reportageverkiezingen Bolivia

Kiest Bolivia weer een socialist als president, of een conservatief-christelijke macho?

Bolivianen kiezen zondag een nieuwe president. Sinds president Evo Morales een jaar geleden het land uit werd gebonjourd knettert het land van etnische en politieke spanningen.

Presidentskandidaat Luis Fernando Camacho (links) en zijn partijgenoot Marco Pumari van de rechtse partij Creemos zwaaien naar hun aanhangers bij hun campagne woensdag in Santa Cruz.Beeld Marcelo Perez del Carpio

Luis Fernando Camacho knielt op het dak van de vrachtwagencabine en kijkt omhoog naar het beeld van Christus. ‘God zal in Bolivia regeren! En Bolivia zal van de Bolivianen zijn!’ De rechtse presidentskandidaat draagt zijn witte campagnepetje nonchalant achterstevoren. Zijn gebalde vuist veert omhoog met elke zin. Mensen juichen en zwaaien met vlaggen. ‘Viva Bolivia!’

Santa Cruz de la Sierra, tropische stad in het oostelijke laagland van Bolivia, is het bastion van ‘Macho’ Camacho, 41 jaar, geschoren hoofd, stoppelbaard, conservatief christen. Tevens leider van het rechtse verzet tegen de man die veertien jaar zetelde in het presidentieel paleis: de socialist Evo Morales. Hier op de rotonde van ‘El Cristo’ vond een jaar geleden de rechtse opstand plaats, 21 dagen van aangesloten protest tegen de inheemse president. Totdat Morales, op nadrukkelijk verzoek van het leger, per vliegtuig het land verliet.

De strijd begon in Santa Cruz en eindigt zondag 18 oktober in La Paz, belooft Camacho. Zijn duizenden aanhangers juichen, want dit is hún macho, de jonge gast die als enige kan afrekenen met de oude politiek. ‘Evo de nuevo? Huevo carajo!’, roepen ze. ‘Nog een keer Evo? Ammehoela!’ De afkeer van het socialisme zit diep. ‘Wij zijn de motor van Bolivia’, beweren inwonders van Santa Cruz. Kijk maar naar de sojateelt, de houtproductie, de industrie. Hun regio, weten ze, genereert meer economische groei dan elk ander deel van Bolivia.

Iedereen wil een glimp meepakken van de held die op 10 november vorig jaar met een grote bijbel het presidentieel paleis in La Paz binnen sloop, enkele uren voor Morales’ vertrek. Beeld Marcelo Perez del Carpio

Grote bijbel

Vanavond op de rotonde zijn de achtduizend covid-doden in het land met 11 miljoen inwoners even vergeten. In de menigte broeit de euforie, mondkapjesdragers zijn in de minderheid. Mannen en vrouwen met bakfietsen verkopen frisdrank en gegrild vlees. Wanneer na uren wachten de campagnetruck van Camacho arriveert, drommen de mensen nog dichter op elkaar. Iedereen wil een glimp meepakken van de held die op 10 november vorig jaar met een grote bijbel het presidentieel paleis in La Paz binnen sloop, enkele uren voor Morales’ vertrek.

In Santa Cruz vierden velen de gedwongen vlucht van de president als een bevrijding. Het einde van de ‘dictatuur’, want zo mag je een heerschappij van veertien jaar wel noemen, vindt Gloria Casanova (54). ‘We zijn een inheems land’, benadrukt ze. En het was goed, zegt ze, dat het land in 2006 een inheemse president koos. Maar toen volgden een tweede termijn, een derde en een poging tot een vierde. Meer termijnen dan Morales’ eigen grondwet hem toestond. Met de jaren ging het bergafwaarts, zegt ze. ‘De corruptie nam toe, de criminaliteit, de drugshandel.’

De gedwongen vlucht van de president was volgens Gloria Casanova (54) het einde van de ‘dictatuur’, zo mag je een heerschappij van veertien jaar wel noemen vindt ze.Beeld Marcelo Perez del Carpio

De 19-jarige Luis Aguilera groeide op onder president Morales en weet het zeker: ‘Het socialisme heeft nog nooit ergens gewerkt.’ Daarom stemt hij zondag op de rechtse partij Creemos, wat ‘wij geloven’ betekent. Maar de Camacho-fans geloven tegen de klippen op, want in alle kiezersonderzoeken staat hun kandidaat op de derde plek en komt hij niet boven de 15 procent uit. De peilingen beloven een tweestrijd tussen Luis Arce, kandidaat van Morales’ Beweging naar Socialisme (MAS) en centrum-kandidaat Carlos Mesa.

Omstreden verkiezingen

Ooit, voor het Evo-tijdperk, was Mesa al even president van Bolivia, een post die hem als vicepresident toekwam toen de gekozen president opstapte. In de omstreden verkiezingen van oktober vorig jaar verloor hij nipt van Morales. Hij is een gerespecteerd intellectueel, geen man die grote massa’s op de been krijgt. Mesa is vooral níet de MAS. Volgens de prognoses schommelt hij rond de 33 procent, Acre zou volgens de laatste peilingen 42 procent behalen. Als dat klopt zal een tweede ronde nodig zijn half november.

De Camacho-aanhangers in Santa Cruz staan zodoende voor een dilemma: nu al tégen de MAS stemmen en strategisch voor Mesa kiezen, of zondag trouw blijven aan hun man en erop gokken dat de socialisten het in de eerste ronde niet redden. Maar wat zeggen die peilingen nou helemaal? ‘Die zijn gekocht’, weet Ildu Ribera (42). ‘Mesa krijgt mijn stem niet’, zegt Marcela Ayala (55). ‘Waar was hij vorig jaar toen wij de straat opgingen?’ Hun keuze spat in roze letters van hun witte vlaggen, shirts en petjes: zij geloven in Creemos.

Regenboogvlag

Een paar uur eerder op diezelfde dag, 800 kilometer naar het westen en op ruim 4 kilometer hoogte, wapperden in de stad El Alto het blauw van de MAS en de geblokte regenboogvlag, de inheemse Whipala. Ook Arce kreeg vele duizenden mensen op de been voor de afsluiting van zijn campagne.

Onder de veelal inheemse en linkse inwoners van El Alto, grenzend aan politieke hoofdstad La Paz, is een jaar later de woede om het vertrek van Evo Morales onverminderd groot. Zijn presidentschap betekende emancipatie voor inheemse Bolivianen die eeuwenlang tweederangsburger waren geweest. Velen vrezen een terugkeer naar vroeger. Na de staatsgreep tegen hun leider volgde de repressie van de rechtse interim-regering van president Jeanine Añez. Tijdens protesten in november schoot het leger met scherp en kwamen tientallen MAS-aanhangers om.

Al een jaar lang knetteren de etnische en politieke spanningen door Bolivia. Hoogvlakte en laagland kijken met grote argwaan naar elkaar. Maar de polarisatie gaat voorbij die tweedeling. Vele anderen die zich niet (meer) thuis voelen bij de flanken en in het midden uitkomen – ook veel inheemse Bolivianen die het vertrouwen in de MAS verloren – koesteren eveneens groot wantrouwen. Morales doopte Bolivia om van republiek naar ‘plurinationale staat’: een kleurrijk veelvoud van naties binnen één staat, maar nu een diep verdeeld land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden