Kikker- en paddenliefde

Serieuze verzamelaars van het fraaie boek schuwen vaak de openbaarheid. In de prachtuitgave Uit de schaduw tonen Nederlandse bibliofielen voor één keer hun mooiste bezit.

Liefhebbers van fraai uitgevoerde boeken zijn zichzelf vanaf het begin van de negentiende eeuw 'bibliofielen' gaan noemen. Tot die tijd werden ze 'bibliomanen' genoemd, slachtoffers van een hartstocht niet ongelijk aan die van de veelvraat en de drinkebroer. De Fransman Louis Bollioud was in 1761 de eerste die er hoofdschuddend een boek aan wijdde, De la bibliomanie, waarin hij pleitte voor 'matigheid' en klaagde over 'opschik' en 'weelderigheid'.


Je vraagt je af of Bollioud het zou overleven als hij Uit de schaduw onder ogen kreeg, de prachtuitgave waarmee het Nederlands Genootschap van Bibliofielen zijn twintigjarig bestaan viert. Een uiterst chic omslag van zwart linnen, opgeschikt met folie in zes kleuren, een weelderig verzorgd binnenwerk. Hier geen matigheid, alleen schaamteloze weelde.


Piet J. Buijnsters schreef het in zijn vorig jaar verschenen Geschiedenis van de Nederlandse bibliofilie: Nederlandse bibliofielen verzamelen, in vergelijking met Franse of Engelse liefhebbers, het liefst 'in de schaduw'. Om verschillende redenen. Het is prijstechnisch niet altijd handig om als verzamelaar bekend te staan bij antiquaren en veilingmeesters, of bij concurrerende verzamelaars.


Maar daarnaast is er nog altijd iets van schroom, een restje van de vrees om als bibliomaan bekend te staan. Wie verzamelt er nou alle edities van Reinaert de Vos, of betaalt juist duizenden euro's voor één uniek exemplaar? Het siert het genootschap dat het zijn leden bij dit jubileum heeft uitgenodigd die schroom af te leggen en uit de schaduw te treden.


De opzet van het boek is even eenvoudig als effectief. Zestig leden van het genootschap (veelal onbekende particulieren, maar ook een klinkende naam als dirigent Ton Koopman) gaven gehoor aan de oproep, en presenteren zichzelf en hun verzamelgebied. Bovendien koos elk lid een of meer bijzondere exemplaren uit zijn collectie, en vertelt daarbij wat het boek voor hem betekent. Daardoor is een panorama ontstaan van de meest uiteenlopende voorkeuren, van de middeleeuwse miniaturen tot uitgaven van recente datum.


Simonne Kwant-Verbist laat uit haar bibliotheek bijvoorbeeld een serie boekjes zien over Perzië, uitgegeven in 1814, en verlucht met tientallen handgekleurde gravures, maar ook een uitgave van Cees Nootebooms Mokusei!, in 1982 verzorgd door de Arbeiderspers. Alle getoonde werken zijn tot in detail voorzien van bibliografische gegevens.


Uit de schaduw maakt ook gretig, en zal ongetwijfeld boekenliefhebbers op ideeën brengen. Zelf was ik zeer onder de indruk van de bijdrage van Meinard van Dunné. Hij verklaart: 'Ik heb een genegenheid voor kikkers en padden, die een prettig uiterlijk hebben...', en hij toont daarom de indrukwekkende titelpagina's van Historia naturalis ranarum nostratium, een studie op folioformaat over kikkers uit 1758.


Tweehonderd jaar na Bollioud was de Britse uitgever en verzamelaar Holbrook Jackson in The Anatomy of Bibliomania heel wat positiever: 'Aangezien deze bibliomanen (...) anderen het genot hebben geschonken te genieten van hun verzamelde schatten, mogen zij op onze sympathie rekenen.' En dat is precies wat er dankzij Uit de schaduw gebeurt.


Edwin Bloemsaat, Isa de la Fontaine Verwey-le Grand e.a. (red.): Uit de schaduw - Twintig jaar Nederlands Genootschap van Bibliofielen.


De Buitenkant; 430 pagina's; € 29,50.


ISBN 978 94 90913 07 6.


Bijbehorende tentoonstelling in Museum Meermanno / Huis van het Boek, Den Haag. Tot en met 19 juni. meermanno.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden