Kijk, dino kwispelt!

Nóg levensechter zien de dinosaurussen eruit, in de 3D-heruitgave van Jurassic Park die op 2 mei in première gaat. Maar vinden kenners dat ook? Met een filmblik vol dinosaurusfragmenten ging V op bezoek bij paleontologen Anne Schulp en Jelle Reumer.

REUMER & SCHULP

Anne Schulp

(1974) is paleontoloog en verbonden aan het Natuurhistorisch Museum Maastricht en Naturalis. Hij is onder meer gespecialiseerd in dinosaurusvoetsporen en mosasaurussen (zwemmende zeereptielen), werkte mee aan opgravingen in Jemen en Angola en schreef diverse populair-wetenschappelijke boeken, waaronder De Nederlandse Dino en Praktijkgids Fossielen.

Jelle Reumer

(1953) is bioloog, bijzonder hoogleraar paleontologie van gewervelden aan de Universiteit Utrecht en directeur van Het Natuurhistorisch in Rotterdam. Hij ontdekte onder meer de fossiele reuzenwalvis 'Livyatan melvillei' in de woestijn van Peru en is auteur van diverse rubrieken en boeken, waaronder 'De ontplofte aap' en 'Een prachtige puinhoop'.

'Twintig jaar geleden mocht dit nog', zegt Anne Schulp (Natuurhistorisch Museum Maastricht, Naturalis). 'Je mocht nog roken in de film en Tyrannosaurussen mochten glad zijn. Maar tegenwoordig moeten er op zo'n T. rex toch echt wel veren.'


'Hij had integumentary structures, zoals dat heet', zegt Jelle Reumer, hoogleraar gewerveldenpaleontologie en directeur van Het Natuurhistorisch in Rotterdam. 'Oftewel huid-uitgroeisels.'


Schulp 'Er zat spul op dat beest.'


Reumer 'Dat kan haar zijn, bij zoogdieren. Of veren bij vogels. En bij dino's waren het veren.'


Schulp 'Want een veer, dat is eigenlijk een schub op speed.'


Reumer 'Niet dat die T. rex nu direct prachtige veren had, hij had eerder donsbedekking. De functie was niet om mee te vliegen, maar om de warmte binnen te houden en de kou buiten.'


Schulp: 'En misschien om de aandacht te trekken. Om partners te lokken.'


Reumer: 'Want als je die integumentary structures eenmaal hebt, kun je er andere dingen mee doen. Vliegpennen ontwikkelen, of ze gebruiken voor seksueel vertoon. Je kunt er kleurtjes aan toevoegen zoals een pauw, je kunt ze groot en fluffy maken zoals struisvogelveren, maar het begint met dons. Integumentary structures.'


In de filmzaal van het Natuurhistorisch Museum Maastricht kijken we met de twee dinokenners naar wat ongetwijfeld de beroemdste scène is uit Jurassic Park - de T. rex die de auto's aanvalt. En de jeep achtervolgt. Want leuk hoor, dinosauriërs uit Hollywood, maar kloppen ze ook een beetje?


Schulp 'Ik heb nog eens een leuke mailwisseling gehad met de man die deze scène heeft geanimeerd. Hij gaf aan dat hij het erg moeilijk vond om de T. rex bij 70 kilometer per uur toch een natuurlijke manier van lopen te geven.'


Reumer 'Je ziet inderdaad dat het niet elegant gaat. Hij waggelt.'


Schulp 'Een paar jaar na de film werd er in het vakblad Journal of Vertebrate Paleontology gehakt van deze scène gemaakt. Neem alleen al de stevigheid van het bot: berekeningen laten zien dat zijn poten bij zo'n 70 kilometer per uur zouden versplinteren. En dan is er nog het risico dat hij struikelt. Met die kleine voorpootjes van hem kan hij zich niet opvangen, en zijn buikribben stellen niet veel voor. Hij zou zijn buik openscheuren.'


Reumer 'Kan het trouwens wat ze in die film zeggen: dat zo'n T. rex je niet ziet als je blijft stilstaan?'


Schulp 'Bij mijn weten is dat inderdaad bij sommige reptielen zo. Maar T. rex heeft een buitengewoon goed ontwikkelde olfactorische lob, het stuk hersenen voor het verwerken van geursignalen.'


Reumer 'Dit lijkt me dus niet reëel: dat hij zijn kop vlakbij die twee van angst zwetende mensen houdt en ze niet opmerkt... In het echt had hij ze gewoon opgegeten.'


Als opwarmer kijken we naar The Lost World uit 1925, de beroemde stomme filmklassieker met zijn voor die tijd revolutionaire toepassing van stop-motiontechniek. Schokkerige dinosaurussen, liefdevol gekleid, gaan elkaar te lijf, tegen een achtergrond van op karton geschilderd oerlandschap.


Schulp 'Heerlijk! Kijk, hier liepen ze nog als kangoeroes, leunend op hun staart. Dat geeft prachtig weer hoe men in die tijd over dinosaurussen dacht. Log, traag, niks warmbloedig.'


Reumer 'En dan die enorme schubben. Ze hebben gewoon een hagedis uitvergroot.'


Schulp 'Kijk, ze kwispelen!'


Reumer 'En ze slepen met hun staart over de grond, als krokodillen.'


Schulp 'Als je honderden kilo's vlees achter je aan sleept, kan dat helemaal niet. Dan krijg je uitslag aan je schubben. In het echt sleepten ze niet met hun staart, maar dat wisten ze toen nog niet.'


Bij Jurassic Park is datwel anders. We kijken naar deel twee van het drieluik, niet toevallig ook The Lost World getiteld (Steven Spielberg, 1997). Op het scherm wordt een van de slechteriken achtervolgd en uiteindelijk verscheurd door een leger van kleine dinosauriërtjes.


Reumer 'Lekkere krengetjes. Zie je dat, ze pakken die man alleen als hij op de grond is gevallen. Het zijn kennelijk aaseters.'


Schulp 'Je ziet meteen dat het sneller gaat, ritseliger.'


Reumer 'Ze worden vogeliger, ook.'


Schulp 'Ze wisten toen al dat het beesten zijn die allerlei dingen met vogels gemeen hebben. Deze dinosauriërs zitten niet op de tak die direct naar de vogels leidde, maar op de tak die een afslag eerder iets anders is gaan doen.'


Reumer 'De gemiddelde dino was niet groter dan een kalkoen. Maar dat is minder spannend.'


Schulp 'Het is alleen moeilijk te zeggen of ze echt als een zwerm opereerden, zoals hier. Er zijn wel plekken gevonden waar veel pootafdrukjes zijn gemaakt. Maar je weet vaak niet of dat door een kudde komt of gewoon doordat een paar dino's een tijd op dezelfde plek rondliepen.'


Daar is de T. rex weer. Dom natuurlijk van Nick (Vince Vaughn) en Sarah (Julianne Moore) om een gewonde babytyrannosaurus mee te nemen naar hun camper. Zitten ze net het jong te verzorgen, staan de ouders voor de deur. Met snuivende neusgaten: in Jurassic Park II kon de T. rex opeens wél ruiken.


Reumer, geïrriteerd opeens: 'Typisch Amerikaans. Het gezinnetje als hoeksteen van de samenleving, geprojecteerd op deze dieren. Bij de meeste vogeltjes zit moeder op het ei en ligt vader allang weer te wippen met de buurvrouw.'


Schulp 'De meeste vogeltjes zijn bovendien niet zo goed in eieren tellen. Er komt er een bij omdat de koekoek is langsgeweest, of er duvelt er een uit het nest: niemand die het merkt.'


