Kiezersprofielen: VVD is een mannenpartij en SP-kiezer is relatief vaak werkloos

Wie stemt er op welke partij en hoe is dat veranderd door de jaren heen? Uit het Nationaal Kiezersonderzoek (NKO) dat sinds 1971 gehouden wordt, vallen gegevens te halen die juist dat weergeven.

Mark Rutte schuift aan bij het programma Wat kiest Nederland Beeld anp

Hieruit blijkt dat de typische D66-stemmer hoogopgeleid is, niet gelooft, en in de stad woont. Ook stemmen er opvallend veel alleenstaanden op deze partij.

Meest opvallend aan de cijfers van Nationale Kiezersonderzoeken van de afgelopen 40 jaar is dat het kiezersbestand van de Democraten flink vergrijst. Waren in de jaren 70, 80 en begin jaren 90 de kiezers nog rond de 35 jaar oud, inmiddels is dat met rasse schreden opgelopen naar rond de 50 jaar.

SP
De gemiddelde SP-stemmer is een ongelovige vrouw van 45 met een gemiddeld inkomen. In mindere mate doen ook de huishoudens met een laag inkomen een duit in het zakje, terwijl de echt hoge inkomens zich niet aangetrokken voelen tot de socialisten. Ook is een flink deel van de SP-kiezers (35 procent) werkloos.

Wat verder opvalt is dat zo'n 10 procent van de SP-kiezers een alleenstaande ouder is, een percentage dat verder alleen te zien is bij GroenLinks. De SP-kiezer woont in zowel steden als op het platteland. Bovendien weten zowel de laag- als hoogopgeleiden de partij te vinden.

CDA
De CDA-stemmer is lid van een gelovig gezin dat in een middelgroot dorp woont. Ook zijn mensen die op de christendemocraten stemmen, gemiddeld boven de 50. Het inkomen van de CDA-stemmer valt zelden in de laagste categorieën, maar er zijn ook niet veel mensen die qua inkomen tot de absolute top behoren.

Wat opvalt is dat het aantal rooms-katholieken dat op het CDA stemt, zienderogen afneemt. Begin jaren 80 hing zo'n 60 procent van de kiezers dit geloof aan. Na een vrij gestage daling maken zij nu iets minder dan de helft van de stemmers uit. Het aantal calvinisten en Nederlands-hervormde kiezers bleef stabiel schommelen rond de 20 procent per geloofsgroep.

PvdA
De PvdA-kiezer is ongeveer 50 jaar, ongelovig en vooral hoogopgeleid. Bovendien zijn de stemmers steeds minder honkvast. De meeste mensen die op de PvdA stemmen, hebben een betaalde baan bij een baas, of hebben een baan gehad en zijn nu werkloos.

Zeer opvallend is de kentering in het opleidingsniveau van de kiezer die voor de arbeiderspartij koos. Die was in de jaren 70 en aan het begin van de jaren 80 nog laagopgeleid, maar sinds de millenniumwisseling maakt die groep nog maar ruim 20 procent uit van de kiezers, terwijl de hoogopgeleiden de overhand nemen met 60 procent van de stemmen. Ook is duidelijk te zien dat de PvdA-stemmer langzaamaan vergrijst.

GroenLinks
De GroenLinkskiezer is een ongelovige vrouw van begin 40 die in een stad woont. Ook zijn de kiezers van GroenLinks hoogopgeleid. De afgelopen 20 jaar is het aantal hoogopgeleide kiezers van de partij ook alleen maar toegenomen en heeft bijna 90 procent van de kiezers een hogere opleiding genoten.

GroenLinks is ook vooral een vrouwenpartij. De aantallen fluctueren licht, maar gemiddeld stemt bijna 19 procent meer vrouwen op de partij dan mannen. De kiezer is door de jaren heen ook ietsje ouder geworden, al scheelt het niet veel. Begin jaren 90 was de GroenLinksaanhanger eind 30, nu is dat begin 40.

VVD
De VVD-stemmer is een hoogopgeleide, niet-gelovige man met een goed betaalde baan bij een baas of een eigen bedrijf. Tegelijk overweegt de VVD-kiezer ook regelmatig om een andere partij te stemmen.

De afgelopen 40 jaar is de VVD vrijwel altijd voornamelijk een mannenpartij geweest. Slechts een enkele keer stemden er iets meer vrouwen op de liberalen, maar gemiddeld genomen maken mannen 55 procent van het kiezersbestand uit en vrouwen 45. Bovendien vergrijst dat kiezersbestand nauwelijks. Het kiezersbestand van de VVD is door de jaren heen wel ontdaan van een paar opvallende uitschieters. Zo was in de jaren 90 zeker een kwart van de kiezers single, maar tegenwoordig is dat nog maar één op de acht. De VVD moet het tegenwoordig meer hebben van stellen en gezinnen.

PVV
Voor de PVV geldt dat er te weinig historische gegevens zijn om conclusies aan te kunnen verbinden. Voor de ChristenUnie geldt hetzelfde. De partij trekt bovendien te weinig kiezers om een statistisch verantwoord beeld te schetsen. Dat laatste is ook het manco voor de SGP.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden