Kiezers als stuifzand

De Nederlandse kiezers lijken wel stuifzand. Ze waaien, met het geringste zuchtje wind, alle kanten op. De vele keuzes die onze samenleving moet maken voor de nabije toekomst, worden nu versmald tot een keus voor de lijsttrekker met het meest mediagenieke gezicht....

Je ziet alle bomen, stuk voor stuk, en je ervaart het bos als een geheel. Alle losse ervaringen, losse gedachten, anekdotes, voorvallen, lelijke en lastige situaties worden teruggebracht tot dat ene oordeel, tot het uitbrengen van die ene stem. De problematiek van de hele samenleving wordt teruggebracht tot twee hapklare kwesties: hoe vol is vol? Hoe veilig is veilig?

Integratie en veiligheid zijn de hoofdthema's geworden in deze verkiezingsstrijd, terwijl andere, voor de toekomst van de samenleving belangrijker, onderwerpen nauwelijks aan bod komen. Veiligheid en integratie zijn thema's met een zeer hoog 'wensgehalte'. Ik zou wensen dat het altijd mooi weer was. Ik zou wensen dat de zure regen ophield. Ik zou wensen dat er geen nare misdaden meer worden gepleegd. Ik zou wensen dat iedereen, die de verplichte inburgeringscursus heeft gevolgd, meteen een ideale buurman of buurvrouw was.

Met andere woorden, het zijn onderwerpen waarvan de gewenste eindtoestand een onrealistisch en utopisch karakter heeft. De werkelijkheid wordt vergeleken met een ideale toestand, terwijl het in de politiek vooral aankomt op het vergelijken van de huidige toestand met een toestand over, zeg, vier of tien jaar, die dan even moeizaam, lastig en onvervuld zal zijn. Het gaat er om de huidige situatie iets minder smerig, gevaarlijk, onvrij of onrechtvaardig te maken.

Wanneer is iemand geïntegreerd in onze samenleving? Kan iemand mij zeggen wat integratie precies inhoudt? Is het diploma van een inburgeringscursus voldoende? Nee, natuurlijk. Het formeel-administratieve criterium lokt de aandacht juist weg van de werkelijke zaak. Is het hebben van werk voldoende? Dat geeft een eigen inkomen, maar als het werk bijvoorbeeld bestaat uit ochtenden en de toiletten van andere mensen schoonhouden, dan verhindert dit isolement de integratie net zo zeer als toen de arbeidende klasse nog werd afgehouden van deelname aan de samenleving.

Is integratie met behoud van eigen identiteit erg? Je identiteit verliezen of opgeven is veel erger. Dat levert gedesoriënteerde, richtingloze mensen op. Kortom, integreren in een vreemde samenleving is verschrikkelijk moeilijk. We zouden, zoals Arie van der Zwan terecht gezegd heeft, veel kunnen leren van het moeizame, maar geslaagde emancipatieproces van de arbeiders na de Tweede Wereldoorlog: nuttig werk, stevige eisen, fatsoenlijk loon, nette huisvesting, goede scholing. Alles zonder pardon of medelijden.

Bij het thema veiligheid komt eenzelfde wensdenken naar voren, goed onder woorden gebracht door Hans Boutellier (in De veiligheidsutopie). In plaats van de roep om steeds strengere straffen, die de ellende van overvolle gevangenissen slechts vergroot, zou men hier kunnen volstaan met het realistische alternatief: eerder en vaker oppakken. Laat de hoogte van de straf dan, per geval, maar aan de rechter over. Die geeft trouwens al zwaardere straffen. Politiek en regering schieten zelf juist tekort in het eerder en vaker oppakken, hun eigen terrein en bevoegdheid. Dat compenseren met nog meer repressie is water naar de zee dragen.

Tussen preventie en repressie liggen talloze contacten van politieagenten met jongeren van velerlei kleur en huize. Als die contacten goed verlopen, gaat er een enorme preventieve werking van uit. Als ze discrimineren, denigreren en haat zaaien, gaat er een enorme criminogene werking van uit. De in de verkiezingscampagne angstig vernauwde keuze tussen preventie of repressie is dubbel wensdenken. De kwaliteit van blauw verslaat het grauw.

De thema's die niet aan bod komen zijn voor de toekomst van de samenleving echt belangrijker: het vermijden van een koloniale aanvalsoorlog door het 'beschaafde' Westen; de voortgaande uitputting van het milieu; de noodzakelijke verbeteringen in ons onderwijs, op alle niveaus, maar vooral in het voortgezet onderwijs. Wie zorgt daar voor een nieuw elan? De noodzakelijke investeringen in wetenschappelijke onderzoek, om te voorkomen dat we over tien jaar helemaal niets meer te bieden hebben aan Europa en de rest van de wereld. Het zo snel en effectief mogelijk verhinderen dat ongeveer een kwart van alle jongeren zonder diploma uit de school valt. Dat kan onze samenleving, in casu de arbeidsmarkt, zich de komende tien jaar niet meer veroorloven. De vergrijzing tikt door en de politiek voert voornamelijk symbolische gevechten voor de spiegels van de media. Maar ik geef het toe: politiek bedrijven is een moeilijk vak, bijna net zo moeilijk als geïntegreerd raken in de Nederlandse samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden