Kiezer geeft verwarrende boodschap af

Nu de rook van de verkiezingsstrijd is opgetrokken, komt de blik vrij op een ontredderd en chaotisch slagveld. De enige zekerheid is dat de formatie van een nieuw kabinet moeilijk wordt....

Want de Nederlandse kiezers hebben woensdag twee uitspraken gedaan. Enerzijds hebben ze het kabinetsbeleid weggestemd en een ruk naar links gemaakt. In de woorden van de grote winnaar Jan Marijnissen vinden ze dat het ‘menselijker en socialer’ moet.

Aan de andere kant hebben ze premier Balkenende herkozen door het CDA, ondanks drie zetels verlies, weer de grootste partij te maken.

Het beeld wordt verder vertroebeld door de grote versplintering op rechts, waar Wilders de revelatie is, én op links, waar de SP de PvdA naar de kroon steekt.

Een centrum-rechtse coalitie is door het verlies van de VVD onmogelijk geworden. Een linkse coalitie komt ook zetels tekort en zou voorbijgaan aan de omvang van het CDA. Dus ook al willen de kiezers het eigenlijk niet, samenwerking tussen Balkenende en partijen ter linkerzijde van het CDA dringt zich op.

Een verheugde André Rouvoet van de ChristenUnie droeg al snel de oplossing van de puzzel aan: een ‘christelijk-sociaal’ kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie.

Dat zou recht doen aan de ruk naar links. De combinatie zou over een stabiele meerderheid van 79 zetels beschikken. Programmatisch liggen de partijen bovendien niet al te ver uit elkaar.

Maar er is één groot probleem: de SP. Kan koningin Beatrix Jan Marijnissen negeren, als de zwarte fee die niet op het geboortefeest van Doornroosje mocht komen? Dat zou betekenen dat een kabinet wordt gevormd waarvan de grootste twee partijen zetels hebben verloren (PvdA en CDA), terwijl een partij die van 9 naar 26 zetels schiet, niet mee mag doen. De kiezersuitspraak zou veronachtzaamd worden.

Precair is in dit verband ook de positie van de zwaargewonde Wouter Bos. Als hij nu gaat regeren met Balkenende, terwijl Marijnissen in de oppositie blijft, maakt hij zich nog kwetsbaarder. Terwijl de PvdA linkse strijdpunten moet inleveren bij de onderhandelingen met het CDA, kan de SP vanaf de zijlijn Bos de maat nemen en rustig doorgroeien tot ze boven de vroegere grote broer uitsteekt.

Bos bepleitte in het lijsttrekkersdebat dan ook deelname van de SP aan de coalitiebesprekingen. Maar Marijnissen en Balkenende kregen het meteen aan de stok. Het verschil tussen SP en CDA is wellicht te groot voor samenwerking.

Maar ook zonder de SP worden de besprekingen moeizaam. PvdA en CDA wantrouwen elkaar en zijn het niet eens over de zorgpremie, hypotheekrenteaftrek en de kinderopvang. Bos kan weinig concessies doen met de linkse adem van de SP in zijn nek. Balkenende wilde gisteren als winnaar niets weten van een verwatering van zijn hervormingsmissie.

\N
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden