'Kiarostami beval me echt te zijn'

Juliette Binoche kreeg in Cannes de prijs voor beste actrice voor haar hoofdrol in Copie conforme, de eerste niet-Iraanse film van Abbas Kiarostami....

Vraag Juliette Binoche (1964) niet om een interpretatie van haar nieuwe film. ‘Daar kan ik toch helemaal geen antwoord op geven?’, zegt ze, met haar intonatie en blik geraffineerd de juiste dosis verbazing acterend. Zoveel onbenul vandaag, bij de vragenstellers. ‘Ik ben de actrice. Ik kan de film niet interpreteren, want mijn interpretatie zit in de film. Gewoon ernaar kijken is voor mij niet mogelijk, daarvoor zit ik er te diep in.’

In een hoekje van een luxe strandtent staat de Franse steractrice een handjevol journalisten te woord. De zeebries speelt met Binoches paarse jurk, maar krijgt geen vat op haar met lak versterkte kuif. Het is mei, halverwege het Cannes Filmfestival en enkele dagen na de wereldpremière van Copie conforme, de eerste niet-Iraanse speelfilm van de meester-cineast Abbas Kiarostami. Daarin doen een vrouw (Binoche) en een man tijdens hun eerste ontmoeting alsof ze al jaren een relatie met elkaar hebben, een spel waarin niet alleen het paar, maar ook de kijker verstrikt raakt – wat is echt, wat nep, en doet die vraag er eigenlijk nog wel toe?

Binoche, die enkele dagen later in Cannes de prijs voor beste actrice zal winnen, wil hooguit antwoorden dat de film voor haar ‘één grote komedie’ is. ‘Ik moet erom lachen, écht lachen. Om hoe we ons gedragen, om hoe ver we gaan.’

Nadat ze in 1997 een Oscar had gekregen voor haar rol in het melodrama The English Patient, reageerde Binoche voor de televisiecamera op de veronderstelling dat ze nu vast een glamoureuze entree in Hollywood zou maken: ‘Nee, maar ik zou graag eens werken met Abbas Kiarostami’. Kiarostami – een naam die in de reguliere bioscoopindustrie geen enkele waarde vertegenwoordigt, toebehoort aan een regisseur die vermoedelijk nooit zo’n Oscarbeeldje zal mogen ophalen, en die bij voorkeur met amateuracteurs werkt. Maar ook de man die door de iconen onder zijn collega’s (Godard, Kurosawa, Herzog) tot ’s werelds voornaamste (of enige) nog werkelijk vernieuwende filmer is uitgeroepen. Kiarostami hoorde van de wens, en nam zich voor ooit een rol te verzinnen voor de Française. Zo was ze twee jaar geleden al kort te zien in zijn spiegelfilm Shirin, waarin de regisseur 90 minuten lang Iraanse actrices filmt die doen alsof ze film kijken. Toen ze een bezoek bracht aan zijn woonplaats Teheran bood hij haar de hoofdrol aan in een andere film, zij het verkapt. Kiarostami vertelde Binoche het verhaal van Copie conforme eerst alsof hij de wonderlijk ontsporende ontmoeting tussen de hoofdpersonages zelf had meegemaakt. Later meldde de regisseur in interviews dat hij het script speciaal voor Binoche heeft geschreven. Hoe het exact zit, weet de actrice zelf ook niet. ‘Bij Abbas kan zo’n uitspraak deels waar en deels verzonnen zijn. Het is mogelijk dat hij Copie conforme gedeeltelijk verzon terwijl hij het verhaal aan me vertelde, of het aan mij aanpaste terwijl ik luisterde.’

Haar personage in de film (dat naamloos blijft) manipuleert en verleidt, met inzet van alle middelen die ze voor handen heeft. ‘Ze is gewond’, zei Kiarostami slechts, bij de overhandiging van het script. Binoche las het en meende meer achtergrondinformatie nodig te hebben. ‘Ik dacht: wat is dit voor een schizofrene, neurotische vrouw? Ik nam me voor om op internet te zoeken welk ziektebeeld ze precies had. En ik belde Abbas in Iran, omdat ik me zorgen maakte: ik wist niet hoe ik dit personage kon bereiken. Toen zei hij tegen me: nee, jij bent het zelf.’

Eerst begreep ze daar niks van. ‘Tot ik inzag dat hij helemaal niet wil dat ik acteer, dat hij acteurs niet verdraagt. En dat hij me opdroeg echt te zijn, in elk afzonderlijk moment. Speciaal voor de opnames heb ik daarom films met Anna Magnani bestudeerd, omdat zij volgens mij ongeveer belichaamde wat Abbas zoekt. Op de set onderzocht ik – geholpen door mijn tegenspeler – mijn eigen noodzaak om te verleiden, en daar putte ik uit. Ook probeerde ik juist niet goed te acteren, maar gewoon bleeeh, alles eruit te gooien.’

Die wijze van spelen, of juist niet-spelen, beviel haar goed. ‘Ik kan zeggen, ik durf te zeggen, dat er momenten waren als acteerorgasmes. Echt wow! Waarbij ik niet meer wist wat er gebeurde.’

Haar tegenspeler, de Britse operazanger William Shimell, acteerde nooit eerder. ‘Op de eerste dag van de repetities kende hij het hele script al uit zijn hoofd’, zegt Binoche. ‘Daar schuilt een gevaar in, want als je de dialoog te goed kent, blijft er geen ruimte over voor vrijheid in de emoties.’ Ze hielp Shimell door zijn tekstvastheid heen te breken, door hem met haar spel zo nu en dan op het verkeerde been te zetten. ‘Dan zag ik even paniek in zijn ogen, maar het ging hem goed af.’

Toen ze samen wat dronken, na afloop van de opnames, vroeg Kiarostami aan Binoche waarom ze haar vak eigenlijk uitoefent: ‘Je hebt toch niet nog meer geld nodig? Je hoeft toch niet nog beroemder te worden? Waarom laat je jezelf dan voor het publiek in stukjes vallen? Waarom ga je door met dat huilen voor de camera?’

Binoche werpt haar hoofd achterover, lacht even voluit, en zegt: ‘Mijn vreugde schuilt in het moment van de creatie, waarbij ik andere lagen van mijzelf kan verkennen, kan doorvoelen wat een mens ervaart in verschillende situaties. En ik ben blij dat hij me dat, als regisseur, zo genereus toestaat.’

Ze brak 25 jaar geleden door als actrice, ook in Cannes, met Rendez-Vous, het met de regieprijs bekroonde provocatieve erotische drama van André Téchiné, waarin Binoche een jonge vrouw uit de provincie speelt, die op zoek is naar erkenning als actrice. ‘Ik had geen idee van de consequenties van mijn naaktheid in die film, of mijn naaktheid op de filmposter.’

Nu geldt la Binoche in Cannes als grande dame; dit jaar sierde ze het officiële festivalaffiche, dat door de hele badplaats hing. De actrice: ‘Godzijdank heb ik nu Prada aan’.

Pas in de tweede helft van haar carrière trof ze de regisseurs die haar konden helpen bij het transformeren voor een rol, meent Binoche. ‘De eerste die me echt alle ruimte gaf was Hou Hsiao-Hsien, bij de opnames van Le voyage du ballon rouge. Bij hem was alles vrij, op de lengte van de filmrol na. Ik mocht de kamer waar we filmden ook gewoon uitlopen. Die ervaring heeft me blijvend veranderd.’

Veel minder vrij waren haar rollen in films van Michael Haneke (Code Inconnu, Caché). Toch schaart ze hem zonder meer onder de regisseurs die haar vooruit hielpen als actrice. ‘De eerste keer dat ik met hem werkte, voelde ik me alsof ik door een scan ging. Een regisseur die écht weet wat er binnenin je gebeurt, die zo sensitief is, dat is zeldzaam. Ik werd weggeblazen. En al houdt Haneke van precisie, hij waardeert het ook als je hem verrast. Ik deel veel van zijn meningen over film. Dat hij muziek in film haat, bijvoorbeeld, tenzij het heel specifiek is zoals in zijn La pianiste, zo denk ik er ook over. Wanneer je muziek inzet om een emotie te ondersteunen, voelt dat alsof je in een schilderij te veel kleur stopt – je doodt het.’

Haneke wees Binoche op het bestaan van de veelgevraagde Amerikaanse acteercoach Susan Batson, die onder meer sterren als Nicole Kidman, Tom Cruise en Madonna bijschoolde. ‘Hij zei: ze is een genie. Als Haneke dat zegt, dacht ik, dan moet het wel iets voorstellen. Dus heb ik haar opgezocht.’

Batson, die een acteurstudio in New York en Los Angeles uitbaat onder de naam Black Nexxus Inc, leert acteurs hoe die ‘de waarheid’ van hun filmpersonages in zichzelf kunnen zoeken. Ze schreef ook een bestseller over haar techniek. ‘Ze opende mijn geest’, zegt Binoche, ‘het voelt alsof ik in haar een medeplichtige heb.’

Dat er te weinig goede rollen zouden zijn voor vrouwen van haar leeftijd, een terugkerende klacht onder collega-actrices, heeft ze nooit zo ervaren. ‘Maar misschien is dat omdat ik werk met regisseurs die vrouwen filmen, en niet ideeën van vrouwen.’

Niet dat het nooit tegenzit, op de set. ‘Te veel regisseurs denken dat goed regisseren bestaat uit tijdig ‘stop’ zeggen. Terwijl je een acteur juist in staat moet stellen risico’s te nemen, om te dwalen. Dan wordt het pas interessant.’ Het woord regisseren is al verkeerd, meent Binoche. ‘Welkom heten, zouden ze het vak moeten noemen. Hoe anders vang je het leven voor de camera? Niet door het te willen controleren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden