Background

Khorasan: zo'n enge groep kwam de VS wel erg goed uit

De razendsnelle opkomst en onder gang van terreurgroep Khorasan verklaard.

Steuners van Al-Nusra protesteren. De Verenigde Staten viel op 24 september de relatief onbekende terreurgroep Khorasan aan, maar critici stellen dat eigenlijk Al-Nusra getroffen werd.Beeld afp

Ze zijn even snel uit de schijnwerpers verdwenen als ze erin werden gezet: de Khorasan. Nog erger dan Islamitische Staat, dat nog erger is dan Al Qaida, dat al erg genoeg leek terreur komt tegenwoordig in de overtreffende trap. De groep zou, zo had persbureau AP op 15 september als eerste gehoord, 'een directe en onmiddellijke' dreiging vormen, en vanuit Syrië aanslagen beramen op Amerika en Europa. Dit in tegenstelling tot IS, dat vooral lokale doelen heeft.


Khorasan was zo gevaarlijk, zeiden anonieme Amerikaanse functionarissen, dat zelfs de naam eigenlijk niet genoemd mocht worden. Keyser Söze uit de film The Usual Suspects. Heerlijk om op te schrijven.


Tien dagen later vielen er Amerikaanse bommen op Syrië. Ook op rebellen die niet bij IS hoorden. Khorasan!, was de uitleg, nu hardop en officieel.


Maar na die bommen was de dreiging van Khorasan ineens weg. Er waren bij nader inzien toch geen aanwijzingen van een aanstaande aanslag, de onmiddellijke dreiging zou toch vooral uit 'aspiraties' bestaan. 'Wat is onmiddellijk?', zei FBI-directeur James Comey. 'Ik weet niet precies wat dat woord betekent.' Pentagon-woordvoerder John Kirby: 'We kunnen nu wel gaan discussiëren of we ze mochten aanvallen of niet, en of het te vroeg was of te laat maar we hebben ze aangevallen. Dit waren bad dudes.'

Al-Nusra

Pure propaganda, noemde journalist/activist Glenn Greenwald de Khorasan-berichtgeving daarna. In een verhaal voor The Intercept beschreef hij vorige week hoe het door anonieme overheidsbronnen opgediste gevaar door de volgzame Amerikaanse media kritiekloos werd opgeklopt. Volgens hem was het allemaal één groot verzinsel om de nieuwe oorlog in Syrië te rechtvaardigen.


En hij was niet de enige. In Syrië zelf wist niemand iets van deze groep, zo berichtte bijvoorbeeld Trouw-correspondente Minka Nijhuis. Ook in de VS rezen nu twijfels. 'Je had nog nooit van de Khorasan-groep gehoord omdat zo'n groep niet bestaat', zei voormalig terroristenaanklager Andrew McCarthy. 'Het is gewoon een naam die de regering heeft verzonnen.'


Zijn we er weer ingetuind?


Voor het legitimeren van de aanval op Islamitische Staat, het hoofddoel in Syrië, had Obama Khorasan niet nodig. Die aanval was een uitbreiding van de hulp aan Irak, dat het recht had zichzelf met hulp van de VS te verdedigen. In een brief aan de Verenigde Naties beriepen de Amerikanen zich op artikel 51 van het VN-verdrag, dat een vijand in ander een land mag worden aangevallen als dat land zelf niet in staat of bereid is dat te doen.


Maar de Amerikanen hadden nog andere plannen, zo bleek. De eerste aanvalsgolf was ook gericht op Jabhat al-Nusra, de officiële tak van Al Qaida in Syrië. In Aleppo werden drie huizen vernietigd waar leden van de groep zich bevonden. De Amerikanen hebben nooit willen zeggen dat Al-Nusra een doelwit was: want die strijden in Syrië met de door de VS gesteunde gematigde rebellen juist tegen IS. Aanvallen op andere groepen dan IS dragen een veel groter risico met zich mee dat Amerika zich de woede van de soennitische wereld op de hals haalt. Die volgt toch al met argusogen hoe de huidige Amerikaanse inmenging de Syrische leider Assad in de kaart speelt. Formeel moest Al-Nusra te vriend worden gehouden.


Vandaar Khorasan. De naam, die staat voor een gebied in Afghanistan, Turkmenistan, Oezbekistan en Iran, komt voor in een beruchte (en twijfelachtige) aan Mohammed toegeschreven uitspraak die een leidraad voor jihadi's vormt: 'Als je de zwarte vlaggen van Khorasan aan ziet komen, sluit je dan aan bij dat leger.' De Tsjetsjeense gebroeders Tsarnajev, de bommenleggers bij de marathon in Boston, verwezen naar een YouTube-filmpje met die strekking.


De Khorasan-groep zou bestaan uit een kern van Al Qaida-leiders uit Pakistan en Afghanistan, die doelbewust westerlingen zouden rekruteren om aanslagen te plegen in Amerika en Europa. Daarbij zouden ze hulp krijgen van de uit Jemen ingevlogen bommenmaker Ibrahim al-Asiri, de man die bezig zou zijn met de ontwikkeling van bommen die in lichaamsholten moeten worden verstopt, onder de huid worden geïmplanteerd of in de kleding worden verwerkt.

Lichaamsscanners

Onzichtbare in het lichaam verstopte bommen zijn een tot de verbeelding sprekend doemscenario, waar ook Hollywood al decennia lang raad mee weet zie The Hurt Locker, onder andere. Deskundigen erkennen de mogelijkheid, maar tekenen daarbij aan dat ze technisch lastig te realiseren zijn. Zo zijn voor een geïmplanteerde bom medische faciliteiten en chirurgen nodig die niet onzichtbaar zijn. Al-Asiri zelf weet hoe moeilijk het is: hij maakte de bom in het achterwerk van zijn broer Abdoellah, die daarmee een Saoedische prins probeerde op te blazen de bom ging wel af, maar de klap werd grotendeels opgevangen door het lichaam van Abdoellah zelf.


Feit is wel dat al op 2 juli plotseling de veiligheidsmaatregelen voor vluchten van en naar de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk werden aangescherpt. Telefoons en laptops met een lege batterij mochten niet meer mee aan boord (de batterij zou weleens een bom kunnen zijn), schoenen moesten vaker uit en er werd veel meer gefouilleerd. Het aantal lichaamsscanners in het Verenigd Koninkrijk ging van 10 naar 21.


Ook toen noemden anonieme inlichtingenbronnen bommenmaker Al-Asiri al, die in Syrië les zou geven. De leerlingen: de jongens van Al-Nusra zoals ze toen nog gewoon heetten.

Wolveneenheid

Het is de vraag of de Amerikanen echt kunnen weten of Al-Asiri in Syrië zit. Hun inlichtingendiensten hebben de afgelopen maanden weinig exacte informatie kunnen geven over wie wat waar precies doet, in de regio. Aan de andere kant schijnen de Jordaniërs wel goed geïnfiltreerd te zijn in de verschillende groeperingen in Syrië en Irak.


Hoe dan ook: er lijken dus wel eerdere aanwijzingen geweest dat er in Syrië iets wordt bekokstoofd, dat is niet de afgelopen weken pas verzonnen. Woensdag berichtte verslaggeefster Jenan Moussa van tv-zender Al Aan uit Dubai dat ze in de ruïnes van de gebombardeerde huizen in Aleppo een lijst had gevonden met veertien namen, de 'Wolveneenheid' van Al-Nusra. Het waren mannen met een verleden bij Al Qaida in Pakistan en Afghanistan mannen uit Khorasan. In elk geval een van hen is omgekomen.


Van onzichtbare bommen vooralsnog geen spoor.


Hoe nu verder? Het probleem is dat de mogelijke dreiging dus komt van een groep die de VS niet al te openlijk kunnen bestrijden. Nieuwe bommen op Al-Nusra kunnen niet meer verstopt worden in een Khorasan-verpakking.

Leider gedood?

Een van de slachtoffers van het Amerikaanse bombardement op Aleppo zou Mohsin al-Fadhli zijn, door de Amerikanen beschouwd als leider van de Khorasan-groep. Op aan jihadisten toegeschreven Twitter-accounts verschenen deze week condoleance-berichten, en een lofzang op het martelaarschap van Al-Fadhli. Zonder foto's zijn dergelijke berichten echter niet per se geloofwaardig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden