'Kim Jong-un wil een speler op het wereldtoneel worden'

Het zag er gezellig uit, die kleine Chinese theekopjes in de handen van de Noord-Koreaanse tiran Kim Jong-un en de Chinese president Xi Jinping plus hun echtgenotes in Beijing. Van zondag tot woensdag duurde de logeerpartij. Wordt dit de foto die later symbool zal staan voor de ontspanning op het Koreaanse schiereiland waarnaar de wereld al zo lang snakt? We vragen het Noord-Korea-kenner, Casper van Veen.

Beeld AFP

Opeens arriveerde de gepantserde trein uit Pyongyang in Beijing. De oude liefde leek toch ernstig bekoeld na de zware Chinese sancties als straf voor Kims kernwapenprogramma?

Casper van der Veen: 'Het is een goed teken en ook logisch dat Kim eerst met Xi ging praten voordat hij Trump zal ontmoeten. Het is Kims eerste buitenlandse bezoek sinds hij ruim zes jaar geleden aan de macht kwam. China houdt Noord-Korea in leven, steunt het regime in de Veiligheidsraad, maar de relatie was de laatste tijd niet best. China heeft een hekel aan dit regime van Kim Jong-un. Zijn drang om alles op het ontwikkelen van kernwapens te zetten ergert Beijing. Het leidt tot heibel in de regio.

'Noord-Korea heeft veel sneller vooruitgang geboekt met de kernwapens en de langeafstandsraketten dan verwacht. Voor China was de maat vol: voor het eerst waren China en ook Rusland bereid zulke zware sancties te steunen. Het is altijd Kims openlijke doel geweest om overal in de wereld te kunnen toeslaan met kernwapens. Nu Noord-Korea de Verenigde Staten zou kunnen treffen, heeft hij zijn grote doel bereikt. Het is nu tijd om zijn nieuwe machtspositie te verzilveren.

'Eind november verklaarde hij zijn land tot kernmacht, in januari liet hij weten dat zijn land wilde meedoen aan de Olympische Winterspelen in Zuid-Korea en begonnen de openingen naar de regering van Moon Jae-in in Seoul. Toen wist hij met een uitnodiging via Zuid-Koreaanse diplomaten een top met Trump af te dwingen. En nu duikt hij dus op in Beijing.'

Wat zou Kim willen binnenhalen bij mogelijke onderhandelingen?

'Het belangrijkste is dat de economische sancties worden verlicht. De economische problemen zijn zeer ernstig. Vooral de olie-import wordt door de sancties getroffen, maar ook pijn doet bijvoorbeeld het terugsturen van de dwangarbeiders die werken in landen als China, Rusland, het Midden-Oosten - denk aan de voetbalstadions van Qatar. Ook in Polen worden ze ingezet. Hun loon is voor de staatskas een bron van valuta. Verder verdiende Noord-Korea veel aan wapenexport en leverde textiel voor China, dreef daar restaurants. De uitvoer van monumentale beelden, zoals die naar Senegal of Namibië, is aan banden gelegd.'

Noord-Korea zal dan zijn kernwapens weer moeten ontmantelen. Xi zou hebben aangedrongen op 'denuclearisering' en Kim zou daarmee hebben ingestemd meldt het Chinese staatspersbureau Xinhua. Hoe serieus is dat?

'Noord-Korea liet de afgelopen maanden eerder weten wel te voelen voor 'denuclearisering van het Koreaanse schiereiland', maar wat dat precies betekent is gissen. In de Noord-Koreaanse media kom je dit woord helemaal niet tegen. De voorwaarde is steeds: 'als veiligheidsgaranties worden gegeven'. Mogelijk bedoelen ze ook het vertrek van de Amerikaanse militairen uit Zuid-Korea, wat natuurlijk onbespreekbaar is. Ik kan me niet voorstellen dat ze gaan ontmantelen na alle offers die ze hebben gebracht om kernwapens en raketten te ontwikkelen en goed te verstoppen. Het zal hooguit een vorm van bevriezing van het kernwapenprogramma worden, als dat er al in zit.'

Met dit bezoek is China weer in het spel betrokken?

'Als je naar de cijfers kijkt, is China voor Noord-Korea altijd verreweg het belangrijkste land gebleven. Het is volkomen afhankelijk van China voor olie en voedsel. Maar China heeft niet de kracht Pyongyang zijn wil op te leggen. Beijing is veel te bevreesd dat het buurland helemaal in elkaar klapt. Er zouden miljoenen vluchtelingen de grens over kunnen komen. Het zou met ontzettend veel geweld gepaard kunnen gaan. Noord-Korea heeft een van de grootste legers ter wereld. Het land is ook nog altijd een buffer voor China, met al die Amerikaanse troepen in Zuid-Korea.

'Kim probeert met dit bezoek ook een wig te drijven tussen de bondgenoten VS en Zuid-Korea, zoals Noord-Korea altijd probeerde. Hij heeft zes jaar in een isolement geleefd voor zijn kernwapenprogramma, werd een paria in de internationale gemeenschap, en nu wil hij een speler op het wereldtoneel worden.

'Zuid-Korea speelt daarbij een cruciale rol. Dat heeft héél enthousiast gereageerd op de opening van Kim, wat mij betreft iets te enthousiast. Vier jaar geleden kwamen de VN met een zeer schokkend rapport over de stelselmatige schendingen van de mensenrechten en noemden de misdaden zo erg dat ze een categorie op zich vormden. Ik zou het toejuichen als de machthebbers in China de sluiting van de vreselijke werkkampen zouden eisen, maar ik denk dat dit bij hen geen prioriteit heeft.'

Casper van Veen is Noord-Korea-kenner, in mei verschijnt zijn boek De Kim-dynastie bij Van Oorschot

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden