Kiesraad wil strenge aanpak stemmen ronselen

Het ronselen van stemmen moet streng worden bestraft, zegt de Kiesraad. Want verkiezingen moeten betrouwbaar zijn. Maar helpen de voorgestelde maatregelen wel tegen geknoei?

Beeld anp

Er moet strenger worden opgetreden tegen het ronselen van stemmen bij verkiezingen. Een eenmalige oproep om stempassen af te geven is al uit den boze en moet worden bestraft. Bovendien moeten mensen die actief stemmen verzamelen, worden uitgesloten van verkiezingen. Daarvoor pleit de Kiesraad in een advies dat vandaag openbaar wordt.

De Kiesraad reageert op de 'commotie' die ze in de samenleving signaleert over het ronselen van stemmen. 'De aandacht voor de betrouwbaarheid van het verkiezingsproces is toegenomen', zegt Kiesraad-voorzitter Henk Kummeling. 'Journalisten proberen te achterhalen waar de lacunes in het verkiezingsproces zitten.' Zo bracht omroep PowNed in beeld dat de PvdA-lijsttrekker in Soest bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen moskeegangers opriep hun stempassen af te geven.

Betrouwbaarheid verkiezingen

Het is voor de Kiesraad reden in actie te komen. De eerste zorg van de raad is namelijk dat de betrouwbaarheid van verkiezingen boven elke twijfel verheven is. 'Ieder incident is er één te veel', zegt Kummeling. Hij is hoogleraar staatsrecht in het dagelijks leven, maar drinkt zijn koffie uit een kop met daarop het statige gebouw van de Kiesraad - een pand dat steeds herinnert aan het gezag dat de raad nastreeft. Stellig: 'Als er vraagtekens worden gezet bij het verkiezingsproces, dan moeten we daar iets mee.'

Kummeling wil daarom in de wet vastleggen dat het verboden is mensen op te roepen een volmacht af te geven. In de wet staat nu dat het verboden is om 'stelselmatig' mensen persoonlijk te benaderen om hun stem af te geven. Die zinsnede stamt uit de tijd dat politieke partijen langs de deuren gingen om stemmen op te halen. Er was zelfs een term voor: klinkenpoetsen. Kummeling maakte mee hoe de plaatselijke melkboer, tevens politicus, een extra kaas achterliet als je hem zijn stem gaf.

De opschudding in de samenleving toont volgens Kummeling aan dat een eenmalig verzoek om volmachten net zo 'laakbaar' is. Hij denkt ook aan de moderne media, die het makkelijk maken op grote schaal een oproep te doen. Kummeling heeft gezien dat politieke partijen op hun website om volmachten vragen. Mag niet, oordeelt hij.

Verjaardag

Ook op een verjaardagsfeest is het niet de bedoeling dat het ene familielid het andere benadert om voor hem te stemmen. Kummeling denkt dat er altijd loyaliteitsvraagstukken kunnen spelen. 'Misschien zit de buurman in de politiek en heb je straks een vergunning voor een dakkapel nodig. Je moet mensen niet in verzoeking brengen.'

De Kiesraad wil ook dat het Openbaar Ministerie meer mogelijkheden krijgt om stemmenronselaars te betrappen. Als het vermoeden bestaat dat een politicus zijn zetel te danken heeft aan ronselpraktijken, moet het OM telefoontaps kunnen plaatsen, verdachten in voorlopige hechtenis kunnen nemen en getuigen onder ede kunnen horen. Nu komt het voor dat getuigen de verklaringen die ze bij de politie aflegden weer intrekken.

'Het is voor burgemeesters heel pijnlijk dat hun aangiftes niet leiden tot een veroordeling', zegt Kummeling. 'Ze weten ook: ik moet met deze fracties en gemeenteraadsleden verder. Als het OM niks kan, dan sta ik voor aap. De indruk zou kunnen ontstaan dat ik niet boven de partijen sta.'

De Kiesraad wil verder dat stemmenronselaars uit het kiesrecht kunnen worden ontzet, zodat ze niet meer kunnen kiezen of worden gekozen. Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken), aan wie de aanbevelingen van de Kiesraad zijn gericht, laat weten dat hij het advies eerst wil bestuderen voordat hij erop reageert.

Opnames van PowNed, waaruit zou moeten blijken dat PvdA-lijsttrekker in Soest Osman Suna stemmen had geronseld. Justitie vond geen bewijs dat de beschuldiging klopte.

Osman Suna - in de moskee

'Als jij of je buren niet weten of niet willen stemmen, dan kun je de stempassen meenemen naar de moskee en ze aan het bestuur geven. Het zou zonde zijn als die stemmen niet gebruikt worden.' Dat zei Osman Suna, PvdA-lijsttrekker in Soest, tegen zijn gehoor in de moskee. Hij was er gloeiend bij, leek het, want het tv-programma PowNews had opnamen gemaakt. De PvdA-top veroordeelde hem. 'Wegwezen', zei partijleider Samsom. Later concludeerde het Openbaar Ministerie dat er 'geen bewijs' was dat Suna stemmen had geronseld. Suna nam zijn plaats in de gemeenteraad van Soest in. Maar de Kiesraad wil het er niet bij laten zitten. 'Wat in Soest gebeurde mag niet.'

Osman Suna Beeld Jiri Buller

Selcuk Altun - de deuren langs

De VVD'er Selçuk Altun werd in 2006 met voorkeursstemmen gekozen in de gemeenteraad van Weert. De rechter achtte echter bewezen dat hij met zijn broer de deuren langs was gegaan en op die manier dertig stempassen in bezit had gekregen. Hij veroordeelde Altun tot een boete van 1.000 euro. Dat vonnis werd in hoger beroep vernietigd. De getuigen hadden hun verklaringen ingetrokken. Altun werd weer in de VVD-fractie opgenomen. De Kiesraad vindt dat het Openbaar Ministerie in zo'n geval zwaardere opsporingsmiddelen moet kunnen inzetten, zoals telefoontaps. Als Altun dan schuldig zou worden bevonden, zou hij ook gedwongen moeten worden zijn zetel af te staan.

Jos van Rey - volmachten in huis

Jos van Rey, de VVD'er uit Roermond die van corruptie wordt verdacht, zou zich mogelijk ook schuldig hebben gemaakt aan het ronselen van stemmen. Bij een inval in het huis van Van Rey trof de recherche een flink aantal kopieën van volmachtformulieren aan. De advocaat van Van Rey onderstreepte onmiddellijk dat het niet verboden is om volmachten te verkrijgen alleen het actief aftroggelen van stemmen is strafbaar. Het Openbaar Ministerie heeft niettemin laten weten Van Rey te vervolgen voor verkiezingsfraude.

Jos van Rey Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden