Kiescommissie Mostar is kluts kwijt

'Van campagne voeren zoals wij dat kennen is geen sprake. Er is nauwelijks een verkiezingsstrijd, lijstaanvoerders spreken voor hun eigen clubje....

Van onze verslaggeefster

Karin Veraart

MOSTAR

Want voor het overige bezorgen de gemeenteraadsverkiezingen hem al genoeg kopzorgen, en hem niet alleen. In de stad hangt een geladen sfeer en in hotel Ero, een voormalig onderkomen voor gepensioneerden waar nu het EU-bestuur van Mostar zetelt, rennen medewerkers voortdurend zenuwachtig in het rond. Formeel heeft de EU alleen een ondersteunende taak, en is een lokale kiescommissie verantwoordelijk voor de organisatie. Toch komt bijna alles weer samen bij hotel Ero.

De WEU is wel officieel verantwoordelijk voor de veiligheid in en rond de 95 stemlokalen. In totaal heeft zij vandaag en morgen al haar 181 politiemensen ingezet. Daarbij komen nog eens 200 man van de gemengde politiemacht van Moslims en Kroaten, die sinds een paar maanden werkelijk operationeel is - wat een wonder mag heten, gezien het diepe wantrouwen tussen de twee bevolkingsgroepen hier. Kroatië levert honderd politiemensen evenals de regering in Sarajevo. Aan de oostoever van de rivier de Neretva is een onbekend aantal Moslim-politieagenten paraat en aan de westoever een eveneens onbekend aantal Bosnisch-Kroatische agenten. Bovendien staan ruim tweeduizend soldaten van de NAVO-vredesmacht IFOR klaar om waar nodig in te grijpen.

En dat voor 'voorgekookte' verkiezingen, waarvoor mogelijk slechts zo'n honderdduizend mensen komen opdagen. Maar er mag niets misgaan in deze gespleten stad, want dat zou het einde van de Moslim-Kroatische Federatie kunnen betekenen en het begin van een nieuwe oorlog .

Het gebrek aan vrijheid van beweging is een van de grootste obstakels. Die zou gewaarborgd moeten zijn, omdat is bepaald dat gevluchte of verdreven burgers mogen stemmen in de gemeente waar ze oorspronkelijk woonden. Ook zij die naar het buitenland zijn gevlucht.

Oorspronkelijk zouden de verkiezingen een half jaar eerder gehouden worden, zodat er vóór de landelijke stembusgang in september een bestuur zou zijn.

In de EU-burelen heeft de temperatuur zo ongeveer het kookpunt bereikt: de Spaanse EU-burgemeester Ricardo Perez de Casado heeft griep gekregen en de Duitse EU-bestuurder Klaus Metscher maakt zijn aftreden bekend. Kroatië weigert doorreisvisa aan bussen met Moslims uit het buitenland, die naar Mostar willen om te stemmen. Doordat het volstrekt onduidelijk is hoeveel mensen zondag willen deelnemen aan de verkiezingen, zijn er maar een hele hoop stembiljetten gedrukt. En verstuurd, want vluchtelingen mogen ook stemmen in Bonn, Bern, Oslo en Stockholm. De biljetten hebben geen volgnummer, dus fraudegevoelig zijn ze wel een beetje.

De kiescommissie lijkt helemaal de kluts kwijt te zijn en komt op een inderhaast belegde persconferentie niet veel verder dan: 'Goede vraag.'

De kiezers mogen morgen drie keer een stem uitbrengen, maar het belangrijkst is die voor de 37 zetels in de gemeenteraad. De uitslag staat al vast in die zin dat 16 zetels aan Kroatische partijen zijn toegewezen, 16 aan Moslims en 5 aan 'overigen' . Die vijf kunnen natuurlijk een belangrijke rol gaan spelen bij toekomstige stemmingen - zoals over de burgemeester, binnen twee weken.

In een voormalig gerechtsgebouw legt Mio Braikovic uit waarom hij geen campagne hoeft te voeren: 'Alle ogen van de wereld zijn dezer dagen op ons gericht, u kunt via de televisie wel zien waar wij voor staan.' Hij is partijleider van de plaatselijke HDZ, de partij van de Kroatische president Tudjman.

Braikovic is tevens kandidaat voor het burgemeesterschap. Van hem wordt gezegd dat hij destijds de bevolking heeft aangezet tot het aanvallen van de toenmalige EU-burgemeester Hans Koschnick. Hij zegt dat nooit direct, maar Braikovic wil heel Mostar voor de Kroaten. In 'West' hebben hij en zijn extreem-nationalistische kliek de touwtjes stevig in handen. Regelmatig barsten de tolken halverwege hun vertalingen in lachen uit om de onzin die Braikovic uitslaat. Dat hij gevaarlijk kan zijn, weten ze echter maar al te goed.

Dan is er de Kroatische Partij van het Recht, die tegen de HDZ aanschurkt. Zo niet de Pure Kroatische Partij van het Recht, die zich tot enig doel stelt 'het communisme te bestrijden'. Daartoe rekenen zij de Sociaal-Democratische Partij van Jole Musa, die echter door de HDZ zodanig is bedreigd dat vier Kroaten hun naam van de (etnisch gemengde) lijst hebben gehaald. Musa is ondergedoken. Het handjevol onafhankelijke kandidaten laat weinig horen.

Zodra het tot de oostoever doordringt dat de westelijke burgemeesterskandidaat in het openbaar is verschenen, belegt ook de Moslim-gegadigde een bijeenkomst. Saset Orusevic stond voor de oorlog bekend als een verwend joch van rijke ouders en een dief. Maar tijdens de oorlog heeft hij zich een goede naam verworven. Hij is leider van de SDA in Mostar, de partij van de Bosnische president Izetbegovic.

Voor de verkiezingen hebben de partijen in Oost een samenwerkingsverband gevormd, de Lijst van Burgers voor een Verenigd Mostar. Hierin is naast de SDA de partij van voormalig Bosnisch premier Silajdzic vertegenwoordigd. Laatste grotere partij van de Lijst is een belangenvereniging van Serviërs. Naar schatting drieduizend wonen er nog in Mostar, nadat ze in 1992 Moslims en Kroaten hadden belaagd.

Het is niet bepaald een strijd tussen charismatische politici. Niettemin is iedereen die meedoet voortdurend in opspraak. De ene kandidaat zou banden hebben met de mafia, de ander zou een moord op zijn geweten hebben. 'Het is alsof we in een Agatha Christie zijn beland', zegt Mira, een studente Engels die voor de EU werkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.