Kijk: Duitse Joden in een vitrine

BERLIJN - Het is, op z'n zachts gezegd, nogal controversieel. Zet een Jood in een kooi en laat er mensen omheen lopen die hem alles mogen vragen. 'Bent u besneden?', 'Komt een Jood ook in de hemel?', 'Zijn jullie echt slimmer?'


Twee uur per dag zit 'een Jood' in een glazen kooi in het Joods Museum in Berlijn. De vrijwilligers maken onderdeel uit van de tentoonstelling Die ganze Wahrheit ...was Sie schon immer über Juden wissen wollten. Elke dag zitten ze er - behalve op zaterdag, want dan is het sjabbat.


De Duitse, en Joodse, actrice Olga Mannheimer zat in de vitrine toen een vrouw haar vroeg of 'de voorhuid bij mannen weer terug kan worden genaaid als ze niet langer Jood willen zijn'.


De Joodse journalist Leeor Engländer oordeelde in de kooi dat je als Duitse Jood eigenlijk 'altijd in een Glaskasten zit'. 'Jood', het is en blijft hier een gevoelig onderwerp. In Duitsland, zegt hij, danst de gewone Duitser op eieren als het over 'de Jood' gaat.


Een Jood in een vitrine; je kunt er natuurlijk op wachten dat er dan kritische geluiden zullen volgen. Schande, klinkt het op internet, en dat in het land waar 'onze grootouders in veewagens naar de concentratiekampen werden vervoerd'. Anderen hebben associaties met oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann die tijdens zijn proces in Israël in de jaren zestig in een doorzichtige kooi zat.


De samenstellers van de tentoonstelling (die tot half september te zien is) schuwden die controverse niet, ze zochten haar juist op, met hun soms taboedoorbrekende onderwerpkeuze. Ze legden bij de ingang 32 vragen neer die in de zalen - soms met een knipoog, vaker serieus - worden beantwoord.


De opmerkelijkste vraag? 'Wordt het geen tijd een streep onder de Holocaust te zetten?' Gewaagd, onsmakelijk misschien, want hemelsbreed slechts een paar kilometer hiervandaan werd diezelfde Holocaust uitgedacht. Er hangt naast de vraag een indringende foto van Rina (78) en Herbert (86), twee overlevenden van de naziterreur. Waarmee de vraag beantwoord is.


Veel Duitsers, aldus de samenstellers, weten niks van het Jodendom, vandaar deze FAQ's - 'Frequently Asked Questions'. Er leven weliswaar zo'n honderdduizend Joden in Duitsland, maar in het straatbeeld zijn ze niet langer te onderscheiden. In Berlijn mogen nog overal verstilde tekenen te zien zijn van een rijk Joods verleden, een man met een kippa op het hoofd zul je er niet snel zien. Jood in Duitsland, dat is, in de woorden van komiek Oliver Polak, leven als een 'pandabeer': 'bijna uitgestorven en daarom extra beschermd'.


Op de tentoonstelling Die ganze Wahrheit hangen foto's van 'beroemde Joden'. Dat gebeurt met een humoristische knipoog. Bob Dylan (maar die is 'helaas christen geworden'), Justin Bieber (bezit een tatoeage in het hebreeuws) en Sammy Davis jr, die zich na een auto-ongeluk bekeerde. Op de golfbaan werd de komiek ooit gevraagd wat zijn handicap was. 'Ik ben een eenogige, zwarte Jood'.


De hamvraag - wat is een Jood? - wordt door Ben Goerion himself beantwoord, de grondlegger van Israël. 'Voor mij is iemand een Jood die mesjoggene genoeg is om zichzelf Jood te noemen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden