen, 75 jaar kindertelevisie. 'In de loop der jaren is er steeds meer over nagedacht. Nu zijn er nauwelijks nog programma's die niet educatief en informatief zijn, en ook nog eens precies afgestemd op het ontwikkelingsniveau van verschillende leeftijden.'


Educatie

Neem Dora, een van de belangrijkste figuurtjes van de commerciële zender Nickelodeon. Als leerzaam en interactief meisjesrolmodel heeft ze miljarden (!) opgebracht. Dora moedigt haar kijkers aan mee te denken, en vooral mee te bewegen. Dat laatste is duidelijk bedacht om overgewichtige kijkertjes van de bank te krijgen (voor de Wi). Dora doceert ook nog een paar woorden Engels. 'Come on, my friends.' In haar thuisland Amerika zijn die woordjes Spaans, Dora Marquez is tweetalig, de eerste latina met een hoofdrol in een kinderserie.


De kleine meid van 4,5, die altijd met haar korte broekje en rugzak door de jungle holt, heeft de laatste jaren wel te lijden van verbarbiesering. Er is al een Dorapop in een avondjurk en een in ballerina-outfit, met lang haar.


Geliefde dieren

Er komen weinig kinderen voor in kinderprogramma's, maar des te meer dieren. Natuurlijk telt de knuffelfactor. Maar er is nog een reden, een commerciële. Je verkoopt namelijk internationaal makkelijker een programma over een dier dan een programma over een meisje of jongetje dat er anders (blond/aziatisch/donker) uitziet dan de doelgroep. Geturfd op kinderzender Z@ppelin: vier honden, vier varkens, vier eenden, muizen, twee hazen, twee kikkers, twee vossen, twee pinguïns, twee beren, twee giraffes, een rat, een olifant, een schildpad, een vos, een konijn. En dan zijn de series met diverse dieren (zes) nog niet eens meegeteld.


Kijkcijfergigant

Aan de Teletubbies werd 2,3 miljard verdiend. Eénjarigen in 120 landen groeien er nog steeds mee op. Het was het eerste programma dat minutieus was afgestemd op de leefwereld van de doelgroep. De tubbies zijn gemodelleerd naar Neil Armstrong: bedenker Andrew Davenport vond dat de man op de maan in zijn logge pak leek op een dreumes die net kan lopen. Het geheim van de Teletubbies? Felle kleuren, veel herhaling (de kleinsten weten liever hoe iets afloopt dan dat ze in spanning zitten) en de kennismaking met technologie uit het dagelijks leven, zoals de stofzuiger. Andrew Davenport bedacht na het succes van Tinky Winky en de zijnen nog een serie voor de allerkleinsten, In the night garden. Nog liever en dromeriger, met een hemelsblauw karakter dat de Engelsen erg op David Cameron vinden lijken (Iggle Piggle).


Meekijken

Kinderspecialisten van de NTR en Z@pp(elin) zijn eensgezind en geven dit advies: meekijken. Kinderen, zeker niet de kleintjes, nooit alleen voor de televisie laten zitten. Nooit dus. Daar zal menige ouder even van schrikken. Als je niet meekijkt, blijf dan in elk geval in de kamer, zodat het kind weet dat je er bent als er iets leuks of engs gebeurt. Positief: het kijkplezier is voor kinderen veel groter als je als ouder meekijkt. Meekijken verhoogt de feestvreugde.


1 Bedenk hoeveel impact een programma kan hebben op een klein kind, voor wie de wereld nog nieuw is. Denk aan je eigen kindertijd. Leef je in.


2 Bespreek wat er gebeurt, en neem deel aan de belevingswereld van je kind. 'Hé waar is Pino nou?' Een ouder kan een programma duiden, relativeren en helpen begrijpen.


3 Praat na. 'Wat zag je?' Dat traint kinderen in mediawijsheid'; ze worden zich bewust van wat ze voorgeschoteld krijgen.


Sinterklaastelevisie

De commerciële druk om een paar weken eerder met de uitzendingen van Het Sinterklaasjournaal te beginnen is groot. Want de kijkcijfers schieten met de komst van Het Sinterklaasjournaal omhoog. Maar dat zou voor de kinderen veel te spannend zijn, zegt Suzanne Kunzeler van Z@ppelin. 'Ze kunnen de spanning nu al amper aan.' Aan de druk om Sinterklaas uit te zwaaien (toerismetrekker voor de uitzwaaiplaats) wordt ook geen gehoor gegeven. Hij verdwijnt als een dief in de nacht - dat is traditie. Volgens Kunzeler moet Het Sinterklaasjournaal een beetje nostalgisch zijn, oubollig zelfs, met een oude telefoon en krakerige beelden. 'Voor Z@ppelin is het het belangrijkste programma van het jaar, omdat alle ouders en kinderen samen kijken, omdat het gaat om Nederlands identiteitsbepalend cultuurgoed, en omdat alle kinderen in deze weken aanschuiven bij de publieke omroep .'


De bedrijven

Typisch Z@pp(elin): bloeiend dramabedrijf van 0 tot 12 jar, met echte kwesties als obesitas, uithuisplaatsing, ramadan, verliefd zijn.


Typisch Nickelodeon: dé animatiezender. Heeft het minste last van mooi weer, Nick-kinderen blijven eerder binnen dan 'publieke kinderen'.


Typisch Disney: Morele overmacht, zwart en wit, en goed en kwaad. De held wint het van de kwade krachten.


Typisch Studio 100: Volwassenen die doen of ze kinderen zijn. Slimme marketing ook, ze bieden programma's spotgoedkoop aan de omroepen aan, om zo de kaartverkoop voor K3-optredens en Plopsaland aan te zwengelen.


De schrijvers

Robert Alberdingk Thijm: 'Een kind vindt het leuk om aangesproken te worden op zijn intelligentie en gevoelsleven. Niet te simpel graag.'


Tamara Bos: 'Kinderen staan open voor de wereld, ze pikken altijd iets op van wat ze zien, kunnen niet niets leren.


Robert Alberdingk Thijm: 'Verhalen zijn een eerste levensbehoefte, juist voor kinderen. Verhalen zijn belangrijk om dapper van te worden. Het kind ziet zijn held groeien. Dat geeft moed.'


Tamara Bos: 'Een kind kan beter kijken dan luisteren, daarom vertel ik liever meer in beeld dan in dialogen.'


Alberdingk Thijm: 'Kinderen kunnen zelfs beter kijken dan volwassenen. Je hoeft weinig uit te leggen.'


Tamara Bos is medebedenker van Het zandkasteel, schreef prentenboeken, het scenario van Het paard van sinterklaas en Minoes. Robert Alberdingk Thijm schreef het scenario voor De Daltons, Dunya & Desie, en nu voor Het gordijnpaleis van Ollie Hartmoed.


Trends

Digitale computeranimatie, preciezer CGI, heeft het beeld van kinderprogramma's voorgoed veranderd. Ook oude series zijn in een nieuw, blinkend, blikkig en glanzend CGI-jasje gestoken: Fireman Sam, Chuggington, Angelina Ballerina, Thomas en vrienden. Vooral volwassenen moeten wennen, want CGI is zo koel, en zo niet-pluizig.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden