'Kijk, hop, daar scheurt de kruisband'

Het scheuren van de voorste kruisband is 'de hartaanval voor het kniegewricht'. Orthopedisch chirurg Cor van der Hart geldt als dnieokter van Nederland....

Videofilmpjes spoelen vertraagd over het scherm van zijn laptop. We zien de bekende incidenten van de sportvelden, die leiden tot het scheuren van de kruisband. 'Pang, knal', zo begeleidt orthopedisch chirurg Cor van der Hart de beelden.

Het is Michael Mols wiens been wordt getoucheerd door Oliver Kahn. Het is Ronaldo die met niemand in de buurt door de knie zakt. Het is Robert Pires die over een tegenstander heen springt. Het is Leonardo, het Feyenoord-pingelmannetje dat ongelukkig struikelt bij een draai. 'De meeste kruisbanden scheuren zonder contact', zo benoemt Van der Hart een trend.

Dan is er een filmpje van een echte touchRonald Spelbos wordt in Ajax-shirt geattaqueerd door John van den Brom, toen nog van Vitesse. 'Tsjak. Normaliter breekt zo'n speler het been. Nu heeft het een jaar geduurd voor de juiste diagnose werd gesteld. Ze keken naar de achterste kruisband. Maar het was natuurlijk de voorste. Als de knie gestrekt is, zoals bij Spelbos, dan knapt eerst je voorste kruisband.'

Het voetbalongeval gebeurde v1992, toen Van der Hart in het Amsterdamse OLVG zijn praktijk startte en op 4 december van dat jaar zijn eerste kruisband reconstructie uitvoerde. Hij zou Spelbos wat graag op de operatietafel hebben gekregen. 'Ik heb een sporthart, een sportachtergrond.'

Zijn vader Cor leek op Spelbos. Hij was een beroemde stopperspil in het Nederlands elftal. 'Ik weet wat er in die hoofden omgaat. Die jongens die een kruisband scheuren, gaan dood op zo'n moment. Het was voorheen vaak einde carri. Dat staat gelijk aan de dood van een topsporter.'

De orthopeed uit Naarden maakt zich daarom vaak boos over de lichtvaardigheid waarmee zulke blessures worden bezien. Hij is zichtbaar geiteerd als het over Ajacied Johnny Heitinga gaat.

'Kijk, hop, daar scheurt ie de kruisband', becommentarieert hij het filmpje. 'Dan het vervolg. Er is een duidelijke instabiliteit in de knie. Je kon dat van de tweede ring van de Arena zien. Er is zeven minuten te spelen, maar Heitinga gaat weer het veld in. Zie hem manken. Het is een schande dat zoiets kan gebeuren.'

Heitinga ging, zoals velen (Van Nistelrooij) voor hem en na hem (Leonardo) naar de Amerikaanse chirurg dr. Steadman, in Vail, Colorado. AZ-speler Robbemond zocht een Duitse orthopeed uit en de volleybalster Staelens een Belgische heelmeester. Het lijkt alsof buitenlanders beter zijn dan hun Nederlandse collega's.

'Nee, dat is niet zo. Er is geen kwaliteitsverschil. Het is daar niet beter. Alleen hanteren ze een bepaalde verkooptechniek. Dat doen wij in Nederland niet. Wij lopen niet met onszelf te koop. Mijn werkkamer is geen showroom. Wij sturen niet zoals Steadman brochures naar allerlei clubs. Shirtjes of attributen van geopereerde toppers liggen bij mij thuis in een doos, boven. Kwaliteit verkoopt zichzelf. Dan heb je dit niet nodig.'

Er is aandrang van buiten om over de grens te gaan. 'Nu gaat Leonardo naar Vail. In Rotterdam kon hij bij Heijboer terecht. Maar mensen in Braziliraten op hem in. Wat je vaak ziet, is dat de belangen zo groot zijn geworden, en dan vooral van de mensen rond die speler, dat zo'n sporter niet meer zelf beslist. Er wordt voor hem beslist. Dat netwerk houdt de export op gang.'

Naar de VS gaan heeft zo zijn risico's. 'Ik kreeg de Ajax-Deen Ole Tobiasen bij mij voor een revisie. Hij was eerder door Steadman geopereerd. Ik heb hem gezegd dat ie daar terug moest gaan. Dat wilde hij niet. Die zaak is daarna niet goed gegaan. Spijtig. Maar je weet in de chirurgie: de eerste kans is je beste kans.

'De controle na zo'n ingreep in de VS is met zulke afstanden moeizaam. Die geschiedt niet. Of slechts sporadisch. Vail is ver weg. De enige oplossing is dat Steadman regelmatig naar Europa komt en dat patien dan worden ingevlogen naar de plaats waar hij verblijft. Wij, van de OLVG, houden tot tien jaar na de operatie contact.'

De kwaliteit van de top van de Nederlandse orthopedie is vergelijkbaar met die van Amerika, vindt Van der Hart. 'Wij horen bij de topvijf van de wereld.' Hij benoemt collega's als Heijboer, Van der Hoeven, Bots en Fiz tot de nationale top in de knieband chirurgie. Zelf hoort hij daar, volgens hemzelf, ook bij.

'Wij hanteren dezelfde technieken. Ik sta in voortdurend e-mail contact met McGuire in Alaska. We zijn up-to-date. Alleen heb ik geen veertig man voor me werken, die dingetjes ontwikkelen. Ik prepareer mijn eigen voordrachten, na een 65-urige werkweek.'

Het voordeel van de Nederlandse situatie is de fysiotherapie. 'De fysio doet de helft van het werk. Een slechte revalidatie kan je operatie ruren. Er staan fysio therapeuten in mijn zwarte boekje. Ik zelf zweer bij Rob Ouderland in Zeist, bij Jules Alberga in Amsterdam, Frank Duif in Haarlem en Gerard Rondhuis in Hilversum, om er een paar te noemen. Zij weten alles van sportspecifieke begeleiding.

'Je gaat pas weer voetballen als je het kunt volhouden tot inde vermoeidheid. Bij Van Nistelrooij was dat elf maanden, bij Overmars, die ik zelf heb geopereerd, veertien maanden. Laat Kim Staelens niet denken dat ze in vijf maanden terug kan zijn. Dat kan hoogstens bij een sport als schaatsen, een gesloten keten beweging. Gretha Smit heeft dat laten zien.'

De techniek van de reconstructie van de kruisbanden - het hart van de knie - heeft een grote ontwikkeling doorgemaakt. Eerdere knieokters als Tetzner, Kriek en Strikwerda zouden graag de mogelijkheden van kijkoperaties hebben meegemaakt zoals die nu bestaan. 'Het is als breien en tegelijk tv-kijken.'

Van der Harts duizendste kruisband komt er deze zomer aan; bijna alles voorste kruisband. 'Het is achterste kruisband op 75 voorste.' Hij begon toen de operatietechniek een doorbraak had gemaakt. 'De optimale plaatsing van de tunnel waarin de pees wordt gefixeerd, is door de Oostenrijker Fuss in 1991 bepaald. Daarvoor waren er tien verkeerde plaatsen aangewezen.'

Door de jaren is veel geerimenteerd. De kunststofpees, van dacron of goretex, is een mislukking gebleken. 'Nooit meer doen.' De bioschroef, van oplosbaarpolylactaat, is daarentegen een succes. De donorpees, de allograft, wordt weinig ingebracht.

Er is een verschuiving van het gebruik van de eigen kniepees als kruisband naar de vierbundel hamstring-techniek. 'Die hamstring haal ik er in acht minuten uit. Hij bestaat uit vier bundels, die vult de tunnel optimaal. Hij heeft 4000 Newton trekkracht, vijf keer meer dan de originele kruisband. Dat geldt nu, met de kniepees, als de gouden standaard.'

De aanpak van Van der Hart is succesvol. Hij liet voor een FIFA-presentatie zijn 54 topsport patien van tussen 1993 en 2000 onderzoeken: 53 waren teruggekomen op hun oude niveau. Ehandbalster redde het niet. Bij drie was er een re-ruptuur, een nieuwe scheur. Toppers blijken de beste patien.

'Zij bezitten de instelling en het karakter om de slopende revalidatie te volvoeren. Dat is de sleutel van het herstel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden