Kiezers zouden het liefst allemaal hun eigen partij oprichten

Column René Cuperus

'In onze post-traditionele, geïndividualiseerde samenleving zijn kiezers vrijwel elke loyaliteit aan partijen en ideologische stromen kwijtgeraakt.' Beeld anp

Het wemelt van de buitenlandse journalisten in Nederland. Het hele internationale perscorps lijkt hier wel neergestreken. Niet omdat Nederland er nu zo enorm toe doet in de wereld, maar omdat onze aanstaande verkiezingen onderdeel zijn gemaakt van een wereldwijde beweging. Die journalisten zijn hier vanwege Brexit en Trump. De aanname van de internationale media is dat Nederland wel eens de volgende dominosteen kan zijn in de grote nationaal-populistische tsunami tegen het establishment.

Aangelokt door aanvankelijke reuzenscores van de PVV in de peilingen, die suggereerden dat de PVV de grootste partij zou worden, en Geert Wilders premier, president of koning - al naargelang de onwetendheid van de buitenlandse journalisten die ik sprak - kwam men hier reportages maken. In St. Willebrord, Venlo of Almere: PVV-burchten.

Maar nu de PVV in de peilingen aan het wegzakken is, en de tweestrijd tussen Wilders en Rutte uitblijft, zie je de media-spektakelwaarde wegebben. Er hangt een anticlimax in de lucht. De alom verwachte kettingreactie van 2017 als jaar van de definitieve doorbraak van het rechtspopulisme zou wel eens in Nederland al gebroken kunnen worden. Ook Marine Le Pen is niet meer hyperdominant in de Franse peilingen, terwijl Alternative für Deutschland tot stilstand is gekomen. Leek de overwinning van Donald Trump eerst een enorme boost voor de rechtspatriottische lente, nu zou zijn regeer-geklungel wel eens fors nadelig kunnen uitpakken.

Want het zou best kunnen dat in Frankrijk de sociaal-liberale kandidaat Emmanuel Macron gaat winnen, in Duitsland de nieuwe SPD-leider Martin Schulz (maar anders zeker opnieuw Angela Merkel), en dat ook in Nederland continuïteit aan het langste eind trekt. Alles wijst op het aantreden van een links- dan wel rechtsdragend middenkabinet, dat de brede consensus van de Nederlandse politiek braaf gaat uitvoeren. Inclusief de waarschuwingen van de PVV. Hoezo populistische revolutie?

Dan blijft ons in elk geval de nationale schande bespaard dat een onverzoenlijke, rechtstaat-vijandige partij als de PVV de grootste van Nederland wordt. Bedenk maar eens hoe je wakker zou worden op 16 maart, als een PVV-verkiezingsoverwinning echt het Breaking News van de internationale media zou domineren en het imago van Nederland voor decennia zou kleuren? Als de PVV niet de grootste wordt - waar het nu sterk naar uitziet - dan blijft ons ook het democratisch ongemak bespaard dat de stem van de kiezers op die partij buiten elke regeringsvorming zou worden gehouden.

Ondertussen zitten we middenin de hete fase van de verkiezingscampagne. Zo'n campagne blijft een rare, artificiële paringsdans tussen politicus en kiezer. Politici zouden liever al met elkaar gaan formeren, met het grote programma-doorreken-boek van het Centraal Planbureau tussen hen in op de koffietafel.

Kiezers op hun beurt zouden het liefst allemaal hun eigen partij oprichten. Elke Nederlander zijn eigen partijprogram op Facebook. In onze post-traditionele, geïndividualiseerde samenleving zijn kiezers vrijwel elke loyaliteit aan partijen en ideologische stromen kwijtgeraakt. Liever wordt men door niets en niemand meer gerepresenteerd. ZZP-democratie, dat is wat men graag zou willen. Politiek als zelfstandigheid zonder partij. Second best, is een partijendemocratie die louter gebaseerd is op identiteitspolitiek: partijen alleen voor 100 procent gelijkgezinden, mensen zoals je zelf. Politiek als voortzetting van de segmentatie in de sociale media.

Iedereen zegt zich grote zorgen te maken over nieuwe kloven en scheidslijnen in de samenleving. Over filterbubbels en parallelle universums. Over polarisatie en fragmentatie. Tegelijk gaat men kil en liefdeloos om met de aloude overbruggingspartijen van het Europese samenlevingsmodel, de christen-democratische en sociaal-democratische volkspartijen van weleer. Die, toegegeven, ook door eigen toedoen er niet in geslaagd zijn het naoorlogs sociaal contract in ere te houden, omdat ze zich te veel hebben laten misbruiken als bestuurlijk-technocratische puinruimers in neoliberale en multiculturele tijden.

Maar desondanks. De opmars van partijen exclusief voor gelijkgezinden, zoals die er zijn voor louter hoogopgeleiden (GroenLinks, D66, Partij voor de Dieren), voor allochtonen (DENK), of ouderen (50Plus), is een symptoom van een gespleten, uit elkaar vallende samenleving. Niet de oplossing ervoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.