Reumer 'Dinosaurussen legden meerdere eieren, weten we uit de nesten die zijn teruggevonden. De meeste hadden in werkelijkheid dus net als meerkoeten een hele sliert jonkies achter zich aan lopen.'


Schulp 'Tot ze op waren.'


Nee, dan Walking With Dinosaurs, de fameuze zesdelige nepdocumentaire waarmee de BBC in 1999 aanhaakte bij de Jurassic Park-gekte. We zien een bosvloer. Een stuk of tien pasgeboren dinokuikens steken hun kopjes uit de bladeren.


Schulp 'Ik heb laatst zelf zo'n dinonest gebouwd. Met een paar vleesthermometers ben ik gaan kijken hoe warm het onder de bladeren in zo'n bosvloer is.'


Reumer 'En, was het geschikt om eieren uit te broeden?'


Schulp 'Ja. Het werd niet idioot warm, maar het was goed geïsoleerd.'


Reumer 'Dan kan ik me dit wel voorstellen. Als je midden in het bos op de grond gaat zitten om je eieren uit te broeden, ben je hartstikke kwetsbaar.'


Schulp 'Alles was bij die beesten gericht op snel groeien, weten we. Groeien, groeien, groeien. Zo snel mogelijk zo groot mogelijk worden, zodat je veilig bent.'


Reumer 'Het is een beetje zoals met zeeschildpadden. Min of meer met zijn allen tegelijk uit het ei kruipen en naar zee schuifelen. Of in dit geval naar de dichte begroeiing van het bos. En dan maar vreten, om te kunnen groeien.'


Jurassic Park III. In een vervallen vogelkooi worden Dr. Alan Grant (Sam Neill) en zijn vrienden belaagd door reusachtige vliegende reptielen.


Schulp 'Pterosauriërs. Maar dit zijn wel grote, hoor.'


Reumer 'Je had er ook die niet groter werden dan een merel.'


Schulp 'De allergrootste zijn de Azhdarchiden, met wel 8, 9 meter vleugelspanwijdte.'


Reumer 'Dat zijn meer kleine vliegtuigjes.'


Schulp 'Maar zoals hier met hun klauwen een kind mee de lucht in trekken, dat zie ik ze niet doen. Die beesten zaten tegen de limiet aan van wat je met bot en spier kunt doen. Ze konden een vis uit het water tillen, meer niet.'


Reumer 'En het waren zwevers. Zoals hier, klapperen met hun vleugels en opstijgen als een vogel, dat klopt niet. Er is nog steeds debat of ze zich vanuit bomen of vanaf rotspunten lieten vallen en dan hoogte wonnen, of dat ze op de grond staand hun vleugels uitspreidden en als een vlieger de wind vingen en dan omhoog gingen. Het was: of jezelf laten vallen, of wegwaaien.'


Schulp 'Ze liepen ook onhandig. Als je ziet wat voor sporen die beesten achterlieten...'


Reumer 'Je moet het zo zien: je loopt op handen en voeten, maar je vingers steken meters omhoog als een soort paraplubaleinen, met zeilen ertussen. Dat moet heel onhandig geweest zijn. Rennen was er echt niet bij.'


Het dessert is een wonderlijke scène uit The Tree Of Life (Terrence Malick, 2011, bekroond met een Gouden Palm). Een dramafilm, maar wel met een scène die terugblikt op de prehistorie. Inclusief prachtig geanimeerde roofdinosaurus die een gewonde hadrosaurus toch maar in leven laat - uit medelijden?


Reumer 'O, wow.'


Schulp 'Hee, een lambeosaurine hadrosaurus!'


Reumer 'Maar die raptor is weer helemaal verenloos.'


Schulp 'Of misschien heeft hij pluisjes aan zijn poot, maar dat zie je niet goed door die nevel. Als het gaat misten of nacht wordt, moet je opletten. Nacht, nevel en suggestie zijn nog steeds de beste vrienden van de animator.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.