Kiezers in Cambodja laten zich niet intimideren Cambodja kiest

Niet afgeschrikt door het geweld in de campagnetijd is 80 à 90 procent van de Cambodjaanse kiezers gisteren naar de stembus gegaan....

Van onze correspondent

Toine Berbers

SIEM REAP

De sfeer is ontspannen in de rij voor het stembureau 'Moderne Tempel', even buiten de vriendelijke provinciestad Siem Reap. Niemand let op de stapels schedels en beenderen die achter glas als relikwieën liggen opgestapeld in een stoepa - een heilig torentje - pal naast het kieslokaal.

'Ter herdenking aan de onschuldigen, die vielen door de hand van het woeste Pol-Potbewind', staat op een vermolmd houten bord. Maar vandaag willen de Cambodjanen eens niet herinnerd worden aan hun verleden. 'Het gaat om de toekomst van ons land,' zegt een jongeman in Heineken-T-shirt.

Deze verzameling religieuze gebouwen heet eigenlijk Wat Athi Smasann, 'Tempel van de in het stille woud begraven botten', maar de volksmond prefeert de naam 'Moderne Tempel'.

Affiches op de muur naast de ingang waarschuwen tegen dwang en pressie bij deze volksraadpleging. Binnen wandelen de kiezers van de aanmeldingstafel met hun biljet naar de een kartonnen stemhokjes, waarna ze het opgevouwen in de stembus schuiven. 'Gift van de Japanse regering' staat er op de met drie sloten beveiligde kist van gepantserd aluminium .

Dreigementen en dwang van de regerende Cambodjaanse Volkspartij (CPP) hebben weinig indruk gemaakt. De kiezers praten spontaan over hun keuze voor een van de twee grote oppositieblokken: de Funcinpec van de vorig jaar met bruut geweld uit de regering gezette prins Norodom Ranariddh, en de Sam Rainsypartij (SRP), genoemd naar de ex-minister van Financiën met de zelfde naam.

'Ik ben niet eens zo tegen de CPP, maar na twintig jaar wordt het tijd voor iets nieuws,' zegt een vrouw die bij de overheid werkt en van wie je een CPP-gezindheid zou verwachten. 'Een bewind van twintig jaar past niet in een democratie,' vindt ze.

Buiten het slaperige stadje liggen de tempelcomplexen van Angkor, een indrukwekkende herinnering aan de glorieuze periode dat Cambodja vier eeuwen lang het grootste deel van Zuidoost-Azië beheerste. Het rijk van toen ging ten onder aan paleisintriges. Vijfhonderd jaar later speelt de huidige koninklijke familie nog steeds een hoofdrol in de nationale politiek.

Koning Norodom Sihanouk verkoos Siem Reap als residentie boven de hoofdstad Phnom Penh, omdat hij een duidelijke afstand wil bewaren tot de kibbelende regeringspartijen. Naast zijn villa in het lommerrijke centrum van de provinciehoofdstad wappert de gouden koninklijke standaard. Sihanouk is boos op CPP-leider en tweede co-premier Hun Sen, die een jaar geleden met geweld heeft geprobeerd de eerste co-premier, prins Ranariddh, definitief uit te schakelen. Maar tegelijk heeft de koning kritiek op het wispelturige gedrag van zijn zoon.

Onder druk van de internationale gemeenschap - Zuidoost-Azië voorop - heeft Hun Sen moeten toelaten dat zijn rivaal terugkeerde om mee te doen aan de verkiezingen. De kiezers bij de Moderne Tempel in Siem Reap speculeren over de toekomst van Hun Sen, die al sinds zijn 27ste het politieke toneel van Cambodja beheerst . 'Als hij maar niet opnieuw met geweld dreigt,' sombert de jongen in het Heineken-shirt. 'De democratie is van het volk,' meent een oudere man. 'Wie verliest moet zonder tegensputteren vertrekken.'

De duizenden internationale waarnemers die in alle uithoeken van het land actief waren, hebben de organisatoren van de verkiezingen op slechts enkele onregelmatigheden kunnen betrappen. Zo hielden sommige CPP-dorpsleiders de gang van zaken in het stemlokaal wel erg nauwgezet in de gaten.

Anlong Venh, in het noorden van Cambodja, werd op de verkiezingsdag getroffen door een gewelddadige oprisping uit het verleden. Bij een aanval van Rode Khmers op stellingen van het regeringsleger vielen tien doden.

Maar in de rest van het land heerste opluchting. 'Een fantastische dag voor de democratie,' zei prins Ranariddh. 'Dit bekrachtigt onze democratische geloofsbrieven,' vond Hun Sen, die in één adem pleitte voor opheffing van het internationale isolement van zijn bewind. Hij beloofde opnieuw dat hij bij een nederlaag het veld zou ruimen.

Nu de verkiezingsdag zelf redelijk goed is verlopen, richten de waarnemers hun aandacht op het tellen van de stemmen, dat vandaag begint en door alle extra controles enkele dagen in beslag zal nemen. 'Als de uitslagen voor de CPP tegenvallen, komt er wapengekletter,' vreest een West-Europese diplomaat.

Tegen de verwachting van enkele maanden geleden in, bieden de twee grote oppositiepartijen verrassend goed weerwerk aan Hun Sens CPP, zodat een nieuwe coalitie onvermijdelijk lijkt. De CPP, die al aan het bewind is sinds het Vietnamese leger in 1979 de massamoordenaars van de Rode Khmers verdreef, dreigt zijn kans op legitimatie in het buitenland andermaal te verspelen.

Want de internationale gemeenschap gaat de gangen van Hun Sens partij nauwlettend na. Vlak voor de verkiezingsdag verklaarden waarnemers uit 34 landen dat er door politieke moorden en andere intimidatie geen sprake meer kon zijn van een 'vrije en eerlijke' volksraadpleging. Ze koesterden alleen nog 'goede hoop' dat de wil van het volk 'redelijk' tot uiting zou komen. Dat laatste zal komende dagen moeten blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden