Bellen metiris koppe

Kiezers zweefden mede door corona alle kanten op. ‘Veel zwevers hebben strategisch gestemd’

Verkiezingsdag betekent beslissingen nemen: voor welke kandidaat maak je het vakje rood? Dat is geen gemakkelijke afweging. We bellen met Iris Koppe, die de afgelopen maanden achttien kiezers op hun zweeftocht volgde.

Iris Koppe Beeld Marlena Waldthausen
Iris KoppeBeeld Marlena Waldthausen

Hallo, Iris! Voor de Volkskrant volg je sinds januari achttien zwevende kiezers. Hoeveel van hen zweefden vanochtend nog?

‘De helft van de kiezers uit het Volkskrant-panel was de afgelopen week geland. Die waren er echt wel uit. De andere negen twijfelden nog.

‘Bij iedere verkiezing zijn er op de dag zelf nog zwevers. Ook nu. Er zijn gewoon veel mensen die pas in het stemhokje beslissen. Die hebben bijvoorbeeld gisteravond nog naar het debat gekeken en baseren hun stem daarop.’

Hoe heb jij uit al die zwevende kiezers jouw panel samengesteld?

‘Daar ben ik al in oktober mee begonnen. Ik heb met verschillende politiek deskundigen gesproken en uitgebreid onderzoek gedaan. Zo heb ik alle zogenaamde ‘zweefgebieden’ die er in Nederland zijn in kaart gebracht. Dus: tussen welke partijen zweven de kiezers en waarom?

‘Er zijn de meer voor de hand liggende zweefgebieden, zoals bijvoorbeeld de groep kiezers die twijfelt tussen de PvdA en GroenLinks. Of kiezers die op een christelijke partij willen stemmen, maar nog niet precies weten op welke. Maar je hebt ook de op het oog vreemdere combinaties. Zo had ik iemand in het panel die twijfelde tussen Forum voor Democratie en de Partij voor de Dieren. Ook zijn er zwevers die zowel een zwak hebben voor de SP als voor de PVV. In de politieke theorie heet dit het hoefijzermodel: hier komen uiterst links en uiterst rechts bij elkaar en stappen zwevende kiezers makkelijk over.’

Het hoefijzermodel?

‘Ja, ik zag dit keer veel zwevende kiezers die in dit model pasten. Ze twijfelden tussen iets heel links stemmen of iets heel rechts. En eigenlijk is dat niet zo gek: SP, PVV, FvD en de PvdD zijn allemaal partijen die zich afzetten tegen de zittende macht. Ze willen een andere koers.

‘Bij alle zweefgebieden ben ik vervolgens mensen gaan zoeken. Dat was flink zoeken. De meeste zwevers heb ik via sociale media gevonden.’

Noura el Ayachi is een van de zwevende kiezers. ‘Om vijf uur vanmiddag wist ze het nog steeds niet.’ Beeld Jiri Büller
Noura el Ayachi is een van de zwevende kiezers. ‘Om vijf uur vanmiddag wist ze het nog steeds niet.’Beeld Jiri Büller

Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2017 volgde je ook al een groep zwevende kiezers. Zie je verschillen tussen toen en nu?

‘Ja, heel erg. In 2017 zag het politieke landschap er totaal anders uit. Hoewel er toen ook splinterpartijen waren, werd er daar minder naartoe gezweefd. Nu zie je meer kiezers uit onvrede over het huidige beleid uitwaaieren naar de nieuwe partijen, zoals JA21 en BIJ1. Er zijn daardoor ook andere zweefcombinaties ontstaan. Wat ik zie is dat zwevende kiezers nog meer twijfelen dan vier jaar geleden en dat ze meer partijen overwegen dan voorheen.

‘Ik zag ook hoe groot de invloed van de coronacrisis is op het stemgedrag. Bijvoorbeeld bij Noura el Ayachi, iemand die werkt in de fitnessbranche. Zij zweefde altijd redelijk stabiel tussen de VVD en D66. Maar vanaf oktober ging ze schuiven, ook omdat ze steeds minder goed begreep waarom de sportscholen dicht bleven. Dat de fysio’s wel opgingen was voor haar onbegrijpelijk en had invloed op haar zweven. Een paar dagen geleden wilde ze misschien PvdD stemmen als proteststem. Op dit moment zit ik nog op haar stem te wachten. Om vijf uur vanmiddag wist ze het nog steeds niet.

‘Iets anders wat me opviel: toen ik vier jaar geleden mensen voor het panel benaderde, werd daar heel anders op gereageerd. Nu stuit je op een enorm wantrouwen als je namens de Volkskrant belt. Daarom ben ik toch blij dat het gelukt is alle geluiden uit de samenleving in het panel te krijgen.’

Hebben al je kiezers inmiddels gestemd?

‘Nee, op een aantal zit ik nog te wachten. Het laat maar weer zien hoe lastig de keuze dit keer is.’

Opvallend genoeg komt geen enkele zwevende kiezer tot nu toe bij de VVD terecht. Denk je dat dat wat zegt over de uitslag van vanavond?

‘Dat is inderdaad opvallend, omdat er wel een handvol zwevers was die bij de VVD zweefde. Wat ik vandaag steeds hoorde: ‘de VVD wordt toch wel de grootste, dus ik heb wat anders gestemd.’ Ook merkte ik dat sommige zwevers erg boos waren over het feit dat Rutte bij voorbaat Wilders al uitsluit. Dat vinden ze discriminatie. Uit boosheid stemden ze lastminute PVV. Mijn vermoeden is dat de VVD vanavond minder groot zal worden dan aanvankelijk gedacht.’

Tot slot: blijf je het panel de komende tijd nog volgen? Of laat je ‘je achttien kiezers’ nu los?

‘Ik blijf ze zeker nog volgen. Veel zwevers hebben strategisch gestemd. Een aantal keer hoorde ik ‘met mijn hart had ik liever op de PvdD gestemd, maar ja, het werd toch een grote partij die meer kan bereiken’. Ik ben benieuwd hoe de zwevers straks op hun keuze terugkijken als de formatie aan de gang is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden