Kiezers Servië geven DOS hun 'stempel'

De SPS van oud-president Milosevic is kansloos in de verkiezingen die vandaag in Servië worden gehouden. De DOS heeft vrij spel....

Alleen de splinternieuwe BMW's-met-chauffeur voor de deur verraden het hoofdkwartier van de Socialistische Partij van Servië. Geen affiche, geen vlag, zelfs geen foldertje wijst erop dat in het voormalige bankgebouw in Novi Beograd Slobodan Milosevic en zijn partijtop kantoor houden. Nog minder wijst erop dat zaterdag in Servië parlementsverkiezingen worden gehouden.

Milosevic is vandaag niet 'op het werk' verschenen, zegt de portier. Andere SPS-bestuurders lopen zwijgend en met bezorgde blikken in en uit. Ook zij lijken met hun gedachten niet zozeer bij de verkiezingen, als wel bij wat er daarna met hen zal gaan gebeuren. De verkiezingen zijn bij voorbaat verloren. Er wordt niet eens campagne gevoerd, erkent de vice-voorzitter van de partij Zivadin Jovanovic.

Alleen 'campagneleider' Zoran Andjelkovic verklaart met plichtmatig optimisme dat 'het doel van SPS is, opnieuw als grootste partij uit de verkiezingen tevoorschijn te komen'. Andjelkovic mikt op 26 procent, zegt hij.

Maar de opiniepeilingen spreken andere taal. Zelfs in de meest optimistische schattingen krijgt de ooit oppermachtige SPS niet meer dan 17 procent van de stemmen. In de laatste peiling, van dinsdag, haalt Milosevic' partij zelfs niet meer dan 7 procent. De JUL, de partij van Milosevic' echtgenote Mira Markovic, haalt de kiesdrempel in geen van de peilingen. Zelfs de SPO van Vuk Draskovic, de oppositieleider die overliep naar Milosevic en terug, zal moeite hebben de drempel van 5 procent te halen.

De DOS daarentegen, de Democratische Oppositie van Servië, haalt in de laatste peiling zelfs 79 procent. Een getal dat nog wordt overschaduwd door het populariteitscijfer van Vojislav Kostunica: meer dan 91 procent van de bevolking houdt van de nieuwe president, die daarmee zelfs maarschalk Tito, de vader des vaderlands, overtreft.

Ook de DOS houdt het campagnevoeren daarom voor gezien. Plichtmatig hebben drie teams van DOS-kopstukken het land afgereisd, televisiestations bezocht. Plichtmatig hangt hier en daar een affiche. Maar nodig is het niet. Na de Joegoslavische verkiezingen van 24 september, na de eendagsrevolutie van 5 oktober, en na Kostunica's succesvolle optreden dat Joegoslavië heeft teruggebracht in de internationale gemeenschap, zijn de Servische verkiezingen van 23 december nog maar een formaliteit.

De partijen in de DOS zijn al weken bezig met het vormen van een nieuwe Servische regering, 'voor het geval de DOS de verkiezingen wint'. De ministersposten zijn al verdeeld, op een enkele portefeuille na.

De enige angst in Belgrado is dat ook de kiezers het voor gezien zullen houden. Waarom gaan stemmen als de uitslag toch al vaststaat? 'Oberi!' schreeuwen daarom duizenden zwartwitaffiches in Belgrado. 'Stempel', betekent dat, of: 'bekrachtig'. Dat is waarvoor de mensen vandaag naar de stembus gaan.

Op straat worden strippenkaarten uitgedeeld. De kaart heeft drie strippen: voor 24 september, 5 oktober, en 23 december. 'Gebruik je kaart voor de laatste rit op weg naar een democratisch Servië', luidt de opdruk. Overal hangen affiches met een menselijk brein en de tekst: 'Gebruik het'.

Al deze affiches zijn het werk van Otpor, de studentenbeweging die de aanzet heeft gegeven tot de verkiezingsoverwinning van de DOS en de val van Milosevic. Van een verzetsbeweging heeft Otpor zich omgevormd tot een waakhond van de democratie. Onder de leus 'Wij houden jullie in de gaten' maakte Otpor een maand geleden duidelijk dat zelfs de nieuwe democratische regering rekening met Otpor zal moeten houden.

Momcilo Perisic, ooit opperbevelhebber van het Joegoslavische leger maar nu een van de kopstukken van de DOS, vat de regeringsplannen kort samen: 'Na de verkiezingen kunnen we alles veranderen. Dan krijgen we de kans om op elk niveau - lokaal, regionaal, en landelijk - mensen van de DOS neer te zetten. We veranderen leger en politie, de rechtbanken. En daarna kunnen we gaan praten over echte veranderingen.'

De verwachte overwinning bij de komende verkiezingen zal de DOS opzadelen met enorme verplichtingen. Matic: 'Er hangt nog steeds enorm veel optimisme in de lucht. Mensen komen terug uit het buitenland. Jonge mensen. Iedereen verwacht ontzettend veel van de nieuwe regering. Dat zullen ze moeten waarmaken.'

In Servië heerst een ongebreideld optimisme, dat echter snel kan omslaan in teleurstelling. En teleurstelling kan de kiezers terugdrijven in de armen van de SPS. Met Milosevic aan het hoofd is die partij ten dode opgeschreven. Niemand stemt op een verliezer. Milosevic is nu nog herkozen als voorzitter van de partij, maar ook in de SPS lijken zijn dagen te zijn geteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden