'Kind heeft het recht niet te worden volgepropt'

De gezondheidszorg wordt voor onze kinderen onbetaalbaar als de overheid nu geen harder preventiebeleid gaat voeren over een gezonde leefstijl.

Aanstaande maandag debatteert onze Tweede Kamer over preventieve gezondheidszorg, op basis van de zoveelste 'preventienota' van een kabinet. Maar wie twintig jaar preventienota's van diverse kabinetten doorworstelt - geen aanrader met de Kerst - kan zich niet aan de conclusie onttrekken dat deze nota's op zijn best kunnen worden betiteld als 'veel geschreeuw, maar heel weinig wol'. Of 'l'histoire se repete'. Met de deze week geformuleerde conclusie van de Raad voor de Volksgezondheid (RvZ) 'lager opgeleide steeds ongezonder' wordt dat ook op wrede wijze onderbouwd: de gezondheidsverschillen tussen hoog- en laagopgeleiden worden steeds groter.

Ons preventiebeleid heeft in die zin al twintig jaar meer dan gefaald. De raad geeft duidelijke adviezen hoe je de daarvoor verantwoordelijke welvaartsziektes preventief zou moeten aanpakken. En ja hoor, daar is de taks op vet en andere slechte produkten weer, het hogere btw-tarief op voedsel en de druk op verzekeraars nu eindelijk hun taken in deze zin eens serieus te nemen. Allemaal al gehoord de afgelopen twintig jaar: altijd politiek afgeschoten.

Een zeer hoge oom van de RvZ zei mij laatst in een wandelgang dat een kabinet nog nooit een advies had overgenomen. Die merkwaardige traditie ook met dit zeer goede advies voortzetten - en daardoor gezondheidsbescherming van met name de lageropgeleide jeugd niet realiseren - is veel meer dan penny wise, pound foolish. Het is in feite in strijd met waar een overheid haar legitimatie op baseert, zo niet in strijd met de internationaal beschreven rechten van het kind: dat heeft recht op meer dan bescherming tegen fysieke mishandeling, incest of al die andere tot de verbeelding sprekende zaken. Dat kind heeft ook recht om niet te worden volgepropt met aantoonbare rotzooi of onvoldoende gelegenheid te krijgen genoeg te bewegen.

Dat is namelijk meer dan liefdevolle verwaarlozing van kinderen; dat is ook een vorm van kindermishandeling. De harde realiteit in de stad waar ik werk, is bijvoorbeeld dat jongeren uit achterstandswijken dolgraag willen sporten, maar dat de gymschoenen gewoonweg niet kunnen worden aangeschaft. Of dat jongeren in een zodanig dikmakende buurt leven - geen sportaccomodaties, vol met foute voedselketens - dat de keus voor gezond nooit de makkelijkste of de goedkoopste is.

Betutteling
De minister zegt: leefstijl van mensen beïnvloeden is betutteling. O ja? Waarom hebben we dan zonder protest in aanpalende sectoren zoveel 'betutteling' met succes geregeld? Waarom mag ik bijvoorbeeld zelf niet uitmaken of ik een gordel omdoe in de auto? Waarom al die verkeersdrempels, nieuwe rotondes, snelheidsbeperkingen, verplichte helmen? Omdat dat het aantal verkeersdoden en letselschades met honderden per jaar heeft doen dalen, en dat is een erg goede reden.

Het aantal doden en zieken aan hart- en vaatziektes, diabetes en kanker zou in ons land per jaar met duizenden dalen - zo niet meer - als de landelijke overheid de gezondheidsbescherming van haar jonge burgers veel forser ter hand zou nemen. Samen met het bedrijfsleven, gemeenten en verzekeraars. Maar ingekaderd in zeer forse bemoeienis met wetten en regels. Daar zijn - net zoals in het verkeer - uitmuntend goede redenen voor.

En als de Kamer aanstaande maandag de gezondheidsbescherming -niet een sexy politiek onderwerp - niet als basis voor haar besluiten wil nemen, is de economische crisis van nu wellicht hun lichtend voorbeeld. Onze kinderen gaan meemaken dat de gezondheidszorg en sociale voorzieningen onbetaalbaar worden als we anno 2012 geen beter en harder preventiebeleid gaan voeren.

Failliet
Dat zeg ik niet; dat zegt een groot rapport van de Verenigde Naties, gepresenteerd in september. Daarin staat dat er 36 miljoen mensen per jaar doodgaan aan ziekten die te maken hebben met een ongezonde leefstijl. En daarin staat ook dat de maatschappelijke kosten in welvaartslanden zo hoog zullen worden bij ongewijzigd preventief beleid, dat (sic!) die landen gewoon failliet zullen gaan aan niet meer te redresseren overheidstekorten.

De VN liet op dat congres - waar 130 staatshoofden en ministers van Volksgezondheid waren - zeer overtuigend zien dat die crisis de huidige eurocrisis ver te boven gaat. En dat weten we dus nu al. Als onze politici maandag niet genoeg doen, zijn ze naast medeschuldig aan steeds grotere sociaal-economische gezondheidsverschillen, tevens medeschuldig aan een (schulden)crisis die veel groter wordt dan de huidige en zullen ze zich later moeten verantwoorden (een enquête?) voor beleid dat niet in overeenstemming was met wat we allang wisten.

Was het meer dan een buitengewoon slecht teken dat Nederland op die VN-top slechts was vertegenwoordigd door lagere ambtenaren?

Rob Oudkerk is arts en lector leefstijlverandering bij jongeren aan de Haagse Hogeschool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden