Kiezen wordt dwang voor bevrijde burger

Nederland is een paradijs. Dat is fijn voor de ingezetenen, maar lastig voor politici. Hun adagium 'regeren is vooruitzien' valt immers in het water als er niets meer te doen valt....

Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, vatte maandag in Amsterdam het dilemma puntig samen. Hij stelde vast dat 'het probleem is, dat we met de oplossing zitten'. De massa redt zichzelf heel goed en leeft vrij en comfortabel, zoals vroeger alleen de hogere burgerij. 'De sociale opdracht van de twintigste eeuw is dus geslaagd.'

Schnabel sprak op een bijeenkomst met de fraaie titel Achterstanden in het paradijs, die werd gehouden ter ere van het verschijnen van een bundel essays over de toekomst van het welzijnsbeleid. Zijn er in het paradijs nog achterstanden weg te werken, of moet de overheid zich richten op het welbevinden van burgers zonder achterstand? Met die vragen zit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) opgescheept.

De welzijnsnota Werken aan sociale kwaliteit ligt er al, maar toch bestelde VWS nog wat 'uitdagende' essays bij de wetenschap. Een en ander is uitgemond in de bundel Met het oog op 2010 - De toekomst van het sociale domein, verbeeld in elf essays (De Balie; fl 29,50). Een helder toekomstperspectief bieden de opstellen niet. De inhoud heeft een, zoals H. Adriaansens, voorzitter van de raad voor Maatschappelijke Ontwikkelingen (RMO) het tijdens het debat uitdrukte, hoog 'Willy Alfredo-gehalte': roept u maar! Wat niet betekent dat er geen interessante observaties en analyses in staan, integendeel.

De Rotterdamse socioloog A. Zijderveld komt de moderne mens, royaal voorzien van brood en spelen, tegemoet met een pleidooi voor een ethiek van de 'ambachtelijkheid'. Mensen, zoekend naar nut en zin in hun leven, moeten hun heil niet langer zoeken in een, ouderwets, meeslepend 'elders', maar in 'concrete oplossingen voor concrete doelstellingen'. Het studiehuis in het vwo, waar leerlingen onder begeleiding aan hun eigen projecten werken, vindt hij een mooi voorbeeld.

Bestuurskundige P. Frissen ziet mensen met nep-identiteiten over het scherm dwalen en Nederlandse gepensioneerden in Spanje een beroep doen op hun Nederlandse zorgverzekeraar, terwijl grote delen van het arbeidsproces 'geen geografie' meer kennen. Deze 'deterritorialisering' maakt een term als 'sociale cohesie', die altijd met een bepaalde geografische ruimte was verbonden, tamelijk betekenisloos. Het sociale is niet meer vanzelfsprekend, en ook niet meer automatisch verbonden met de staat. 'In een wereld zonder territorium zullen we alles opnieuw moet uitvinden - ook het sociale.'

De Utrechtse hoogleraar gezinsrelaties C. Brinkgreve ziet nieuwe achterblijvers ontstaan als gevolg van de opgeschroefde persoonlijkheidseisen. Een mens moet flexibel, assertief en communicatief te zijn. Diploma's zijn niet meer genoeg. Wie de kans niet grijpt zichzelf voortdurend te vernieuwen en te ontwikkelen, is schuldig. Kiezen is niet alleen een bevrijding, het is ook een 'nieuwe dwang' geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.