Kinder-lokkertjes

Tussendoortjes oefenen grote aantrekkingskracht uit op ouder en kind: met extra vitamines, lachende poppetjes, juichende beestjes. Gezond en verantwoord, roept de verpakking. Hoe bied je weerstand aan de overdaad?

Als je naar de buitenkant kijkt, is het recept voor succes simpel. Neem een krakend zakje, geef het een speels lettertype, breng felle achtergrondkleuren aan en zet er een grappig dier of personage op dat bekend is van televisie. Zorg dat de inhoud koolhydraatrijk, zout en vet is, of juist zoet. Vermeld dat er aan de inhoud extra vitamines zijn toegevoegd (zoals Vitamine D en B) en dat je er dagelijks eentje mag. Prijs het jolig aan: it's for kids!


In de onderste regionen van het schap in de supermarkt, op peuter-ooghoogte, bevinden zich de hedendaagse kinderlokkers. De figuurtjes op de verpakking strekken hun handen uit. Juichen. Knipogen. Staan mooi te wezen. Hun lokroep is duidelijk: neem mij!


Eten is tegenwoordig geen achteloze vanzelfsprekendheid meer. Als een baby van vier maanden pap mag, vinden ouders een product als Bambix aan hun zijde. Met raad en daad staat de fabrikant de onzekere vader en moeder bij: zelfs dag en nacht. Het bedrijf heeft ter begeleiding zelfs de internet-Professor Papjes in het leven geroepen: 'Voor elke stap een pap.'


En na de eerste acht maanden begint het pas goed. Dan grijpt de baby op de verpakking met een gezonde gretigheid naar de speciale Bambix minirijstwafel die precies in zijn knuistje past. Volgens Bambix is het leren eten van een rijstwafel een bijzondere ervaring: 'Het helpt bij de ontwikkeling van de mondmotoriek. En een goede motoriek helpt je kindje straks goed te leren praten.' En: 'tussendoortjes zijn een belangrijk onderdeel van het dagmenu.'


Knijpzakje fruit

Gaat een kind kruipen, dan komt Olvarit om de hoek kijken. Deze specialist op het gebied van babyvoeding heeft een knijpzakje met fruit ontwikkeld, vier in een pakket. 'Hiermee kan je kindje op een nieuwe en spannende manier de lekkere smaken van puur fruit ontdekken. Bovendien staat één knijpzakje qua hoeveelheid gelijk aan één stuk fruit, de helft van de dagelijks aanbevolen hoeveelheid. Een zeer verantwoord en lekker tussendoortje voor kinderen van twaalf maanden en ouder. Verkrijgbaar in twee smaken: appel & banaan en zomerfruit. De inhoud is zorgvuldig geteeld en geselecteerd in speciale 'babyfruit' boomgaarden.'


De inhoud smaakt naar appelmoes en bevat dezelfde hoeveelheid calorieën als een appel. Een voordeel is misschien dat je bij het eten geen vieze handen krijgt. Maar wat is er mis met een echt appeltje? Dat zou je immers ook kunnen fijnsnijden. En een echte banaan heeft van nature al een geweldige verpakking.


Voor dreumesen en kleuters is een enorme reeks lekkernijen beschikbaar: van Danoontje zuivelproducten, Goodies biologische wortelchips tot het echte werk; zogenaamd gezond en verantwoord doorsneesnoep. Televisieprogramma's vormen in de tussendoortjesverkoop een belangrijke schakel. Direct reclame maken voor kindersnoep is wettelijk verboden. Dus kijken kleuters naar de computeranimatiefilm Cars en zien ze de chocoladekoek in verpakking van deze levende auto's in de supermarkt terug. Princess Biscuits van Disney is speciaal voor meisjes, op het pak staat Sneeuwwitje. Deze koekjes bevatten buiten de calorievermelding (129 per portie) ook een extra lokkertje: een spelletje.


Hoe bieden ouders en kinderen weerstand tegen deze overdaad die volgens de verpakking zo gezond en verantwoord lijkt te zijn?


Op een zondagmiddag in juni komt een klein, maar kritisch proefpanel in het centrum van Amsterdam bijeen, acht kinderen en hun moeders. Wat hebben ze met elkaar gemeen? Hun liefde voor lekker eten. Gebiologeerd kijken ze naar de repen, koekjes en toetjes die op tafel staan. Het merendeel kennen ze niet - of krijgen ze niet.


Student voedingstechnologie Danai de Groot (23) is ook aanwezig. Zij legt uit wat de meeste tussendoortjes bevatten. De ingrediëntenlijst op de verpakkingen biedt veel informatie. Volgens De Groot moet een fabrikant als eerste de ingrediënten vermelden die er het meest in zitten: 'Kwantitatieve ingrediëntendeclaraties noemen ze dat. Voor Kapitein Koek van Peijnenburg is dat fructose/glucosestroop: suiker dus.'


De Goodies wortelchips zou je volgens De Groot beter maïschips kunnen noemen: 68 procent maïs zit er in, tegen 12 procent wortelpoeder. Biologisch, dat wel. Chipsfabrikant Croky brengt K3 hartjes op de markt met paprikasmaak. Eén van de bestanddelen: siliciumdioxide, een grondstof voor veel dingen, waaronder glas en zonnepanelen. 'Het is niet giftig of zo. E551 wordt van zand gemaakt', zegt De Groot.


'Croky claimt trouwens 22 procent minder vet. Minder vet dan wat? Het aantal calorieën ligt zelfs iets hoger dan van Lay's light chips.' Snoepfabrikant Ferrero produceert het mierzoete chocoladereepje Kinder (Bueno), dat vooral in trek is bij gymnasiasten, herinnert De Groot zich.


Doorslaggevend in de aankoop van tussendoortjes zullen de gezonde toevoegingen zijn: van vitamine B tot D en extra vezels. De Powerstick van Albert Heijn bevat volgens de verpakking een bron van calcium en vitamine D. Een grijze haai in feestkleding (met snorkel) lacht - om dat te bewijzen - al zijn tanden bloot. Voor ouders die graag willen dat hun kinderen biologisch snoepen, presenteert fabrikant Zonnatura de Kikkerserie: met op de verpakking de Kikker van tekenaar Max Velthuijs. Verpakt per portie. Verantwoord en biologisch, aldus het bedrijf.


Vermomde zoetigheid

Maar zijn ondanks alle gezondheidsclaims deze tussendoortjes niet gewoon vermomde zoetigheid? Misschien vormt ontbijtkoek een uitzondering. Die heeft de afgelopen jaren een gezond imago gekregen (weinig vet, veel vezels), mede dankzij dieetgoeroe Sonja Bakker. Maar koek blijft koek. Koekfabrikant Peijnenburg produceert Kapitein Koek, met een piraat op de verpakking. Een stuk ontbijtkoek gelardeerd met witte sterretjes dat navenant meer calorieën (75) bevat dan een plak gewone ontbijtkoek (68). Boordevol vezels en mag, volgens de verpakking, elke dag gegeten worden. Ter vergelijking: een snee brood bevat dezelfde hoeveelheid calorieën.


Peijnenburg heeft een groot aandeel in de markt voor ontbijtkoek. Met de Complete Startkoek zeggen zij het hongergevoel tegen te gaan. En over het suikergehalte beweren ze dat de verhouding tussen complexe koolhydraten en suiker goed is. Maar mocht de klant willen minderen, dan is er nu ook koek met oligofructose: een nieuw soort suiker/vezel waardoor je minder aankomt. Volgens Peijnenburg is gezond opvoeden een kwestie van bewust omgaan met eten en beweging. Op zijn website besteedt de fabrikant er een hoofdstuk aan: 'Er zijn heel wat mogelijkheden om uw kind gezond te laten eten en gezond te laten denken. Zorg ervoor dat uw kind niet te snel grijpt naar zoutjes, vette snacks of snoep omdat dat gemakkelijk is. Bewust omgaan met goede voeding heeft u zelf in de hand.'


Je vraagt je wel af waarom er nog geen vezelrijke groentekoek op de markt is gebracht.


'Kun je dit ook een keer kopen', vraagt Lexie Boon (5) op het eind van de middag aan haar moeder. De dino op de verpakking van Danoontje Tussendoortje juicht. 'Nee', antwoordt moeder Anna gedecideerd. 'Je hebt je vanmiddag te buiten mogen gaan en dat is het dan.'


Nederlandse kinderen worden zwaarder en groeien niet meer in lengte. Dit blijkt uit de Vijfde Landelijke Groeistudie die in 2011 in opdracht van het ministerie van VWS door TNO is uitgevoerd: 14 procent van de kinderen heeft overgewicht, 2 procent kampt met obesitas. Van de zevenduizend kinderen die diabetes hebben, heeft 5 procent diabetes type 2 (de diabetesvariant die vroeger alleen bij ouderen voorkwam), neemt rap toe.


De overheid legt de verantwoordelijkheid voor overgewicht bij de burgers zelf, en dat van hun kinderen bij de ouders. En dat doen de fabrikanten dus ook.


Juliëtte Talan (13) uit Amsterdam

Drinkt graag water of Ice Tea, geen cola. Houdt niet van chips, wel van kleine stroopwafels. Is een liefhebber van rauwe groenten. Eet liever geen boontjes, wel bloemkool. Houdt van skiën.


Renée Bolwijn (10) uit Amsterdam

Houdt van Wasa Sandwich cream cheese & chives. 's Winters neemt ze graag thee mee naar school, 's zomers appelsap. Vindt groente niet jippie, maar gewoon oké. Ze houdt wel van bleekselderij met kaassaus. Of broccolitaart - en die kan ze inmiddels zelf bakken. Voetbalt.


Ole van Stam (11) uit Monnickendam

Vindt Kapitein Koek kinderachtig. Ruilt op school wel de tussendoortjes, niet de boterhammen. Is gek op appels, heeft ooit voor zijn verjaardag een zak appels gekregen. Zwemt.


Just van Stam (14) uit Monnickendam

De Kinderchocolade is in zijn klas favoriet. Houdt van spinazie, witte vis, pizza, maar ook van patat. Alleen: dat krijgt hij bijna nooit. Zit op hockey.


Lauricia van der Zee (5) uit Amsterdam

Trakteerde op haar verjaardag op mini-tompoucen met piratenafbeelding van de Hema. Heeft wel eens lekkers in mama's boodschappenwagentje gestopt: zure matjes bijvoorbeeld. Drinkt graag water. Houdt ook van brood met kaas, worstjes of een ei. Zit op hockeyles.


Soete Boon (8) uit Ransdorp

Is gek op paprikachips. Houdt erg van versgebakken pizza, met de nadruk op vers. Mag dagelijks één snoepje. Op haar verjaardag deelde ze tomaat-mozarella-olijfspiesjes uit. Fietst iedere dag 7 kilometer naar school.


Dana Snoep (10) uit Amsterdam

Vindt de Goodies wortelchips tegenvallen, de K3 hartjeschips vallen haar mee, al zou ze die nooit kopen. Bij het avondeten heeft volkorenpasta niet echt haar voorkeur. Voetbalt.


Lexie Boon (5) uit Ransdorp

Zou wel wat vaker Danoontjes willen eten en vond de fruitreepjes van Nestlé (banaan-appel) best lekker. Is gek op frites. Mag dagelijks één snoepje. Zit op zwemles.


Prijslijst

Bambix rijstwafels (0,61)


Croky K3 hartjes chips (1,19)


Goodies wortelchips (2,19)


Zonnatura's Kikker Vliegers: meergranenkoekjes, apart verpakt (2,19)


Chocoladereep Kinder (1,69)


AH Powerstick, een kwarktussendoortje, zes stuks (1,45)


Cars koek (1,64)


Princess Biscuits van Disney (1,69)


Kapitein Koek,acht stuks (1,18)


Olvarit knijpzakjes fruit (3,29)


Danoontje Tussendoortje, in verpakking van vier stuks (2,39)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden