Kieswet op de schop: kabinet wil meer tijd om uitslag verkiezingen vast te stellen

Het kabinet wil de Kieswet op de schop nemen. In plaats van acht dagen zijn volgens het kabinet dertien dagen nodig om de definitieve verkiezingsuitslag vast te stellen.

Kiezers brengen hun stem uit tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in maart van dit jaar Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Tot 2001 was dat ook al zo. Gevolg is dat leden van de Tweede Kamer, provinciale staten en gemeenteraden voortaan dertien dagen na hun verkiezing worden beëdigd. Ook wil het kabinet dat de uitslag per stembureau voor iedereen zichtbaar wordt en dat fouten bij het tellen van de stemmen eerder kunnen worden hersteld.

In de aangepaste Kieswet wil het kabinet verder regelen dat kandidaat-raadsleden niet bij een stembureau werken als ze zelf verkiesbaar zijn bij gemeenteraadsverkiezingen. Die regel gaat echter nog niet in bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in maart volgend jaar. De aangepaste Kieswet moet vanaf 2019 gaan gelden als in maart van dat jaar verkiezingen zijn voor provinciale staten, waterschappen en eilandsraad.

Bij de laatste verkiezingen, de Tweede Kamerverkiezing in maart dit jaar, ging het nodige mis. Bij ongeveer 14 duizend stemmen zijn fouten gemaakt. Zo werden in de kieskring Den Bosch in Boxmeer 7600 stemmen gemist en gaf het hoofdstembureau voor Bergeijk geen enkele D66-stem door, hoewel die partij er daar bijna 1100 hadden gehaald. Meierijstad miste 201 stemmen voor de PvdA, 111 voor D66, 28 voor het CDA en 23 voor de SP.

Elektronisch stemmen

De Kiesraad wijt de problemen aan het handmatig stemmen, dat extra tijd en moeite zou kosten. In het wetsvoorstel staat echter niets over elektronisch stemmen in plaats van met het rode potlood.

In juni debatteerde de Tweede Kamer over de fouten met toenmalig demissionair minister van Binnenlandse Zaken Plasterk (PvdA). Hij kondigde veranderingen in de Kieswet aan die het volgende kabinet, Rutte III, ter hand zou nemen. Zijn opvolger Kajsa Ollongren (D66) heeft haar wetsvoorstel nu ter consulatie op internet gezet.

Het kabinet constateert dat het proces rondom het vaststellen van de definitieve verkiezingsuitslag nu zo is dat fouten die daarbij worden gemaakt - bijvoorbeeld doordat een stembureau verkeerd telt of een schrijf- of tikfoutje maakt bij het versturen van hun uitslag naar het gemeentelijk stembureau - alleen met heel veel moeite aan het eind van het proces eventueel kunnen worden hersteld. Voortaan krijgt het gemeentelijk stembureau 'een controlerende en corrigerende taak, die het verricht tijdens een openbare zitting', schrijft het kabinet in een toelichting bij het wetsvoorstel. 'Eenieder die dat wil' kan erbij aanwezig zijn als dat stembureau eventuele fouten herstelt, voordat het de uitslag naar de Kiesraad stuurt.

Voorzitter van de Kiesraad Jan-Kees Wiebenga (R) van de Kiesraad overhandigt het proces verbaal aan Kamervoorzitter Khadija Arib. tijdens de officiele uitslag van de Tweede Kamerverkiezing Foto anp

'De regering hecht aan openbaarheid', meldt het kabinet, dat het proces van vaststelling van de verkiezingsuitslag nu 'onvoldoende transparant' vindt. 'Onder de huidige Kieswet is het te moeilijk voor kiezers om te controleren of de uitslag op een juiste manier is vastgesteld.' Daarom moet elke gemeente van elk stembureau de uitslag op internet zetten. Een voorstel dat electoraal onderzoekers met instemming zullen begroeten.

Omdat een transparantere procedure langer duurt, zo concludeert het kabinet, moet ook de termijn worden verlengd tussen verkiezing en beëdiging van nieuwe leden van gemeenteraad, provinciale staten of Tweede Kamer. Door die termijn weer terug te brengen naar 13 dagen, hoopt het kabinet de tijdsdruk 'voor de bij de vaststelling van de uitslag betrokken organen' te verminderen. 'En het biedt ruimere gelegenheid om eventuele fouten tijdig vóór het vaststellen van de uitslag te herstellen.'

Naast alle veranderingen wil het kabinet politieke partijen die mee willen doen aan de Eerste Kamerverkiezing meer tijd geven zich te registreren. Ook hoeft een partij niet langer in alle twintig kieskringen mee te doen aan een Tweede Kamerverkiezing om in aanmerking te komen voor verkiezingszendtijd voor politieke partijen op tv, maar in minstens 19 kieskringen.

Meer over