Kilometerheffing onaanvaardbare aantasting privacy

Bij de introductie van een systeem van kilometerheffing gaat het niet alleen om de fraudegevoeligheid. Belangrijker is misschien nog wel de bescherming van de privacy, meent Eveline Blitz....

PRACHTIG, die ruzie tussen Roel Pieper en TNO. Is het rekeningrijden nu wel of niet met een fraudebestendig systeem te realiseren? Eerst suggereert de Volkskrant (8 juni) dat TNO de optimistische verwachtingen van Pieper de grond in heeft geboord. Daarna lazen we (12 juni) dat Pieper meent nieuwere technieken dan TNO te kennen en dus bij zijn mening blijft dat rekeningrijden met een fraudebestendig systeem mogelijk is. Helaas onthult Pieper niet hóe hij de fraude dan wil voorkomen. Erger nog: hij stelt voor de discussie erover verder maar niet in de openbaarheid te voeren. Liever wil hij met TNO, als techneuten onder elkaar, de zaak verder bespreken. Wat jammer nu toch!

Maar er is meer dan alleen de techniek waarom ik het zou betreuren wanneer deze discussie in achterkamertjes wordt gevoerd. Ik denk dat zowel de methodes voor de kilometerheffing zelf, als die voor de fraudebestrijding ook - en vooral - met privacy te maken hebben. En dat is een zaak van ons allemaal, daar zou niet alleen door technici over moeten worden beslist.

Of er nu gekozen wordt voor een gps-gerelateerd systeem of voor een gsm-systeem maakt niet veel uit. In beide gevallen gaat het om de plaatsbepaling van de auto. Dat betekent dat de overheid straks op elk moment weet waar welke auto zich bevindt. In zo'n 80 procent van de gevallen betekent dat tevens dat de overheid weet waar de vaste berijder zich bevindt.

Binnen de kortste keren zal er ook door de politie dankbaar gebruik worden gemaakt van het systeem. Daar is op zich niets mis mee. Om bijvoorbeeld een kinderverkrachter op te sporen is het heel nuttig dat via het kilometerheffingsysteem kan worden nagegaan welke auto's op het tijdstip van het misdrijf bij het betreffende bos waren. Ik zal de laatste zijn om een dergelijk gebruik van het systeem niet nuttig te vinden.

Zo zijn er nog legio andere nuttige gebruiksmogelijkheden voor het systeem te bedenken: het opsporen van gestolen auto's, automatische file-informatie, bestrijding van verzekeringsfraude, enzovoort. Maar toch ben ik van mening dat de kilometerheffing een onacceptabel gevaar voor de privacy betekent.

Je kan het systeem toch anonimiseren, zal men tegenwerpen. Die acceptgiro's kunnen toch volautomatisch worden aangemaakt? Daar komt geen mens aan te pas, laat staan iemand die eens lekker gaat kijken waar de berijder van de Mazda NJ-LL-72 gisteravond is geweest. Inderdaad, ik ben niet zo dom te denken dat een zaal vol ijverige jongens en meisjes al die gegevens zitten over te tikken, en tussendoor gezellig gniffelen over die man die nu al weer naar de hoeren is geweest - dat was toch al de derde keer deze week? Nee, was het maar zo ouderwets kleinschalig. Juist door de grootschaligheid en de volautomatische verwerking van de gegevens zijn de mogelijkheden tot andersoortig en foutief gebruik zo groot. Juist daarom is een dergelijk bestand ook zo interessant voor hackers.

Maar wie niets te verbergen heeft, hoeft toch niet bang te zijn voor een dergelijk detectiesysteem? Heb ikzelf dan iets te verbergen? Nee, eigenlijk niet. Aan eenieder die het interesseert zal ik graag tekst en uitleg geven over mijn leefwijze, mijn inkomen, mijn hobby's, mijn favoriete muziek. En toch wil ik niet dat de overheid continu weet waar ik me bevind. Een overheid hoort nu eenmaal een respectvolle informatie-afstand te bewaren ten opzichte van zijn burgers. Juist omdat het de overheid is.

En als de overheid dan eens bij wet vastlegt dat de gegevens alleen maar voor de kilometerheffing mogen worden gebruikt? Dat lijkt me zinloos, want wie de wetten maakt kan ze ook veranderen, en een hacker trekt zich daar al helemaal niets van aan.

En als we de heffing dan gewoon via de kilometerteller laten registreren, zodat die hele plaatsbepaling uit het systeem verdwijnt? Dat kan, maar dan is ook de mogelijkheid voor een latere uitbreiding tot een gedifferentieerd tarief onmogelijk geworden. Dan heeft de hele kilometerheffing geen zin en kan er nog beter een 'kwartje van Tineke' op de benzineprijs worden gelegd.

Dat zou dan meteen het voordeel hebben dat zo'n kwartje wél een differentiatie met zich meebrengt. Ten eerste omdat grensbewoners buitenlands gaan tanken, en Randstadbewoners dus meer betalen. Dat was precies de bedoeling van de oorspronkelijke kilometerheffing. Ten tweede omdat grote, zware auto's meer betalen dan kleintjes vanwege het verschil in brandstofgebruik.

Dat is heel wat beter dan zo'n detectiesysteem waarmee de overheid zijn burgers in de gaten houdt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden