Kijk niet naar mensen die nepnieuws verspreiden, maar naar hen die het geloven

We moeten mensen die in nepnieuws geloven zover krijgen dat ze zin en onzin kunnen scheiden.

De zorgen over Russisch nepnieuws zijn tot zulke grote hoogten gestegen dat minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken, als een van haar eerste daden, in gesprek gaat met Google en Facebook om te onderzoeken hoe de politieke beïnvloeding door Vladimir Poetin kan worden tegengegaan.

Ollongren constateert terecht dat nepnieuws niets nieuws is. Ook in de Koude Oorlog probeerden inlichtingendiensten tweedracht te zaaien in het kamp van de vijand. Hun werk is door de opkomst van internet wel makkelijker geworden. Dankzij de enorme databestanden van Facebook en Google kunnen burgers in een ander land heel doelgericht worden bestookt met propaganda.

Het is goed om Facebook en Google daarop aan te spreken. Sommigen pleiten ervoor hen als uitgevers te zien die verantwoordelijkheid dragen voor alles wat er op hun pagina's gebeurt, zelf blijven ze liever een platform en laten ze de verantwoordelijkheid bij hun gebruikers. Hun werkelijke rol ligt ergens in het midden. Facebook moet vooral transparanter worden, stellen de Kamerleden Van der Molen (CDA) en Verhoeven (D66) terecht.

Ook in de nepnieuwsdiscussie moeten we naar de feiten blijven kijken. Het is wonderlijk te zien hoe de fanatiekste bestrijders van nepnieuws grote invloed aan Poetin toekennen waar vooralsnog niet al te veel bewijs voor is.

De belangrijkste remedie tegen nepnieuws ligt bij onszelf. We moeten niet kijken naar de mensen die onzin verspreiden, maar naar de mensen die onzin willen geloven. Hoe kan dat? En hoe krijgen we ze weer zover dat ze zin en onzin van elkaar kunnen scheiden? Hoe vergroten we de mediawijsheid? Daar ligt een rol voor de overheid, maar gelukkig zijn er ook steeds meer internetgebruikers die manipulaties helpen ontmaskeren.

Voorstellen om van overheidswege te bepalen wat nepnieuws is, zijn gevaarlijk, omdat je daarmee raakt aan de vrijheid van meningsuiting. Politici moeten eerder voor leading by example kiezen, door uit te stralen dat feiten voor hen heilig zijn. Het debat gisteren waarin Kamerleden elkaar van nepnieuws beschuldigden, was in dit licht een ontluisterende vertoning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.