Kijk, balletjes zonder handen

Blijft er nog wel wat over voor de varkens? Straks zit iedereen in een lange jurk zonder bovenkant in het hotel-restaurant aan het kerstarrangement - nee meneer niet, wel aan tafel, maar niet bloot van boven....

WOUTER KLOOTWIJK

Ja dat kan, het zijn alleen geen krieltjes, het is varkensvoer. Nee, dat is eigenlijk niet eens de juiste benaming. Het is waardevol afval dat je beter aan de chef-kok van het hotel-restaurant kan verkopen dan aan de varkenshouder. Om het grote prijsverschil.

Machinefabriek Finis in Ulft leverde onlangs een balletjesautomaat af aan een groot aardappelverwerkend bedrijf. Dat bedrijf zat niet direct om balletjes te springen, maar wilde van een afvalstroom af. Elke dag van de week produceert het bedrijf tachtigduizend kilo afval. Slechte aardappelen en te kleine. Varkensvoer, dat nauwelijks geld opbrengt. De balletjesmachine bracht daar enorme verandering in. Uit tachtigduizend kilo aardappelafval wordt vijftigduizend kilo kriel (nou ja, kriel) gedraaid.

Kogeltjes van allemaal nauwkeurig dezelfde doorsnee, en volmaakt glad en rond. Ze brengen nu opeens een vermogen op. Een andere aardappelfabriek draaide de boel ook om met een machine van Finis. Elk jaar moest een miljoen gulden worden betaald voor het lozen van afvalwater. Nu brengt dat afval geld op. Omdat het droog blijft. Bij het verwerken van aardappelen en groente in de industrie werd gewoonlijk kwistig met water gespoten. Dat water mag niet meer de sloot in zoals vroeger, het moet gezuiverd. Voor veel geld. Om die reden werd technologie interessant voor de industrie die het zonder water zou kunnen.

Strengere milieueisen hebben soms onverwachte gevolgen. Geschrapte wortels zijn lang zo vies niet meer als ze minder milieubezwaarlijk worden behandeld. De vuile methode: met een plens water worden de wortels over een lap schuurpapier gejaagd. Het drijfnatte schraapsel kost geld. Afval. De wortels kunnen bovendien wit uitslaan. Dat geeft niet, maar het toont niet. Een heel andere machine werd ontwikkeld voor wortels. Geen schuurpapier meer maar messen. Ze schillen de wortels en houden het afval droog.

De wortels komen smakelijker uit de machine, slaan niet wit uit en brengen dus wellicht wat meer op. Maar vooral scheelt het de wortelfabriek jaarlijks tonnen aan kosten voor afvalwater. De aanschafprijs van de wortelautomaat is in een oogwenk terugverdiend, en het milieu is dik tevreden. Het gaat niet om kleine machines of kleine hoeveelheden. Een wortelschiller kan in een uur een paar duizend kilo keurige penen afleveren.

Volgens directeur Van Raay van Finis Foodprocessingequipment in Ulft komen vaker dan voorheen fabrikanten van voedingsmiddelen met een milieuprobleem. Het zijn niet de balletjes die ze per se willen draaien, maar ze willen van een last af. En de Achterhoekse machinefabriek vindt dan iets voor ze uit waardoor ze winst gaan maken uit afval. Zoveel, dat ze zouden willen dat ze meer afval hadden.

Een typisch Nederlandse specialiteit, zegt Van Raay. Er zijn in Nederland een paar bedrijven die slimme machines bouwen voor de groenten-, aardappelen- en conservenindustrie, en ze verkopen hun spullen over de hele wereld. Van Raay denkt dat het door Wageningen komt. Op de Landbouwuniversiteit wordt veel aandacht besteed aan industriële verwerking van tuinbouwproducten. In geen land ter wereld is de technologie van het industriële aardappelschilmesje zo ver als in Nederland. En met knappe machines kan je de boel aardig in de maling nemen.

Neem de rode biet. In veel landen moeten ze hem niet. Wel een kleintje, niet zo'n grote knol. Kleine bietjes brengen veel op, grote weinig. Dus verkoopt Finis zijn balletjesautomaten aan conservenfabrieken die babybietjes in een potje op de markt brengen. In de machine gaat een grote biet, in vieren gesneden. Vier baby'tjes komen er uit, goud geld!

'Een voortdurende verfijning van de haute cuisine vraagt om specialiteiten', schrijft de machinefabriek in een folder over de moderne 'profileermachine', de balletjesmaker. 'De diversiteit aan mooie, ronde producten biedt de kok nieuwe presentatiemogelijkheden.' Van aardappelen, van bieten, maar ook uit knolselderie en uit grote wortelen worden schattige balletjes gemaakt die de kok - och enig Henk, een aardappeltje gemaakt van rode biet - meer aanzien geven.

De nieuwste machine van Finis doet paprika's. Een mooie korte naam is er nog niet voor. De paprika ontkern- en snijmachine. In een uur tijd haalt de machine van zesduizend paprika's de steeltjes af, maakt ze open, neemt de zaadjes weg en snijdt het vruchtvlees naar uw wens in reepjes, partjes of helften. Zonder handen. Omdat de Europese kok, pizzabakker en supermarktconsument te beroerd zijn om dat zelf nog te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden