Kilometers diep voor schone energie

Transmark Renewables wil ook in Nederland energie opwekken met kokendheet water uit de aarde. Het bedrijf heeft al succes in Chili en Turkije. 'Hier worden we vaak benaderd als cowboys.'

Ach ja, je moet wat met je geld, zegt Gerard Krans. 'Dan kan het maar beter iets baanbrekends zijn. Baanbrekende dingen, dat is mijn corebusiness.'


Krans, met een door Quote geschat vermogen van 200 miljoen euro een van de rijkere mannen van Nederland, zit met directeur Rogier Pieterse in Het Grachtenhuis in Amsterdam, een museum dat hij twee jaar geleden heeft opgericht. In ditzelfde pand zetelt ook Transmark Renewables, een ander geesteskind van Krans.


Met Transmark wil Krans kilometers diep in de Nederlandse ondergrond naar kokend water boren, om daarmee elektriciteit op te wekken. Niet eerder vertoond, in Nederland. Zijn aanvragen voor een zoektocht in Overijssel en Utrecht/Noord-Brabant liggen nu bij het ministerie van Economische Zaken. Dat laat weten dat daarover volgende maand een besluit wordt genomen.


'Ik wilde iets met schone energie, liefst in Nederland', zegt Krans. 'Ik heb twintig jaar voor Shell in het buitenland gezeten, twintig jaar geen cent belasting betaald. Toevallig heb ik na mijn Shelltijd wat financieel aardige dingen kunnen doen. Dan is het leuk iets terug te doen.'


Krans verdiende zijn fortuin na zijn Shellcarrière als distributeur van afsluiters, kleppen voor de olie- en procesindustrie. Hij kocht een bedrijfje, Transmark, en bouwde dat in acht jaar uit tot een multinational met een omzet van 400 miljoen euro en vestigingen in zeventien landen, om het daarna bijna in zijn geheel weer te verkopen. Alleen een gespecialiseerd boorbedrijf, dat hij intussen ook had opgezet, bleef van hem.


Wat nu?, dacht hij. Hij was ceo van Shell geweest in Indonesië, had daar zonne-energie ontwikkeld, en wilde daar wel mee verder. 'Ik zag al snel dat ik daar niet veel waarde aan kon toevoegen. Toen dacht ik: we hebben ook een boorbedrijf, wat is logischer dan geothermie?'


Krans ogen gaan weer stralen. 'Dat is toch fantastisch? Heet water, voor het oprapen in de bodem. Hartstikke schoon, hartstikke stabiel. Continu stroom, pure baseload. Dat is veel hoogwaardiger dan de wisselende stroom van wind en zon.'


Zo werd Transmark Renewables geboren. Krans vroeg Rogier Pieterse, een man met tien jaar ervaring in de groene financiële wereld, de boel te leiden. Pieterse had hem als consultant al geholpen met de zoektocht naar een groene nichemarkt. 'Ik was eigenlijk nogal teleurgesteld dat we niet met zonne-energie verder gingen', zegt Pieterse. 'Maar goed, toen Gerard vroeg of ik voor hem naar een boorbeurs in Zuid-Duitsland wilde gaan, ben ik gegaan. Daar kwam ik op vrijdagmiddag, toen ik onze stand net wilde opruimen, een man tegen met een pak aan Turkse geothermische exploratielicenties onder zijn arm. Zo zijn we begonnen. Puur toeval.'


Dat was 2010. Pieterse toog naar Turkije, verzamelde een team en begon met boren naar water. 'We wilden ervaring opdoen in landen waar het hete water niet zo diep zit. In vulkanische landen, landen aan de randen van het continent, hoef je maar 2 kilometer te boren om stoom van 200 graden naar boven te halen.' Je zet er een turbine achter en wekt er zo elektriciteit mee op, waarna het afgekoelde water via een andere put terug naar beneden gaat. Ook kan de eventuele restwarmte worden gebruikt voor verwarming. Uit een dubbele put denken ze minimaal 10 megawatt elektriciteit te halen, goed voor zo'n 60 duizend huizen. (In Nederland wordt wel aardwarmte gebruikt, maar die komt uit ondiepere aardlagen. Het water is 70 graden en wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de verwarming van kassen.)


'In Turkije zijn we bezig vlak bij het plaatsje Kula, waar mensen hun huizen verwarmen met bruinkool en elke andere vorm van brandbaar materiaal', zegt Pieterse. 'In de winter hangt er een mist van fijnstof, de levensverwachting is beduidend lager dan elders. Het is mooi om daar schone energie te gaan produceren.'


De Turkse ervaringen waren goed; een jaar later zat Pieterse ook in Chili, op zoek naar goede locaties. Het zijn twee snelgroeiende landen zonder veel conventionele energiegrondstoffen, allebei hard op zoek naar alternatieven. 'We worden in die landen goed geholpen', zegt Krans. 'Het kost een paar dagen om verder te kunnen, iets wat in Nederland soms een jaar kan duren.'


Inmiddels hebben ze een portfolio opgebouwd van 24 licenties in Turkije en Chili. In Turkije hebben ze al vijftien putten geboord, waarvan zeven diep. Vier daarvan hebben 'getoonde potentie', zegt Pieterse, met heet water en een goede flow.


'Het is echt wildcat drilling', zegt Krans. Het wilde boren, in terrein dat nog door niemand is verkend. Eerst kijken ze op kantoor naar alle beschikbare geologische, geothermische en geofysische data, dan gaan ze het veld in en kijken naar de outcrops, de bergen en rotsen die wat zeggen over de geologie onder de grond en dan gaan ze op zoek naar breuken en heetwaterbronnen die langs die breuklijnen omhoog borrelen. 'Dat helpt allemaal bij het zoeken naar een goede boorlocatie. Maar uiteindelijk moet je ook geluk hebben.' En stalen zenuwen: als een boring tussen 25 en 35 miljoen euro kost, moet je niet schrikken als je mis zit.


Wat je nodig hebt in deze branche is kennis en diepe zakken, zegt Krans. 'De meeste partijen hebben maar één van beide.' Transmark begon met geld en heeft inmiddels ook de kennis. Ze zijn met z'n veertigen: Turken, Chilenen, Nieuw-Zeelanders, Italianen en wat Nederlanders. De meesten zitten in Izmir en Santiago, in Amsterdam sturen zeven man de boel aan.


Nu is het wachten op de reactie op de twee Nederlandse aanvragen. Er is nogal wat verzet: boren wordt nooit fijn gevonden in Nederland. En wat is dat Transmark voor bedrijf? 'In Chili en Turkije worden we echt omarmd, in Nederland worden we vaak benaderd als cowboys', zegt Krans. 'Wat we echt niet zijn. Dit is wetenschap. Je gaat niet zomaar een beetje in het wilde weg boren.'


En ze werken volgens de laatste Nieuw-Zeelandse standaarden, verzekert Pieterse. Ja, fracking, daar begint iedereen over, het breken van de ondergrond. Ze proberen zonder te doen, maar misschien is het nodig, om het water harder te laten stromen. Krans: 'Wat een rotwoord. Ik noem het gewoon stimuleren van de bodem. Maar het maakt voor de risico's nogal uit of je dat op 2 of 5 kilometer diepte doet.'


Niet alleen de burgers sputteren tegen. Krans worstelt ook met de overheid, die voor geothermie slechts een afgetopte subsidie over heeft. 'Vergelijk dat met de enorme bedragen die naar wind gaan! Dat is krankzinnig, dat is niet eens baseload. Maar zij hebben een veel sterkere lobby. En kijk naar kolencentrales, die gratis een aansluiting op het net krijgen. Wij moeten die zelf aanleggen.'


Het zou aantrekkelijker zijn om in Duitsland aan de slag te gaan: daar is de vergoeding en afname van de opgewekte stroom gegarandeerd. Maar Krans wil graag aan de slag in Nederland. 'Puur nationalisme. Nederland bungelt vooralsnog onder aan de lijst van aantrekkelijke landen voor geothermie. Daar wil ik verandering in brengen. Ik woon hier nu eenmaal.'


PROFIEL

Bedrijf

: Transmark Renewables


Waar

: Amsterdam, Izmir, Santiago


Sinds

2009


Aantal werknemers:

40


Jaaromzet

: voorlopig wordt alleen geïnvesteerd

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden