Killing me softly

Acteur Viggo Mortensen praat zachter dan je zou verwachten van iemand met zijn uitstraling en vaak gewelddadige rollen. Zijn trouw en betrokkenheid zijn ongeëvenaard.

Was er hommeles op de set van The Two Faces of January? Zoiets had een van de journalisten ergens opgevangen. Voorzichtig probeert hij het tijdens een groepsinterview bij hoofdrolspeler Viggo Mortensen te checken.


Voor dat soort verhalen ben je bij de diplomatieke Mortensen (55) dus aan het verkeerde adres.


Het was een 'ambitieus' project, maar regisseur Hossein Amini had een fantastische crew verzameld. Had de cameraman gemopperd tijdens het draaien in Istanbul? Oh ja, natuurlijk, tegen die tijd was iedereen doodop. Ook in Griekenland? Ja, daar was het harde licht natuurlijk een 'uitdaging' voor hem. Maar dat was juist goed, hoor. 'Hij was, net als wij allemaal trouwens, uit onze comfortzone gehaald. Daar leer je van.'


Mortensen vertelt beheerst in de luxe hotelkamer in Berlijn. Het botst met die priemende staalblauwe ogen, het kuiltje in zijn kin, het litteken bij zijn mond (een souvenir van een bezopen ontmoeting met prikkeldraad op zijn 17de). Mortensen is knap, met een vleugje gevaar. Zijn uiterlijk heeft iets intimiderends, dat lijnrecht staat tegenover zijn zachte manier van praten.


Later zal regisseur Amini vertellen dat juist die combinatie hem zo geschikt maakte voor de rol van Chester MacFarland, een Amerikaanse zwendelaar die met zijn vrouw (Kirsten Dunst) en een jonge lokale gids (Oscar Isaac) in Griekenland terechtkomt in een ingewikkelde driehoeksrelatie. In het boek van Patricia Highsmith was hij meer een mislukkeling, vertelt Amini. Mortensen gaf hem een heroïsch, bijna Gatsby-achtig aura - om zichzelf vervolgens steeds meer te verliezen in jaloezie, dronkenschap en paranoia.


Maar haal Mortensen maar eens binnen. Zijn rol als Aragorn in The Lord of the Rings betekende zijn doorbraak bij het grote publiek, op 44-jarige leeftijd. Sindsdien kan hij min of meer kiezen, maar zijn selectiecriteria zijn streng: er moet iets in het script zitten dat hem prikkelt, dat hem uit zijn comfortzone haalt. Daardoor groeide hij uit tot vaste kracht van David Cronenberg (drie films met hem in de hoofdrol zijn nu te zien in filmmuseum EYE) en maakte hij intrigerende films als The Road.


De reden dat hij The Two Faces of January wilde doen, was omdat hij Amini, bij hun eerste ontmoeting in 2010 nog niet bekend als 'de scenarist van Drive', graag mocht en gefascineerd raakte door de gelaagdheid die hij de personages gaf. Het trio is ongrijpbaar: ze handelen soms ronduit irrationeel of tegenstrijdig. Dat te doorgronden was de uitdaging.


'Voor die generatie van mijn personage Chester, voor mannen die volwassen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, maakte het niet uit hoe arm je was of hoe slecht de omstandigheden waren: je droeg altijd een jasje. Zelfs al had je er maar een. Uiterlijkheden waren belangrijk; er lag waardigheid in de manier waarop je je haar kamde. Je deed je best, al was het pak niet altijd even schoon of de kwaliteit ervan wat minder. Die mentaliteit is zo anders.'


'En ik houd van films noirs. Om preciezer te zijn - want die term wordt te pas en te onpas gebruikt - films waarin het om de personages draait, die ook nog eens lijken te liegen, tegen elkaar en tegen zichzelf, en met wie het niet goed afloopt. Deze film is daar een uitstekend voorbeeld van.'


Mortensen staat erom bekend zich grondig voor te bereiden, op het neurotische af. Hij las alles van Freud voor A Dangerous Method. Hij leerde over tatoeages in Russische bendes, en haalde Cronenberg over dat te verwerken in Eastern Promises. Voor een kleine Argentijnse film leerde hij bijen houden. En voor The Two Faces of January herlas hij de Griekse mythologie door de ogen van Chester, bestudeerde hij romanpersonages als Gatsby en bekeek hij fotoalbums van zijn Amerikaanse moeder om die typische 'gloed' te bestuderen die Amerikanen hadden na de Tweede Wereldoorlog. 'Ze voelden zich de good guys. Ze wandelden door de wereld alsof hij hun eigendom was.'


Het is een extreme betrokkenheid die ook buiten zijn rol te zien is. Wie Mortensen eenmaal heeft gestrikt, heeft hem ook echt. Als een tand afbreekt tijdens het draaien - zoals in The Lord of the Rings - dan vraagt hij of die er voor die dag even kan worden aangelijmd. Boterhammetjes delen vanwege een krap budget, zoals bij Jauja? Geen punt.


Achteraf zal hij je niet afvallen en keurig zijn promotietour doen, zonder een onvertogen woord. Vooraf kan een regisseur telefoontjes met talloze suggesties verwachten, nog voor het benodigde geld op tafel ligt. Hondstrouw is hij, en zijn bemoeienis leidt ertoe dat juist kleinere of eigenzinnige films worden gemaakt.


Zijn toezegging heeft direct geholpen bij de financiering, zegt Amini. Mortensen haalt er zijn schouders over op. Regisseurs die hij talentvol vindt, zoals Amini en Alonso, wil hij eenmaal graag helpen een extra stap te zetten. 'Als je een project hebt gevonden waarbij je het gevoel hebt echt iets te kunnen toevoegen, is het de moeite waard erachter te blijven staan. Het is zo moeilijk dit soort films te maken, juist omdat mensen er niet trouw aan zijn. Op een gegeven moment krijgen ze iets anders aangeboden en zeggen laconiek: het heeft niet zo mogen zijn.'


'Er is een enorm kerkhof aan goede scripts die nooit een film werden. Je moet ook geluk hebben natuurlijk, zeker als debutant: iemand moet er in investeren, je moet een goede cast en crew zien te vinden. Natuurlijk moet je dat geluk ook afdwingen, maar dan nog. Eigenlijk is het een wonder dat er überhaupt goede films gemaakt worden.'


De recensie van TheTwo Faces of January staat op pagina V12.

undefined

Extra: Overgehaald door zoon

Het had weinig gescheeld of Viggo Mortensen had nooit een rol gespeeld in The Lord of the Rings. Toen hij het telefoontje kreeg in 1999 met de vraag of hij Stuart Townsend wilde vervangen als het personage Aragorn, had hij er eigenlijk geen zin in. Het was zijn puberzoon Henry, fan van de boeken van J.R.R. Tolkien, die hem ertoe overhaalde de rol aan te nemen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden