Kiezer geeft vertrouwen snel, maar rekent ook genadeloos af

DE verkiezingsuitslag van woensdagavond toont aan dat de kiezers op dit moment een groot verlangen koesteren om vanuit het politieke midden geregeerd te worden....

De liberalen gaven gisteren zelf aan dat zij niet de eerstaangewezenen zijn om nu met het CDA door te regeren. Dat de extremen ter linker- en rechterzijde van CDA en PvdA niet tot nauwelijks zijn gegroeid, onderstreept dat het electoraat snakt naar politieke rust en naar stabiliteit in een tijd van economische onzekerheid.

De vraag is of het CDA en PvdA lukt om een stabiele regering te vormen. Jan Peter Balkenende heeft de afgelopen weken niet anders gedaan dan benadrukken dat de sociaal-democraten nog steeds 'paars' zijn en dat hij veel liever met de VVD verder wil. Bij alle pogingen tot samenwerking tussen CDA en PvdA heeft Balkenende de kaart achter de hand van een driepartijenkabinet. Hij speculeerde daar gisteren al openlijk op, terwijl hij eerder hernieuwde samenwerking met de LPF nog 'ongeloofwaardig naar de kiezer' noemde.

Er wacht Wouter Bos dus een nieuwe herovering. Hij overtuigde bijna een miljoen weggelopen kiezers ervan dat er 'een nieuwe PvdA' is. Nu moet hij zijn energie op het CDA richten.

Er is in het CDA een grote rechtervleugel die moeite zal hebben zijn weerzin tegen de PvdA te overwinnen. Bos wordt gedwongen tot een heel voorzichtige benadering. Dat zou hem niet al te veel moeite moeten kosten, gezien de deemoed die hij de afgelopen weken tentoonspreidde tegenover de kiezer.

Dat de kiezer de PvdA na de smadelijke nederlaag van mei vorig jaar opnieuw het vertrouwen heeft gegeven, zegt veel over de electorale beweeglijkheid. Het is slechts schijn dat met deze uitslag de politieke verhoudingen in Nederland genormaliseerd zijn. De voorspelbaarheid van kiezersoordelen is bijna nihil. De binding tussen partijen en kiezers neemt af. Veel kiezers zijn bereid risico's te nemen met hun stem. Ze zijn snel van vertrouwen en zeer makkelijk te beïnvloeden. De successen van Pim Fortuyn en Wouter Bos geven aan dat kiezers makkelijk hun stem geven aan nieuwlichters, die nauwelijks kunnen bogen op resultaten.

Maar zo lichtzinnig als de kiezer lijkt in het geven van zijn vertrouwen, zo genadeloos rekent hij ook weer af met politici die in zijn ogen falen. In mei vorig jaar kreeg de PvdA een afranseling omdat ze elk contact met de basis verloren had. Nu worden de politieke erfgenamen van Pim Fortuyn gestraft omdat ze er 'een zootje' (Mat Herben) van gemaakt hebben.

De politiek heeft de laatste anderhalf jaar geleerd dat die onvoorspelbare kiezer vooral serieus genomen wil worden. Op die belofte is de LPF in mei vorig jaar de Tweede Kamer in gekomen en heeft Wouter Bos gisteren de PvdA weer groot gemaakt.

Onder grote groepen heerst nog steeds bezorgdheid over de integratie van allochtonen in Nederland, over de veiligheid en de toestand van de gezondheidszorg. Thema's die in mei vorig jaar al de belangrijkste onderwerpen waren. Nadat 1,6 miljoen kiezers voor de oplossing daarvan in mei hadden gekozen voor een meer radicale oplossing van de hand van Fortuyn, zijn zij nu in groten getale met die verlangens toch weer aangeschoven bij gematigder partijen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden