Kiev: 'Geen vriendelijke gezichten, maar mannen met SS-helmen'

In de Oekraïense hoofdstad Kiev wordt sinds gisteren geprotesteerd tegen een nieuw pakket aan maatregelen die het recht op demonstreren inperken. Liederen zingen en leuzen scanderen helpt niet meer, is de gedachte van een harde kern demonstranten, en dus wordt er met stoeptegels en molotovcocktails gegooid. Correspondent Olaf Koens is ter plaatse. 'Dit zijn geen vriendelijke jongens meer.'

Een demonstrant zwaait met een Oekraïense vlag terwijl hij oog in oog staat met de oproerpolitie in Kiev.Beeld afp

'Het is waanzinnig hier. Er exploderen granaten en brandbommen. Stoeptegels worden uit de straten gerukt en naar de politie gegooid.'

Correspondent Olaf Koens bevindt zich middenin een menigte woedende Oekraïners die sinds gisteren de hoofdstad Kiev op z'n kop zetten. Aanleiding is de invoering van een pakket aan nieuwe maatregelen die onder andere het opzetten van podia, tentenkampen en het gebruik van luidsprekers verbieden. Ook het verspreiden van lasterlijke informatie is strafbaar, evenals auto-optochten met een politieke lading. De straffen op ordeverstoring zijn bovendien verzwaard. Wie zich niet aan de nieuwe geboden houdt, hangt een gevangenisstraf van maar liefst 15 jaar boven het hoofd.

Oekraïne is met de invoering van de reeks wetten veranderd van een (verkapte) democratie in een dictatuur, vinden de demonstranten. En dit keer zijn ze niet van plan om vreedzaam leuzen de scanderen en liederen te zingen, zoals in december vorig jaar - al gingen de protesten toen nog om de weigering van president Janoekovitsj om een verdrag met de Europese Unie te tekenen.

Pro-Europese betogers hielden die maand het Onafhankelijkheidsplein in Kiev bezet om hun stem te heffen tegen de Russische (en in hun ogen conservatieve) signatuur van de Oekraïense regering. Hoewel de sfeer soms grimmig was, had het over het algemeen iets weg van een vrolijk festival, met eettentjes, bier en optredens van dichters en zangers.

Hoe anders is de sfeer nu, even verderop - zo'n 600 meter van het Onafhankelijkheidsplein. Honderden demonstranten (gisteren waren het er nog tienduizenden) staan nabij het Mariinsky Park, terwijl rijen goed uitgeruste agenten van de oproerpolitie zich naast het verderop gelegen Dynamo Station hebben verschanst.

Het decor bestaat uit rondvliegende voorwerpen en uitgebrande autobussen. Op de achtergrond wordt onophoudelijk met stokken op metalen voorwerpen geslagen, wat een hels kabaal maakt. De politie schiet met rubberen kogels, en zet waterkanonnen en traangas in.

Radicale jongens
Dat laatste ondervindt Olaf Koens aan den lijve. Hij kucht regelmatig voordat hij het gesprek kan vervolgen. 'Dit zijn inderdaad andere types dan vorig jaar op het Onafhankelijkheidsplein. Geen vriendelijke gezichten meer van hippe Europese Oekraïners, maar radicale jongens die met stokken om zich heen meppen. Het is heel chaotisch, maar aan de andere kant zijn ze goed georganiseerd. Sommigen hebben Duitse legerhelmen op waar SS opgeschreven staat of 88 (synoniem voor Heil Hitler) en op hun schilden staan nationalistische of anarchistische teksten. Ze zijn uit op de val van Janoekovitsj.'

Ook de huidige oppositieleiders kunnen niet op hun goedkeuring rekenen. Ze zouden teveel praten en te weinig actie ondernemen. De vorig jaar nog immens populaire oppositieleider en bokskampioen Vitali Klitsjko werd dit keer niet toegejuicht, maar met een brandblusser bespoten toen hij het woord tot de demonstranten richtte. Andere oppositieleden als Oleh Tiahnybok (van de rechtse Svoboda Partij) en Arseniy Yatseniuk (van de partij van de gevangen genomen ex-premier Timosjenko) werden uitgejoeld en weggefloten.

'Criminelen die agenten in elkaar meppen'
Het gewelddadige optreden van de radicale groep demonstranten kan niet bij alle Oekraïners op enthousiasme rekenen. Koens: 'Analisten voorspellen dat hierdoor de politieke macht van Janoekovitsj alleen maar versterkt wordt. Die kan zeggen: 'Voorheen had je nog de oppositie, nu zijn dat criminelen die agenten in elkaar meppen'.'

 
Sommige demonstranten dragen maskers uit angst voor de straf die ze boven het hoofd hangt, maar velen laten gewoon hun gezicht zien - terwijl ze weten dat er gefilmd wordt.
Beeld afp

Aan de andere kant: had Janoekovitsj dit scenario niet kunnen voorzien na invoering van het repressieve pakket aan maatregelen? Jawel, denkt Koens. 'Maar dit is de ouderwetse Russische manier van optreden. Eerst nieuwe wetten invoeren, dan oppositieleiders en mensen arresteren en vervolgens hopen dat het vanzelf wel doodbloedt.'

Zo ging het eerder ook in Rusland. Toen daar in december 2011 voor het eerst massaprotesten uitbraken tegen het autoritaire bewind van president Poetin, voerde de Doema het jaar daarop simpelweg een pakket nieuwe maatregelen door, zoals een drastische verhoging van de maximumboetes voor deelname aan niet-gesanctioneerde demonstraties. Ook verdwenen enkele kopstukken van de oppositie achter de tralies. Het gevolg was dat bijna niemand meer de straat op durfde.

Niet bang
Dat zou in Oekraïne wel eens anders kunnen verlopen, voorspelt Koens. 'Mensen zijn hier niet bang. Sommige demonstranten dragen maskers uit angst voor de straf die ze boven het hoofd hangt, maar velen laten gewoon hun gezicht zien - terwijl ze weten dat er gefilmd wordt. Het wordt heel spannend hoe het protest zich vandaag verder gaat ontwikkelen. Het is een gewone werkdag, maar ik heb het idee dat veel mensen zich na hun werk zullen aansluiten. Dan zou het wel eens heel erg uit de hand kunnen lopen.'

- Bekijk hier de webcam die op Maidan (het Onafhankelijkheidsplein) gericht staat.

- Op Twitter valt het conflict te volgen via de hashtag #euromaidan

- Facebookpagina's die betrekking hebben op de gebeurtenissen: www.facebook.com/EuroMaydan of www.facebook/EuroMaidanPR

- Hieronder de livestream van Espreso TV:

Beeld afp
Beeld reuters
Beeld afp
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden