Kijken, kijken én kopen

Wekelijks bericht Jeanne Prisser over wat zich afspeelt in de voorhoede van de artistieke wereld. Vandaag struint ze over kunstbeurs Art Rotterdam met het vaste voornemen van het geld uit een bescheiden erfenis iets te kopen voor haar huis. Lastig: is wat je nu aanspreekt over tien jaar nog steeds interessant? Op grond van welke argumenten koop je een kunstwerk?

Ik mag kunst gaan kopen. Nee, ik móét kunst gaan kopen: de bescheiden erfenis van oudoom F. die mij onlangs is toegevallen, gaat vergezeld van de wens het geld aan werk van een levende kunstenaar te besteden.


Dus reis ik naar Art Rotterdam - dé beurs voor de meest hedendaagse, hipste en avontuurlijkste kunst die plaatsvindt nu het geld me in de handtas brandt - met een dubbel gestemd gemoed. Want kunst kopen: oui, volontiers! Maar kunst voor thúis: het is maar te hopen dat dat werk zich naar leven en woning gaat voegen. Dat het zich niet als een hork ontpopt. Dat ik ervan ga en blíjf houden.


Ik denk aan de mooie, dure, ingelijste foto die al jaren omgekeerd achter de sofa staat en neem me voor om dit keer georganiseerd te werk te gaan. Behalve dat ik het mooi moet vinden, moet ik ten minste nog één stevige reden kunnen aanvoeren om tot aanschaf over te gaan. Eén valide argument extra, één zelf opgelegde verzekeringspolis.


Het past zo goed bij...

Het is usance dat u nóóit hardop zegt dat u een werkje zoekt voor boven de bank; kunstenaars zijn geen decorateurs. Maar bij het beeld van Anton Cotteleer (bij de Antwerpse galerie Marion De Cannière) kom ik niet onder iets dergelijks uit. Zijn beelden in acrylhars (tussen 2.200 en 10.000 euro) zijn bedekt met wollige ruiten in opgespoten velours. Ik vraag hem: waar komt uw voorkeur - die toevallig terugkeert in mijn volledige garderobe - vandaan? Hij zegt: 'Van een hang naar burgerlijkheid, burberry-achtige patronen, muffige huiskamers, van logeren bij mijn grootouders.'


Als iets goed past bij wie u deep down bent, loop er dan niet voor weg.


Conversation piece

Stel: uw baas komt bij u eten. Helaas laten de goden van het sterke verhaal u al bij het voorgerecht in de steek. Op zo'n moment wenste u dat u de prachtige serie Herbarium #2 van Hannah Gieseler bij de eettafel had hangen. Bij Schwarz Contemporary, een Berlijnse galerie die debuteert op Art Rotterdam, is haar oplossing te koop voor 12.000 euro. Daarvoor krijgt u een herbarium in twaalf delen van ogenschijnlijk bladeren van de esdoorn, meidoorn, beuk, kastanje en andere herkenbare bomen. Ogenschijnlijk, inderdaad, want in werkelijkheid zijn alle bladeren afkomstig van dezelfde plataan, gedroogd en vervolgens in de vorm geknipt van voornoemde esdoorn, meidoorn, enzovoort. Een trompe-l'oeil waarvoor zelfs de grootste kunstleek bewondering zal hebben. De conversatie komt daarna vanzelf op gang.


Het is zo handig

Het budget schiet nét tekort voor de wens; een bekend probleem. In het geval van de installatie (25.000 euro) van Jonas Wijttenberg, te zien bij Garage Rotterdam, overtuig ik mezelf met een evenzo bekende troef: het is niet alleen mooi, het is ook nog eens ontzettend praktisch. Zijn ensemble van kisten en steunen, statieven en een bovenmaatse, oogstrelend afgewerkte houten krik die tussen plafond en vloer is opgesteld, houden de hele ruimte in samenhang en evenwicht. Het is een kunstwerk én een verzekering tegen instortingsgevaar (Groningers, haast u!) - dat kan ik, met dat krakende plafond, eigenlijk eenvoudigweg niet laten liggen.


Afrodisiacum

Na twee straten beurs weet ik het: bloot regeert, ook hier. Maar wat de Hollanders van de (van origine Duitse) fotografe Isabelle Wenzel kunnen leren: de erotiek. De verleidingskunst waarbij een achteloze glimp op een lichaamsdeel een lijf doet sidderen. Wenzel plaatst haar vrouwelijke modellen steevast in verleidelijke, acrobatische poses. Mijn favoriet is Position 3W, waarbij een kek geel rokje sensueel over billen plooit en hooggehakte benen uitdagend de lucht in steken. Een probleem: ik wil de foto groter en zonder lijst. Even gemaild met de kunstenaar, als jong talent gesubsidieerd en getoond door het Mondriaanfonds (op de nevententoonstelling Prospects & Concepts). Ze heeft gelukkig meerdere formaten (750 tot 1.300 euro exclusief lijst) en ik mag de lijst zelf kiezen. Die lijst moet, vindt ze. Het is geen poster. Maar ik wil geen lijst en geen glas. Ik wil de foto zien, ruiken en voelen.


Massage voor het geweten

Ik ben al jaren fan van Rob Johannesma. Ik zag zijn videocamera traag langs landschappen strijken. Ik zag zijn affiches, waarop hij krantenfoto's van oorlog en ellende lijken op oude, arcadische schilderijen. Hallucinerend mooi en prettig reflectief, maar helaas: te groot voor mijn wanden. Nu zag ik, bij galerie Ron Mandos, een kleiner werk zonder titel, dat vijf jaar als bron van inspiratie in Johannesma's atelier aan de muur heeft gehangen. Het is een uitgeknipte krantenfoto van een klont jonge mensen, met kleurige bomberjacks aan en petjes op, op een bedje van krantenknipsels gevleid. Die knipsels krullen om bij de hoeken en adverteren voor een sportieve vakantie op de Hoge Veluwe.


Ik kijk nog eens en de schrik slaat me om het hart. Want de mannen slapen niet. De Afrikaanse gelukszoekers zijn morsdood, verdronken en met een shovel bij elkaar geharkt.


Een akelig beeld, voor 6.890 euro inclusief btw. Maar het spaart ook tijd en kerkbezoek. Elke dag een blik op deze mannen en ik schaam me. Maar ook: elke dag een blik op deze mannen en ik verzoen me met mijn absurde doch ongevaarlijke leven.


Het utopisch vergezicht

Een utopie verveelt nooit, want een utopie is nooit af, klapwiekt altijd voor je uit. Het treft dat juist dit nu een verschijnsel is dat ik op deze beurs meermalen tegenkom. Ik noem het voor het gemak even Nieuw New Babylon, naar Constants plan uit de jaren vijftig voor de utopische stad. De karakteristieken: labyrinten, overwoekerde modernistische gebouwen. Dingen die er uitzien als iets wat is aangetroffen in een ruimteschip en nog voor heel wat ellende gaat zorgen. Bij galerie FeldbuschWiesner uit Berlijn deed ik een ontdekking: Jenny Michel. Zij maakt assemblages van karton en betypt papier: een skyline, een plattegrond van de Petersburgse metro, alsmede een zwevende stad en andere zaken ontleend aan dystopische romans als City of the Sun. Mijn favoriet kostte 8.600 euro. Voorwaar: Heerlijke Nieuwe Werken.


Guilty pleasure

Er was een tijd dat ik het zelfs mijn beste vrienden niet durfde te vertellen. Maar nu iedere gerespecteerde muzikant in De Wereld Draait Door bekent stiekem plezier te beleven aan Frans Bauer, kan ik niet achterblijven.


Daar dan: ik houd van sprookjes. Net als de Belgische kunstenaar Stief Desmet, bij galerie C+H art space. Desmet wekt door volwassenen afgedankte sprookjesfiguren op zo'n manier tot leven dat je mededogen met ze krijgt. In zijn beeld The Second Coming (4.000 euro inclusief btw) laat hij een cliché rococo-herderinnetje uit een ruw gipsblok opduiken als een kuiken uit een ei, het gipsstruif druipt nog op haar hoofd. Maar zij baant haar weg zo vrij en blij en maant mij aldus mijn cynisme te laten varen en weer in sprookjes te gaan geloven.


De ratio

Daar is hij: de kunstenaar die het gesloten systeem dat de kunstwereld is (compleet met jargon en insiders-grapjes) tot onderwerp van zijn kunst en van studie maakt. Hij heet Jonas Lund, is van oorsprong Zweeds en wordt vertegenwoordigd door galerie Cokkie Snoei.


Hij toont vier touwen in evenzovele kleuren, hangend vanaf het plafond, aan te schaffen los of in serie. Het zijn touwen met een verhaal. Met computers en algoritmen deed Lund onderzoek naar wat voor hem, kunstenaar van die en die leeftijd, in dit en dat land, met zus en zoveel middelen, de beste volgende carrièrestap zou zijn in de kunstwereld van nu. Hij berekende het ideale werk.


Met dus deze vier touwen - rood, groen, blauw, blauwgroen - als uitkomst. Ook de prijs wordt algoritmisch bepaald en komt uit tussen 900 en 950 euro per touw. Maar ik twijfel over de houdbaarheid van deze zogenaamd wetenschappelijke benadering. De ideale aankoop zijn ze wellicht - voor robots dan.


Souvenir

Ooit kocht koningin Beatrix een schilderij van de toen zeer jonge kunstenaar Eelco Brand: een hondje onder een lantaarnpaal. Ze waardeerde ongetwijfeld kleurgebruik, compositie en kwasttechniek. Maar vooral leek het hondje zo op haar eigen overleden hondje. Dat was haar verzekering dat het werkje haar dierbaar zou blijven: ze kocht een kunstwerk én een herinnering.


Mijn versie van het overleden hondje vind ik uiteindelijk bij kunstplatform Momart. Daar staan drie grote ronde vliezen, gemaakt van huishoudfolie, dat als een trommelvel gespannen is over een fragiel raam van metaaldraad (6.000 euro voor het geheel). Het weegt niets, je kijkt er doorheen, als je blaast beven ze - ís het wel iets? En toch vullen ze overtuigend de ruimte, laten je op je tenen rondsluipen en vangen het licht. Esther de Graaf is de beeldhouwequivalent van dichteres Wislawa Szymborska (Het leven op aarde is tamelijk goedkoop / Voor dromen bijvoorbeeld betaal je hier geen cent). Dat ze mooi waren, dat zag ik. Dat ik er sentimenteel van op hol sloeg, dat merkte ik. Maar in een flits zag ik wat belangrijker was: in de folievliezen van Esther de Graaf schitterde de zon precies als in het lorgnet van oudoom F. Zoals hij zich, lang geleden, van de boekenkast omkeerde, mij grijnzend een kunstboek aanreikte en zei: 'Kijk goed, en knip maar uit wat je mooi vindt.' In naam van zijn erfenisje en zijn brillenglazen wil ik dit o zo grote, fragiele, vederlichte werk hebben en thuis voorzichtig midden in de kamer zetten.


Er is nog één bezwaar: mijn hond.


Extra: Art Rotterdam bij Van Nelle

Art Rotterdam (15de editie) heeft zich mede dankzij Amsterdams gerommel ontwikkeld tot de meest toonaangevende beurs voor hedendaagse kunst in Nederland. Met dit jaar als troef: de locatie. De Van Nellefabriek (1930) van Brinkman & Van der Vlugt, boegbeeld van het Nieuwe Bouwen: 70 galeries in de Main Section, 25 galeries die voor het eerst komen, 18 video's op groot formaat in Art Projections en de talentenshow van het Mondriaanfonds: Prospects & Concepts. Tot en met zondag 9/2. Pendelbussen, wandelschoenen en een heel weekeinde de tijd nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden