Nieuws/Updateverkiezingen vs

Kiesmannen VS roepen Joe Biden formeel uit tot president: ‘Democratie heeft gezegevierd’

Ondanks niet aflatende druk van Donald Trump om hem tot winnaar uit te roepen is Joe Biden formeel tot de aanstaande president van de Verenigde Staten aangewezen door de kiesmannen in vijftig Amerikaanse staten. In een toespraak vanuit zijn oude huis in Wilmington, Delaware, zei Biden dat de democratie had gezegevierd.

Kiesman in Illinois Vera Davis stemt voor Joe Biden en Kamala Harris. Beeld AP
Kiesman in Illinois Vera Davis stemt voor Joe Biden en Kamala Harris.Beeld AP

In de VS gaan stemmen niet direct naar een presidentskandidaat, maar naar kiesmannen. Die wijzen vervolgens de winnaar aan. Maandag brachten in totaal 538 kiesmannen hun stem uit in de laatste formaliteit voor de inauguratie op 20 januari. Biden heeft 306 kiesmannen, de huidige president Donald Trump staat op 232. Het kiescollege heeft slechts een ceremoniële functie, maar stond dit jaar extra in de aandacht omdat Trump zijn nederlaag niet wil accepteren en zonder enig bewijs volhoudt dat er verkiezingsfraude is gepleegd. 

In Pennsylvania en Georgia, swing states waar Trump en Biden een nek-aan-nek race voerden, werd Biden volgens het boekje als winnaar aangewezen. Trump heeft tientallen rechtszaken aangespannen om zijn nederlaag aan te vechten, maar de laatste nog lopende rechtszaak werd in Wisconsin door de rechtbank enkele uren voor de stemming van het kiescollege afgewezen. Op 6 januari heeft Trump weer een kans zijn verlies aan te vechten door het Congres over te halen de telling van de stemmen van het kiescollege niet te erkennen. De kans dat dat lukt is door een Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden echter nihil.    

Stemgedrag beïnvloeden

Voor de stemming probeerde Trump kiesmannen in enkele staten te verwijderen. Daar stak de hoogste Amerikaanse rechter een stokje voor. Waarnemers hielden wel rekening met de kans dat kiesmannen hun eigen gang zouden gaan door een andere naam dan de winnaar op te schrijven, al zou dit weinig invloed hebben op de uitslag. Na de vorige verkiezingen, toen twee Republikeinse kiesmannen weigerden Trump als winnaar aan te wijzen, zijn maatregelen tegen zogenaamde ‘faithless electors’ ingevoerd, zoals het verwijderen van kiesmannen met afwijkend stemgedrag.

In Georgia en Michigan werden veiligheidsmaatregelen genomen na dreiging met geweld. In Michigan werden overheidskantoren rond het Capitool gesloten en de zestien kiesmannen reden onder bescherming van politie-escortes naar de stemming. Nadat gewapende Trump-aanhangers zaterdag het huis van staatsminister Jocelyn Benson had omsingeld nam Michigan geen risico.  De Republikeinse parlementariër Gary Eisen werd berispt nadat hij op de radio liet doorschemeren dat hij met Trump-aanhangers de stemming zou verstoren, waarbij hij geweld niet uitsloot. De demonstratie trok slechts een handjevol mensen.

Volgens Biden hebben de Republikeinen onterecht de democratie onder druk gezet door vraagtekens te plaatsen bij de uitslag van de verkiezingen en is er verdeeldheid gezaaid onder de burgers door te weigeren de nederlaag te accepteren. Het was voor het eerst dat Biden zich zo kritisch uitliet over zijn voorganger. ‘President Trump weigert de wil van het volk te respecteren, en hij blijft weigeren de rechtsstaat en onze grondwet te eerbiedigen. Vandaag heb ik 306 kiesmannen achter me gekregen. Hetzelfde aantal waarmee Trump in 2016 de verkiezingen won. Hij noemde dat destijds een aardverschuiving. Het is nu aan hem om de uitslag te accepteren’, zo zei hij in de toespraak die live werd uitgezonden.

Twee prominente Republikeinse senatoren spraken zich maandag uit tegen plannen van Trump en zijn bondgenoten om de uitslag nu in het Congres aan te vechten. Senator John Thune (South Dakota), na voorzitter Mitch McConnell de hoogste Republikein in het Hogerhuis, zegt dat de poging ‘nergens heen gaat’.

Senator John Cornyn (Texas) zei dat elke poging om de verkiezingsuitslag in het Congres te veranderen ‘een grote vergissing zou zijn’. ‘Er komt een moment wanneer je moet realiseren dat je, ondanks je goede inzet, onsuccesvol bent geweest. Dat is min of meer de aard van verkiezingen.’

Biden beloofde ‘een president te zijn voor alle Amerikanen’, ook voor diegenen die niet op hem hebben gestemd. ‘De vlam van de democratie is lang geleden in dit land aangestoken. En we weten nu dat niets - zelfs geen pandemie of machtsmisbruik - die vlam kan doven.’

De Russische president Poetin feliciteerde Biden dinsdag voor het eerst met zijn verkiezing. Hoewel vele wereldleiders Biden sinds november hadden gefeliciteerd, weigerde Poetin zo ver te gaan. ‘Ik sta klaar om met u in contact te treden', aldus de Russische president in een verklaring. Hij sprak de hoop uit dat Moskou en Washington onder Biden ‘de vele problemen waarmee de wereld wordt geconfronteerd kunnen oplossen'. 

Wie zijn de fameuze kiesmannen? En hoe wordt iemand kiesman? 

Aanvullingen & verbeteringen

In een eerdere versie van dit artikel stond dat zeven Democratische kiesmannen in 2016 weigerden op Trump te stemmen. Dat klopt niet: twee Republikeinse kiesmannen stemden niet op Trump. Vijf Democratische kiesmannen stemden niet op Hillary Clinton.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden